ماتەماتيكا مۇعالىمدەرىنىڭ سەزى قازاقستانداعى ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن اشتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى دامۋىنىڭ ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي دەڭگەيىن انىقتايتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋ بولىپ تابىلادى. ەلدەگى يندۋستريالىق يننوۆاتسيانىڭ جەدەل دامۋى, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ» باعدارلاماسىنا ءسايكەس, ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋ ەلىمىزدى يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا الىپ شىعاتىن ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ماتەماتيكا مۇعالىمدەرىنە ارنالعان ءبىرىنشى سەزىنىڭ باستى تاقىرىبى ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىمەن بايلانىستى بولدى. سەزگە قاتىسۋشىلاردىڭ باياندامالارىندا ماتەماتيكا ءپانى ازاماتتاردى تاربيەلەۋ قۇرالى رەتىندە اتاپ ءوتىلىپ, ۇستاز مارتەبەسى جانە پەداگوگ كادرلاردى زامان تالابىنا ساي دايىنداۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ سەزدە جاساعان بايانداماسىندا وتكىر ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ونىڭ باستى يدەيالارى مەن ماقسات-مىندەتتەرى ايتىلدى. جالپى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جەتىلدىرۋدى ماتەماتيكانى وقىتۋ ساپاسىنان باستاۋدىڭ ءجون ەكەنى ايقىندالدى. باقىتجان تۇرسىن ۇلى قازاقستانداعى ماتەماتيكا مەكتەپتەرىنىڭ جەتىستىكتەرىن اتاپ ءوتىپ, ناقتى شەشىمدەردى تالاپ ەتەتىن ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى.
ءمينيستردىڭ بايانداماسىن سەكتسيالىق وتىرىستاردا جانە دوڭگەلەك ۇستەلدە تانىمال عالىمدار مەن مەكتەپ مۇعالىمدەرى تالقىلاۋدى جالعاستىرىپ ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. مەكتەپ مۇعالىمدەرى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى جانە ءبىلىم بەرۋ ورىندارى باسشىلارىنىڭ ءوزارا ۇنقاتىسۋلارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسى, مازمۇنىنىڭ عىلىميلىعى جانە جوعارى زياتكەرلىك ستاندارتتارىنىڭ مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا بىردەي بولۋى تۋرالى كوزقاراستارىن ءبىر ارناعا توعىستىردى.
ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ ءبىرىنشى سەزى ۇستاز مارتەبەسىن جاڭعىرتۋدىڭ بىردەن-ءبىر قۇرالى بولدى. مەكتەپ مۇعالىمدەرى بيلىك وكىلدەرى, پروفەسسورلار جانە وقىتۋشىلارمەن مەكتەپ ماتەماتيكاسى جانە وقىتۋدىڭ ادىستەمەسى تۋرالى ماسەلەلەردى تىكەلەي تالقىلاۋعا مۇمكىندىك الۋ بارىسىندا ءوزى مەملەكەتىنىڭ كەمەل كەلەشەگىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولىن انىق سەزىندى.
سەزدە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر نەگىزىنەن مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنەن باستاۋ الادى جانە ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرادى, ياعني وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى مۇددەلى توپتار قاتىسۋى كەرەك. سايكەسىنشە, جاڭا ساپالى ءماسەلەلەر شىعادى. سوندىقتان بۇل جوعارى مەكتەپ قاتىساتىن ورتاق مىندەت.
م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلعاننان باستاپ (1932 ج.) ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىن دايىنداپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ۋنيۆەرسيتەت اتالعان باعىت بويىنشا مىڭداعان مامانداردى وقىتىپ شىقتى, ولار ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن عىلىمعا, سونداي-اق باسقا دا قوعام سالالارىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. ۋنيۆەرسيتەت, شىن مانىندە, ءوزىنىڭ تۇلەگى, اتاقتى عالىم, ماتەماتيك, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اسان دابىس ۇلى تايمانوۆتى ماقتان تۇتادى. اسان دابىس ۇلىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى رەسپۋبليكا عىلىمىنىڭ دا ماقتانىشى. ويتكەنى, تالانتتى تايمانوۆ, سونداي-اق ونىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ەڭبەكتەرى قازاقستاندا, رەسەيدە جانە بۇرىنعى وداقتىق رەسپۋبليكالارداعى ماتەماتيكالىق مەكتەپتەردىڭ دامۋىنا قارقىن بەردى. قازىرگى جاعدايدا الەۋمەتتىك تاپسىرىسقا قاراي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەدەلى كوپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىستى. باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – ساپالى ءبىلىم بەرۋگە جەتۋ.
ءاربىر ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ساپا كورسەتكىشى تاربيە دەڭگەيى مەن الەۋمەتتىك بەيىمدىلىگى سايكەس, شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن تاجىريبە ءجۇزىندە پايدالانا الاتىن, كاسىبي ءبىلىك-داعدىلارى قالىپتاسقان ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرى بولىپ تابىلادى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى جەتىستىكتەرىمىز دە بارشىلىق. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ستۋدەنتتىك وليمپيادالاردىڭ بىرنەشە رەت جەڭىمپازى اتاندى. سونىڭ ىشىندە ءۇشىنشى كۋرس ستۋدەنتى باعدات قاباسوۆ ءۇش جىل قاتارىنان جەكە ەسەپتە ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى.
پەداگوگ كادرلاردى دايىنداپ وتىرعان رەسپۋبليكانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى, سونىڭ ىشىندە م.وتەمىسوۆ اتىنداعى بقمۋ-دا سەزدە كوتەرىلگەن ماسەلەلەرمەن جاقسى تانىس. بۇنى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر عانا مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورنى اراسىنداعى وندىرىستىك-پراكتيكالىق بايلانىستاردان كورىنىس تاپپاي, قالا جانە وبلىس مەكتەپتەرىمەن بىرنەشە جىل بويى ورىن العان ۋنيۆەرسيتەت فيليالدارى جۇمىستارىنان بايقاۋعا بولادى. ۋنيۆەرسيتەت ەكى جاقتى كەلىسىم نەگىزىندە مەكتەپكە وقۋ-ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋمەن شەكتەلمەي, عىلىم, تاربيە جانە مادەني باعىتتاردا ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس جۇرگىزۋدە. سونداي-اق مەكتەپ وقۋشىلارىنا ستۋدەنتتىك ومىردەگى عىلىمي, سپورتتىق جانە مادەني-كوپشىلىك شارالارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمىنىڭ كاسىبي دايىندىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن تەك ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋ-تاربيە ءۇردىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ جولدارى ەمەس, سونىمەن قاتار ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىن قايتا قاراۋ تالاپ ەتىلەدى.
سەزدە كوتەرىلگەن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇزدىكسىزدىگى, «مەكتەپ-جوو» ءجۇيەسىندەگى ماتەماتيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ساباقتاستىعى ماسەلەسى.
مەكتەپتە جانە جوعارى وقۋ ورنىندا ماتەماتيكادان ءبىلىم بەرۋ ساباقتاستىعى مازمۇندىلىق جانە ءىس جۇرگىزۋشىلىك اسپەكتىلەرىن قامتيدى. كوپتەگەن پەداگوگتاردىڭ پىكىرىنشە, ساباقتاستىق, نەگىزىنەن, باعدارلامالار مەن وقۋلىقتار ارقىلى ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ امالى رەتىندە تانىلادى. سوندىقتان مەكتەپ پەن جوو-داعى ءبىلىم بەرۋ ساباقتاستىعى, الدىمەن ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەملەكەتتىك ستاندارتتارى ساباقتاستىعىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىنەن كورىنەدى. ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ باعدارلامالارى جوو-نىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى مەن قۇرىلىمىنا سۇيەنە وتىرىپ جاسالۋى ءتيىس.
مەكتەپ پەن جوو وقۋلىقتارىنىڭ بىرلىگى كوپ جاعدايدا وقۋ ءۇردىسىنىڭ ساباقتاستىعى مەن ۇزدىكسىزدىگىنە مۇمكىندىك بەرەدى. مەكتەپتەگى جاڭا بۋىن وقۋلىقتارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دايىندىق ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. اتالمىش ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى, بۇگىنگى تاڭدا ءاربىر جەكە وقۋ ورنى ءوز وقۋلىقتارى مەن وقۋ قۇرالدارىن شىعارۋعا ءماجبۇر. وسىعان وراي جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ تۇلەكتەرى جاڭا بۋىن وقۋلىقتارىنا داعدىلانۋدى باستى نازاردا ۇستاعانى دۇرىس. وسىلايشا, جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ باعدارلامالارى جوو وقۋ قۇرالدارى مەن باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىنا سايكەس كەلۋى ءتيىس.
بۇگىنگى تاڭدا جالپى ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا سايكەس وقۋشىلاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. بۇل, بىرىنشىدەن, بولاشاق پەداگوگ قۇزىرەتتىلىك نەگىزىندە ساباق بەرۋدىڭ سايكەس تەحنولوگيالارىن يگەرىپ, ەكىنشىدەن, باستى قۇزىرەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن ۇسىنا ءبىلۋى ءتيىس.
بولاشاق مۇعالىمدەر دايىنداۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ جولدارىنىڭ ءبىرى – پراكتيكالىق مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ مەڭگەرگەن بىلىمدەرىن, شەبەرلىكتەرىن, داعدىلارىن پايدالانۋعا بەيىمدەۋ. ياعني, تەوريالىق جانە ادىستەمەلىك ءبىلىمدەردىڭ قولدانبالى ءمانىنىڭ بولۋى قاجەت.
بقمۋ-دا اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا, باعدارلاما نەگىزىندە جۇمىستاردى جەتىلدىرۋدەن باسقا, وقىتۋ سەمينارلارى مەن كونفەرەنتسيالار وتكىزىلەدى. ى.التىنسارين اتىنداعى قازاق ءبىلىم اكادەمياسىمەن بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ قۇزىرەتتىلىك زەرتحاناسى بار پەداگوگيكالىق ورتالىق اشىلدى. رف ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ فەدەرالدىق ينستيتۋتىنىڭ پريۆولجە فيليالىمەن بىرلەسكەن «قۇزىرەتتىلىك ءتاسىل – جاڭا ءبىلىم بەرۋدىڭ ناتيجەسى» اتتى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ۋاقىت كورسەتىپ وتىرعانداي, جاڭا بۋىننىڭ جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى, الدىمەن, ەڭبەك نارىعىنا (ناقتى ەڭبەك قىزمەتىنە) باعىتتالۋى, سونداي-اق پاندىك جانە مازمۇندىق قۇزىرەتتىلىگى مەن وقۋ ۇدەرىسىندەگى كۇتىلەتىن ناتيجەگە بايلانىستى بولۋى بۇگىنگى كۇن تالابى. جالپى جانە ارنايى قۇزىرەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ باقىلاۋ قۇرالدارى مەن ولشەم جۇيەسىن دايىنداۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس.
وسىعان وراي, بارلىق ءبىلىم ءجۇيەسى سالالارىنداعى ماتەماتيكالىق ءبىلىم, سونىڭ ىشىندە مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تۇبەگەيلى ساپالىق وزگەرىستەردى تالاپ ەتەدى. سونىمەن قاتار اتالمىش وزگەرىس عىلىمي نەگىزدەلگەن جانە جۇيەلى بولۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن, الدىمەن, بۇگىنگە دەيىن جيناقتالعان ءتاجىريبە مەن ونى مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ ناقتى قاجەتتىلىگىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن بىرىزدىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلىمىزدە زاماناۋي ماتەماتيكالىق ءبىلىمنىڭ تۇجىرىمداماسىن دايىنداۋ قاجەت.
م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆتىڭ ماتەماتيكا ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ اسسوتسياتسياسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدايدى. اسسوتسياتسيا قىزمەتى ماتەماتيكا مۇعالىمدەرى مەن وقىتۋشىلارىنىڭ تاجىريبەسى مەن عىلىمي جەتىستىكتەرىن بىرىكتىرۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
تۇياقباي رىسبەكوۆ, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى.
ورال.