الىشەر گاپپاروۆ, وزبەكستان:
– مەن ءوزىم قۇرىلتايعا قاتىسىپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن. مەن وزبەكستان قازاقتارىنىڭ اراسىنان دەلەگات بولىپ كەلدىم. ۇزاق جىلدار ول جاقتا قىزمەت ەتتىم, قازىر زەينەت دەمالىسىندامىن. قازاق پەن وزبەك ەجەلدەن تۋىسقان حالىقتار عوي, ول جاقتاعى ءبىزدىڭ ءومىرىمىز جامان ەمەس. ەشقانداي قىسىمشىلىق كورىپ جاتقان جوقپىز. بىراق تاريحي وتانعا قايتۋ ءارقاشاندا ويىمىزدا, اتتەڭ سوعان كەدەرگىلەر دە از ەمەس. سونىڭ ىشىندە كوشى-قون ماسەلەلەرى قيىن ەكەنىن ەستىپ ءجۇرمىز. سولاردى جەڭىلدەتىپ, قيىندىقتار جويىلاتىن بولسا, كەلگىمىز-اق كەلەدى. قازاقستاندا تۇرمىستىڭ جاقسى ەكەنىن ءبىلىپ وتىرمىز. ءبىز كەلگەندە اعايىن-تۋعاندارىمىزبەن بىرگە كەلەمىز عوي. اسىرەسە, بالالارىمىز ەل جاققا بارعىسى كەلەدى. بۇگىن ەلباسىمىزدى كورىپ وتىرمىز, وعان دا قۋانىشتىمىز. دۇنيەجۇزى قازاقتارىن ءبىر جەرگە جيناپ, باسىمىزدى قوسىپ وتىرعانى ءۇشىن ول كىسىگە العىس ايتامىن. ونىڭ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن دە بىلەمىز. اللادان دەنساۋلىق تىلەيمىن ول كىسىگە.
ءابۋ يسلام, رەسەي فەدەراتسياسى:
– ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ وتىرعان قۇرىلتايدا ۇلكەن شەشىمدەر بولاتىنىنان ءۇمىتتىمىن. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سوزىنەن دە سونداي ءۇمىت وتىن كوردىم. مەن ەندىگى جەردە شەتەلدە تۇراتىن قازاقتارمەن ارالاسۋ, ولارمەن ءمادەني, ەكونوميكالىق جانە عىلىمي جاعىنان ىنتىماقتاسۋ بۇرىنعىعا قاراعاندا جيىرەك ءارى تيىمدىرەك بولاتىن شىعار دەپ ويلايمىن. «نۇرلى جول» اتتى باعدارلامادا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردىڭ تىم بولماسا 80 پايىزى ناقتى ىسكە اسسا – ۇلكەن ولجا بولار ەدى. ال ەندى ءوز تاراپىمنان ايتار ۇسىنىسىم, ءماسكەۋدە تمد-دا تۇراتىن بارلىق قازاقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەني ورتالىعى اشىلسا ەكەن دەيمىن. ويتكەنى, ماسكەۋ توعىز جولدىڭ تورابى عوي. ونداي ورتالىقتار ارميان, ءازىربايجان جانە ت.ب. حالىقتاردا بار. سونداي بەتكە ۇستار ورتالىق بىزگە دە كەرەك-اق. ارينە, ماسكەۋدە كريمينالدىق جاعدايدىڭ قيىن, باسقا ۇلتتارعا دەگەن باسقاشا كوزقاراستاردىڭ بارى راس. بىراق «قاسقىردان قورىقساڭ, ورمانعا بارما» دەگەندەي, قايداعى ءبىر توپتاردان قورقىپ, ءومىر سۇرمەي وتىرا الامىز با؟ ماسكەۋدىڭ ءوزىندە عانا 15 مىڭداي, ال بۇكىل رەسەيدە 1 ملن-عا جۋىق قازاق بار, سونداي جەردە قازاقستانمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان ءبىر ءمادەني ورتالىق كەرەك قوي. بۇل مەنىڭ ءوز ويىم.
ابدۋاقاپ قارا, تۇركيا:
– ءبىز وسى قۇرىلتايعا ۇلكەن ۇمىتپەن كەلىپ وتىرمىز, ءويتكەنى بۇل قۇرىلتاي قازاقستاننىڭ كامەلەتكە تولعان شاعىندا ءوتىپ وتىر. قازىر قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى سالماعى ءوستى. ول الەمدىك ۇلكەن باستامالارعا دا مۇرىندىق بولىپ وتىر. وسىنىڭ ءوزى ونى الەمگە تانىتىپ, بەدەلىن كوتەرە ءتۇستى. ەندى قازاقستان دياسپورا ماسەلەلەرىن دە تولىق شەشە الادى دەگەن ويدامىز. وسىعان وراي مەن دياسپورا مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلۋى شارت دەر ەدىم. قازىر قازاقتاردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى شەت ەلدەردە ءجۇر. ولاردى قاتىستىرعان سىرتقى ساياسات ءالى كۇنگە قازاقستاندا جاسالعان جوق. دياسپورا ساياساتى دەگەندە تەك كوشى-قون ماسەلەسىن عانا قامتۋ – ول بىرجاقتىلىققا ۇرىندىرادى. بۇعان قوسا شەت ەلدەردە تۇراتىن قازاقتار قازاقستانعا قانداي قىزمەت ەتە الادى دەگەن ماسەلە كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلىپ, ونى شەشۋ جولدارىن جاساۋ كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننان نە الامىن دەپ كەلمەي, نە بەرەمىن دەپ كەلۋ كەرەك» دەگەن ءسوزى دۇرىس, بىراق جەكە ادامدار ماردىمدى ەشنارسە بەرە المايدى, ال ولاردىڭ كۇشىن الگىندەي مينيسترلىك ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, سىرتتاعى قازاقتاردىڭ «قازاقستانعا قىزمەت ەتۋ ساياساتىن» جاساسا – ول ۇلكەن كۇش بولار ەدى. ەكىنشىدەن, شەتەل قازاقتارى مەن اتامەكەن قازاقتارىن, سونداي-اق شەتەلدەگى قانداستاردى ءوزارا بايلانىستىرۋ ماسەلەسىن قولعا الۋ كەرەك. ولار قازىر ءبىر-ءبىرىن تۇسىنبەيتىن, ءبىر-ءبىرىن وقىپ, بىلە المايتىن جاعدايعا كەتىپ بارا جاتىر. سوندىقتان بارلىق قازاقتىڭ ورتاق ءالىپبيى بولۋى كەرەك. وسى ءىستى قازاقستان باستاپ قولعا الىپ, لاتىن قارپىنە كوشسە, ودان ءارى شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ وعان كوشۋىنە ىقپال ەتسە, ءبارىمىز ءبىر ءتۇرلى جازۋعا قول جەتكىزىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى قالتقىسىز ۇعاتىن بولار ەدىك.
قۇرمانبەك الىمعازى, قىتايدان كەلگەن ورالمان:
– مەنىڭشە بارلىق ادامنىڭ جۇرەگىندە اتامەكەنگە جەتۋگە دەگەن قۇشتارلىق بولادى. تارىداي شاشىلعان حالىقتىڭ ءبارى دە ءوز وتانىنىڭ بولعانىن قالايدى. ءوزىم دە سونداي سەزىمدى باستان كەشكەن اداممىن. سوندىقتان دا قىتايدان 2001 جىلى تۋعان جەرگە قونىس اۋداردىم. قازىر جاعدايىمىز جامان ەمەس. مەن دە ەلدەن الايىن دەپ ەمەس, بويىمداعىنى بەرەيىن دەگەن اداممىن. تۋعان جەرىم مەنىڭ نيەتىمدى قولدادى, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا جەكە كونتسەرتىمدى بەردىم جۋىردا. ولجاس دەگەن ۇلىم, ۇكىباي دەگەن قىزىم بار. ەلباسىنىڭ ءسوزى ۇنادى, ول كىسى كەلەمىن دەگەندەرگە ەسىك اشىق ەكەنىن ايتتى. ەندى كەلۋ, كەلمەۋ اركىمنىڭ ءوزىنىڭ ساناسىنا بايلانىستى نارسە عوي. مەنىڭشە, بارلىق قازاقتار دا اتامەكەنگە ورالىپ, تۋعان جەردىڭ گۇلدەنۋىنە وزدەرىنىڭ قولدان كەلگەن ۇلەسىن قوسۋى كەرەك. ءبىز مىنە, ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرىمىزدە, قۇدايعا شۇكىر, شالقىپ ءجۇرمىز, ەشكىم كەۋدەمىزدەن يتەرىپ جاتقان جوق. كەرىسىنشە, بارلىق جەردە قولدان كەلگەن قولداۋلارىن كورسەتەدى.
يرينا قارابولاتوۆا, رەسەي فەدەراتسياسى:
– مەن از ساندى حالىقتاردىڭ تىلدەرى, ءداستۇرلەرى ساقتالۋ پروبلەمالارىمەن اينالىسامىن. سونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى حالىقتاردىڭ فولكلورىن جينايمىن. ءبىزدىڭ تۇمەن وبلىسىندا 151 حالىقتىڭ وكىلدەرى تۇرادى. سونىڭ ىشىندە قازاق دياسپوراسىنىڭ الاتىن وزىندىك ورنى بار. مەنىڭ اكەم قازاق, شەشەم ۋكراين قىزى. مەنىڭ وي-پىكىرىم قازاق قىزىنىكى بولعانىمەن, ءتىلىم ورىسشا. اكەم تورعايدا تۇرعان, ول اقىن بولعان ەدى. ءوزىم ارقالىق پەدينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءتۇمەنگە كەتىپ قالعان ەدىم. سول جاقتا تۇرمىس قۇردىم, بالالى بولدىم. ءبىر قىزىعى, مەنىڭ قىزىم ءوزىن ۋكراينمىن دەپ, ال ۇلىم ءوزىن قازاقپىن دەپ ەسەپتەيدى. وسى جولى مەن اتا-بابانىڭ رۋحىن سەزىنسىن دەپ ونى وزىممەن بىرگە الىپ كەلدىم. قازىر مەن قازاق, تاتار حالىقتارىنىڭ بەسىك جىرلارىنان جيناق شىعارۋ ءۇستىندەمىن. ءسىبىر تاتارلارى مەن قازاقتار وتە ۇقساس كەلەدى. ويتكەنى, قازاق حالقىن قۇراعان رۋ-تايپالاردىڭ 70 پايىزى وندا بار ەكەنى قازىر ءمالىم بولىپ وتىر. قۇرىلتايدى مەن ءار قيىردا جۇرگەن قازاقتاردىڭ اراسىندا عىلىمي, ىسكەرلىك ىستەردەگى ءوزارا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ فورۋمى دەپ قابىلدايمىن. سونىڭ ىشىندە مەن ءوزىم قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتىمەن كەزدەسىپ, قازاقتانۋ تاقىرىبى بويىنشا ىسكەرلىك بايلانىستار ورناتۋ ماقساتىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىم.