قازىر وبلىستا “تاۋەلسىزدىك – مەرەيىم” اتتى وبلىستىق فەستيۆال ءجۇرىپ جاتىر. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكە ءار اۋدان, قالا بويىنشا وبلىس ورتالىعىنداعى ء“شامشى الەمى” گۇلزارىندا وتەدى.
تۇلكىباس اۋدانىنداعى اقسۋ-جاباعىلى قورىعىنان اكەلىنگەن دۇنيەلەر فەستيۆالگە كەلگەن قالا جۇرتشىلىعىن بەيجاي قالدىرعان جوق. شەتەلگە شىققاندار سول جاقتىڭ سۇلۋ تابيعاتىن ايتۋعا ءسوز تاپپاي اۋزىنىڭ سۋى قۇرعاپ كەلەدى. ولاردىڭ بىزدەن ايىرماشىلىعى, تابيعات بايلىعىن كۇتىپ ۇستاۋعا تىرىساتىندىعى عانا.
“تابيعات – تالبەسىگىڭ” دەپ ايقايلاپ ايتقانىمىزبەن ءسوزىمىز بەن ءىسىمىزدىڭ قابىسپاي جاتقاندىعى بولماسا شەتەلدى ماقتاعىشتار ونداعى بار كەرەمەتتى ءبىر اقسۋ-جاباعىلى قورىعىنىڭ وزىنەن-اق تابار ەدى.
“قولدا باردا التىننىڭ قادىرى جوق” دەگەندەي, تابيعات بايلىقتارىنىڭ باعاسىن بىلمەيدى دەپ كۇستانالايتىن حالقىمىز سوڭعى جىلدارى جاقسى جاعىنا قاراي وزگەرىپ كەلەدى. تابيعات قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى ەسىگىنىڭ الدىنا تال وتىرعىزىپ كەتسە, ء“اي, اناۋىڭ قۋارىپ قالدى عوي, سۋارمايسىڭدار ما؟” دەپ دەلەبە بولعانداي كوزى اقيىپ تەلەفوننىڭ قۇلاعىنا جارماساتىندار مەن كوزىنىڭ استىنداعى كوگەرىشتى كورمەي كەتەتىندەر بۇل كۇندەرى شەلەككە جارماساتىن بولدى. بۇل – جاقسىلىق. سوڭعى جىلدارى وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن شىمكەنت قالاسىن جاسىل ايماققا اينالدىرۋ ءىس-شاراسى ءوز جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتىر. بۇگىنگى كۇنگە قالا اينالاسىنا 2564 گەكتار جەرگە 1400,0 مىڭنان استام اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى.
بيىل وبلىس اكىمى جاسىل ايماقتىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سايرام, ورداباسى جانە تولەبي اۋداندارىنان 6000 گەكتار, شىمكەنت قالاسىنىڭ اينالاسىنان 1500 گەكتار جەر تەلىمدەرىن بەلگىلەپ, 7500 گەكتار جەرگە 2011-2013 جىلدارى كوشەت ەگۋدى جوسپارلاۋدا.
وسى جۇمىستار ىسكە اسقان جاعدايدا قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالى جاقسارىپ, كوپتەگەن كۇرمەۋلى ماسەلەلەر شەشىمىن تابار ەدى. وبلىستا تابيعات بايلىقتارىن قورعاۋدا اتقارىلاتىن شارۋالار كوپ. ءبىز جاقىندا وسى جۇمىستارعا جاۋاپتى وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى باتىربەك كوشەرباەۆقا جولىعىپ, ءبىراز ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك.
* * *
ورمان شارۋاشىلىعى ۇلعايىپ كەلەدى
– ءوڭىرىمىز تابيعات بايلىعىنا كەندە ەمەس. وسى قۇندىلىقتارىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋ الدىمەن ءاربىر ادامزاتتىڭ پارىزى, –دەيدى باتىربەك كوشەرباەۆ. – ال, تابيعاتتىڭ باعا جەتپەس بايلىعى ورمان مەن جانۋارلار الەمىن قورعاۋ, ءوسىمىن مولايتۋ, پايدالانۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا وبلىستا باعدارلامالار ءازىرلەپ, وعان باسشىلىق ەتۋ باسقارمانىڭ مىندەتىنە جاتادى.
ولكەمىزدە ورماندى جەرلەر كوپ كەزدەسپەيتىندىكتەن, جۇمىستارىمىزدىڭ نەگىزگى باعىتى ولاردى ساقتاۋ مەن مولايتۋعا ارنالادى. بىزدەگى ورمان قورى جەرلەرى سەكسەۋىلدى, توعايلى, تاۋلى جانە ورمانسىز ايماقتار بولىپ كەلەدى. ونىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ, قورشاعان ورتانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى 211 گەكتار ورمان قورى جەرىنە ءتۇرلى اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلىپ, سەكسەۋىل تۇقىمىن سەبۋگە 3000 گەكتاردان استام جەر جىرتىلىپ, دايىندالدى.
باسقارمامىزعا قاراستى ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىندە 120 گەكتار جەر كولەمىندە 13 ورمان تۇقىمباعى ۇيىمداستىرىلعان. وندا 30-دان استام اعاش تۇرلەرىنىڭ كوشەتتەرىن ءوسىرۋدى قولعا الدىق. بيىلعى جىلدىڭ التى ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ تۇقىمباعىندا 1706,7 مىڭ دانا قاراعاي, ارشا, ۇيەڭكى, شاعان, تەرەك, جيدە, قاراعاش, سەكسەۋىل جانە تاعى باسقا دا اعاش كوشەتتەرىنىڭ تۇرلەرى ءوسىرىلىپ جاتقاندىعى ەسەپكە الىندى.
جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ جانە مولايتۋ ماقساتىندا تۇركىستان ورمان قورعاۋ مەكەمەسىندە بۇقار بۇعىلارىن كوبەيتۋ جۇمىستارى قارقىن الىپ, بيىل بۇعىلاردىڭ ءوسىمى 40 باسقا جەتتى. ولاردىڭ تابيعي كوبەيۋىنە جاعداي جاساۋ ماقساتىندا 2169 گا جەر كولەمىنە سىرداريا كەشەندى قاۋمالى قۇرىلدى.
باسقارماعا قاراستى 7 ورمان قورعاۋ مەكەمەسى بويىنشا ورمانشى- قورىقشىلارعا ارنالعان بارلىعى 26 قىزمەتتىك ءۇي (كوردون) بولسا, ونىڭ 19-ى 2010 جىلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. سونىمەن قاتار, 9 كوردوننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالدى.
2011 جىلعا مۇناراسى مەن سۋ ساقتايتىن سىيىمدىلىعى بار 7 كوردوننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ۇسىنىس بەرىلدى. الداعى بەس جىلدا كوردوندار سانىن 70-كە (بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تيپتىك كوردوندار بولماعان) جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە ورمانشى-قورىقشىلاردىڭ ورمان ءورتتەرىنىڭ الدىن الۋ, سۇعاناقتىققا قارسى كۇرەس جۇمىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى.
شىمكەنت قالاسى تۇرعىندارىنىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالعان قوشقاراتا وزەنىنىڭ باستاۋىنىڭ تازالىعى دا ءوز شەشىمىن تاۋىپ, شىمكەنت دەندرولوگيالىق ساياباعىنا وزەننىڭ باستاۋىنداعى 14 گا جەر قوسىلىپ, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تابيعي اۋماق ءمارتەبەسى بەرىلدى.
دەندروساياباق – شىمكەنتتىڭ ساف اۋامەن تىنىستاندىراتىن “وكپەسى”
«شىمكەنت مەملەكەتتىك دەندرولوگيالىق ساياباعى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق قازىنالىق كاسىپورنى قر وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ «وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ» «شىمكەنت مەملەكەتتىك دەندرولوگيالىق ساياباعى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق قازىنالىق كاسىپورىنىن قۇرۋ تۋرالى 2009 جىلى 24 ناۋرىزداعى №83 قاۋلىسىمەن قۇرىلدى.
شىمكەنت دەندرولوگيالىق ساياباعى – مەملەكەت تاراپىنان قورعاۋعا الىنعان كىشى اۋماقتاردىڭ ءبىرى.
شىمكەنت دەندرولوگيالىق ساياباعىن قۇرۋدىڭ تاريحى 1979 جىلدان باستاۋ الادى. سول جىلدارى قالا ماڭىنداعى قوقىس تاستايتىن اۋماقتا بەلگىلى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى اسانباي اسقاروۆتىڭ باسشىلىعىمەن دەندروساياباق ۇيىمداستىرىلدى. دەندروساياباقتىڭ جالپى جەر كولەمى 117,04 گەكتار.
دەندروساياباق ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق پەن قۇلدىراۋ كەزەڭدەرىن باسىنان وتكىزدى. قازىرگى كەزدە 1000-نان اسا وتىرعىزىلعان اعاش-بۇتا ءتۇرلەرىنىڭ 560 ءتۇرى وسۋدە. كەيبىر ءتۇرلەرى جەرسىنبەگەندىكتەن, كۇتىپ-باپتاۋدىڭ اگروتەحنيكالىق شارالارىن ساقتاماعاندىقتان جانە قاراۋسىز قالعاندىقتان قۋراپ قالعان. سونىڭ ءوزىندە دەندروساياباق قازىرگى كۇندە ورمان لاندشافتىنا اينالدى. كەيبىر بولىكتەرىندە اۋا تەمپەراتۋراسى قالىپتى جاعدايدا بولىپ, ىلعالدىلىعى جوعارى دارەجەدە جانە وزىنە ءتان ميكروكليماتتىق جاعداي پايدا بولدى. دەندروساياباق قالا تۇرعىندارىنا قاجەتتى وتتەگىنى بولۋمەن بىرگە, شاڭ-توزاڭداردى, اۆتوموبيلدەردىڭ شىعىندى گازدارىن جانە باسقا دا ۋلى قالدىقتاردى وزىنە جۇتۋ ارقىلى قالانىڭ اۋاسىن تازارتىپ, ونىڭ «وكپەسى» قىزمەتىن اتقارۋدا.
دەندروساياباقتى قۇرۋداعى نەگىزگى ماقسات – وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىنە وتاندىق جانە دۇنيەجۇزىلىك دەندروفلورا تۇرلەرىن ينترودۋكتسيالاۋ, ولاردى ساقتاۋ, كەشەندى تۇردە زەرتتەۋ جانە ءتيىمدى پايدالانۋ جولدارىن انىقتاۋ. سوندىقتان جيناقتالعان دەندروفلورا كوللەكتسياسى اعاش-بۇتا ءوسىمدىكتەرىنىڭ تەكتىك قورى, ءوسىمدىكتەردىڭ الۋان ءتۇرلىلىگى جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن نەگىزگى بازا ەسەبىندە ساقتالۋدى قاجەت ەتەدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىنە اعاش-بۇتا وسىمدىكتەرى ينترودۋكتسيالاۋدىڭ تاريحى وتە از, بىراق قالا جانە اۋىلداردىڭ وسۋىمەن قاتار اۋەسقويلىق دارەجەدە ونىڭ تاريحى تەرەڭگە كەتەدى. تۇرعىندار ءوز اۋلالارىن كوگالداندىرۋ جانە تابيعاتتىڭ قولايسىز جاعدايلارىنان قورعانۋ ماقساتىندا ءار ءتۇرلى اعاش تۇرلەرىن وتىرعىزعان. بىراق اعاش-بۇتا تۇرلەرىن ينترودۋكتسيالاۋ جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلمەگەن. ال دەندرولوگيالىق ساياباق اعاش-بۇتا وسىمدىكتەرىن وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىنە ينترودۋكتسيالاۋدى جوسپارلى تۇردە جۇرگىزگەن العاشقى عىلىمي مەكەمە بولىپ ەسەپتەلەدى.
دەندروساياباقتى قۇرۋ كەزىندە اعاش جانە بۇتالاردىڭ كوشەتتەرى, تۇقىمدارى بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ ءار تۇپكىرىنەن اكەلىنگەن.
اعاش جانە بۇتالاردىڭ جاڭا ءتۇرلەرىن ينترودۋكتسيالاۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسىن تابۋدا. دەندروساياباقتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كوكتەرەك, بالقاراعاي, سامىرسىن جانە ماگنوليا اعاشتارىنىڭ كوشەتتەرى ەگىلدى. قازىرگى تاڭدا ساياباقتا 584 ءتۇرلى وسىمدىك وسىرىلۋدە. دەندروساياباقتىڭ كوللەكتسيالىق دەندروفلوراسىنىڭ ساقتالۋىن جانە گەندىك قورىن جاڭا ينترودۋتسەنت وسىمدىكتەرمەن مولايتۋ ءۇشىن 24 ءتۇرلى اعاشتاردىڭ 560 دانا كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. وتىرعىزىلعان كوشەتتەردى كۇتىپ-باپتاۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە.
2009 جىلى «جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا «شىمكەنت مەملەكەتتىك دەندرولوگيالىق ساياباعى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق قازىنالىق كاسىپورنىندا اباتتاندىرۋ, ءجوندەۋ جانە سۋ جۇيەلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, سۋ جانە ەلەكتر جۇيەلەرىمەن قوسا ساياباق ىشىندەگى ىشكى جولدار, اتپەن جانە ۆەلوسيپەدپەن سەرۋەندەۋ جولدارى قالپىنا كەلتىرىلدى, كىرەبەرىستەگى اركا جوندەۋدەن ءوتتى. سونداي-اق بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ اياسىندا قوسىمشا اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
2010 جىلعا اباتتاندىرۋ جۇمىستارى ءارى قاراي جالعاستىرىلىپ, وتاۋ قۇرىپ جاتقان جاستاردىڭ سۇيىكتى جەرىنە اينالعان «جاس جۇبايلار» اللەياسى مەن كول قالپىنا كەلتىرىلىپ, جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ جۇمىستارى ورىندالدى.
ساياباقتى تولىعىمەن قورشاۋ جۇمىستارى, قىزمەتتىك ۇيلەردى جوندەۋ, اكىمشىلىك عيمارات پەن ۆولەر سالىنىپ, وعان ۇساق اڭداردى ء(تيىن, تاۋىس قۇسى, ەلىك, بۇعى), ال كولگە قۇستاردى (اققۋ, قاز, ۇيرەك, بالىقتاردىڭ ءتۇرلەرىن) جىبەرۋ ۇيىمداستىرىلدى.
وسى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا شىمكەنت دەندرولوگيالىق ساياباعى قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنىنا اينالدى.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ – ءبارىمىزدىڭ پارىزىمىز
تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ورىنداۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتكە قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن تولەمدەردىڭ 70-80 پايىز مولشەردە تۇسكەن قارجى تولەمىنەن شىعۋىمەن انىقتالادى. الايدا, 2009 جىلعا 234,6 ملن. تەڭگە, 2010 جىلعا 172,2 ملن. تەڭگە جانە 2011 جىلعا 270,3 ملن.تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇل كورسەتكىش تەك 45-50 پايىزدى عانا قۇراپ وتىر.
وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىلار قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىس-شارالارىنا جۇمسالادى, اتاپ ايتساق: قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ جيناقتالۋى سالدارىنان قورشاعان ورتاعا انتروپوگەندىك اۋىرپالىقتىڭ ۇدەي ءتۇسۋى قازىرگى ۋاقىتتاعى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. اۋىل, اۋدانداردا بەيبەرەكەت قوقىس ءۇيىندىلەرى ءتۇزىلىپ, قورشاعان ورتانى لاستاۋدا. سول سەبەپتەن سانيتارلىق-ەكولوگيالىق نورمالارعا سايكەس كەلەتىن اۋدان ورتالىقتارىندا تۇرمىستىق قالدىقتار جيناقتايتىن ورىندار قاجەت.
قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ ۇيىندىلەرى سانيتارلىق جاعدايى جاعىنان ەكولوگيالىق قاۋىپتى بولىپ قانا قويماي, قوقىس ۇيمەلەرى مەتان, تۇنشىقتىرعىش گاز جانە باسقا دا ءورت قاۋىپتى قوسپالاردى ءبولىپ شىعارادى. ياعني, جاقىن ماڭايدا ورنالاسقان تۇرعىن ۇيلەر اۋداندارىنىڭ سانيتارلىق-ەكولوگيالىق, ميكروكليماتتىق جاعدايلارى ناشارلاپ, ەداۋىر قاشىقتىقتا اتموسفەرالىق اۋا دا لاستانادى. وسى ەكولوگيالىق اپاتتاردى بولدىرماۋ ماقساتىندا پوليگوندار قۇرىلىسى مەن ولاردى كوركەيتۋ, زياندى قالدىقتاردى جويۋ, پوليگونداردىڭ قۇرىلىسى ەسەبىنەن قاتتى تۇرمىستىق جانە ونەركاسىپتىك قالدىقتاردىڭ جيناقتالۋ كولەمىن ازايتۋ, سونداي-اق ولاردىڭ سالدارلارىن جويۋ جونىندە ءىس-شارالار قاراستىرىلۋ قاجەت.
وسىعان وراي, باسقارمانىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىس-شاراسى اياسىندا اۋدان ورتالىقتارىندا, اتاپ ايتساق لەنگىر, سارىاعاش, تۇركىستان, ارىس قالالارى مەن بايدىبەك, ماقتاارال, ورداباسى, وتىرار, سايرام, سوزاق, شاردارا اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارىندا, سونىمەن قاتار اعىمداعى جىلدان باستاپ, ءىرى ەلدى مەكەندەردە دە ورنالاسقان قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار تاستايتىن ورىنداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ورىندالۋدا.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىس-شاراسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى بويىنشا بۇل – ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ مەن ناسيحاتتاۋ ءىس-شاراسى. مۇندا تابيعات قۇندىلىعىن جان-جاقتى جەتە ءتۇسىنۋىنە قاجەتتى ءبىلىم, كوزقاراس پەن نانىم جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى اكتسيالار, فورۋمدار, سەمينار مەن ترەنينگتەر, ەكوفەستيۆالدەر, كونكۋرستار وتكىزۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قورشاعان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىن ۇيرەتۋ. ءوسكەلەڭ جاس ۇرپاققا ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى وقىپ ۇيرەتۋ عانا ەمەس ونى جۇزەگە اسىرۋ, جاس بۇلدىرشىندەردىڭ تابيعاتتى قورعاۋعا ۇلتجاندىلىق دەگەن قاسيەتىن وياتۋىمىز قاجەت. سوندا عانا تابيعات بايلىقتارىن بولاشاق ۇرپاقتارىمىزعا سول قالپىندا جەتكىزە الامىز. سونىمەن قاتار حالىق اراسىندا ەكولوگيالىق ءبىلىم مەن تاربيەنى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ياعني وبلىس تەلەارنالارى مەن گازەت بەتتەرىندە قورشاعان ورتانى لاستاماۋدان جانە تابيعاتتى ايالاپ باپتاۋعا ماقالالار مەن بەينە كورسەتىلىمدەر جاريالانىپ وتىرادى.
مىسالى, بىلتىرعى جىلى باسقارما وبلىستىق ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ «ەكولوگيا جانە بالالار» اتتى وقۋشىلاردىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارى مەن جوبالار كونكۋرسىن, «ساياباقتار شەرۋى» اتتى ەكى ايلىق ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن «ءومىر تامشىسى», «بۇلتتارعا ايتىڭدارشى, قۇستار» وقۋشىلاردىڭ وبلىستىق شىعارما سايىستارىن جانە «ەكولوگيا جانە بالالار» اتتى وبلىستىق عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارى مەن «قىزعالداقتىڭ وتانى – قازاقستان 2010» رەسپۋبليكالىق كونكۋرستارىن وتكىزدى. سونىمەن قاتار, ءىس-شارا اياسىندا 2011 جىلى 5 ماۋسىم كۇنى شىمكەنت مەملەكەتتىك دەندروساياباعىندا 5 ماۋسىم – بۇكىلالەمدىك قورشاعان ورتانى قورعاۋ كۇنىنە ارنالىپ مەرەكەلىك شەرۋ وتكىزىلدى. سونداي-اق وبلىس كولەمىندە تۇرعىلىقتى جەرىن لاستاماۋ, كۇل-قوقىس شاشپاۋ جانە تاعى سول سياقتى ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن سەنبىلىكتەر ءوز جالعاسىن تابۋدا.
وكىنىشكە وراي رەسپۋبليكا بويىنشا جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ قورىتىندىسىنا سايكەس, شىمكەنت قالاسى ەكولوگيالىق احۋالى بويىنشا ءتومەنگى جاعىنان ساناعاندا 3-4 ورىندا تۇر. قالاداعى اتموسفەرالىق اۋانىڭ ەڭ ءىرى لاستاۋشىلارى اۆتوكولىكتەر سانى بولىپ تابىلادى. تەحنيكالىق احۋالىنىڭ ناشارلىعى سالدارىنان اۆتوكولىكتەن شىعارىندىلار قورعاسىن مەن فورمالدەگيدتىڭ شوعىرلانۋى رۇقسات ەتىلگەن شەگىنەن اسىپ كەتۋىنە اكەپ سوعادى. جىلجىمالى كوزدەردەن لاستاۋشى زاتتاردىڭ مولشەرىن ازايتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ مەنشىگىندەگى اۆتوكولىكتەرگە كاتاليزاتور قوندىرعىلارىن ورناتۋ ارقىلى اتموسفەرالىق اۋانى لاستاۋشى زاتتاردىڭ مولشەرىن ازايتۋ ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى.
سونىمەن قاتار, ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن, اسىرەسە ءبىرىنشى كەزەكتە جاس بالالار ءۇشىن ەلەۋلى قاۋىپتىلىگى بار شىمكەنت قالاسى توپىراعىنىڭ قورعاسىنمەن لاستانۋى. كوپ جىلدار بويى قورعاسىن زاۋىتىنىڭ جۇمىس ىستەۋ سالدارىنان اۋا مەن توپىراق ءبىرشاما لاستانعان. قورعاسىن جانە ونىڭ قوسپالارى قورشاعان ورتادا ەڭ قاۋىپتى قوسپالار بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىس-شاراسى اياسىندا شىمكەنت قالاسىنداعى قورعاسىنمەن لاستانعان توپىراق جامىلعىسىن تازالاۋ جوباسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنۋدە. ازىرلەنگەن قۇجاتتامادا قورعاسىنمەن لاستانعان توپىراق جامىلعىسىن تازالاۋ شارالارى قاراستىرىلادى.
سۋ – تىرشىلىكتىڭ وزەگى. وبلىستىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اۋدان, قالالاردا سۋ شارۋاشىلىعى بويىنشا تولىمدى جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. وسىنى ءجۇلگەلەگەن وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى باتىربەك كوشەرباەۆ: “وبلىس كولەمىندە شەشىلۋگە ءتيىستى كۇردەلەنگەن ەكولوگيالىق پروبلەمالار وتە كوپ, ونى از ۋاقىتتا جانە بىردەن شەشۋ مۇمكىن ەمەستىگى بەلگىلى. سوندىقتان باسقارما وبلىس ەكولوگياسىن ساۋىقتىرۋ جولىنداعى جۇمىسىن الداعى ۋاقىتتا دا, تالاپ دارەجەسىندە ءجۇرگىزە بەرەدى” دەيدى.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.