«ءبىز دە فيلم كەيىپكەرىنە اينالىپ كەتكەندەيمىز»

الىستان كەلگەن اعايىن «كەرۋەن» ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا بەلگىلى رەجيسسەر رۇستەم ءابدىراشتىڭ ەلباسى تۋرالى تۇسىرىلگەن «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» كوركەم ءفيلمىن تاماشالادى تۋعان جەرگە دەگەن كەۋدەدەگى بۋىرقانعان ساعىنىش سەلىن باساتىن قۇدىرەتتى كۇش بار ما  ەكەن, ءسىرا. اتامەكەنگە ات ارىتىپ جەتكەن قان­داس­تار­دىڭ جۇزىنەن وسى سەزىم مەنمۇندالايدى. ءبىر-بىرىمەن شۇيىركەلەسىپ, قاۋقىلداسا حال سۇراس­قان تۇرلەرىنەن قاي ەلدە, قانداي جۇرتپەن قاتار تىرشىلىك كەشسە دە ءوزىنىڭ شىققان تەگىن, اتاقونىسى – قازاق ەلى, ال ءتىلى – قازاق ءتىلى, تۇپتەپ كەلگەندە, ءبا­رى دە ءبىر قازاقتىڭ بالاسى ەكەنىن جۇرەك تۇكپى­رىندە ايا­لاي ساقتاپ كەلگەنىن تانىر ەدىڭىز. ەلباسى تۋ­رالى جاقىندا جارىق كورگەن «بالالىق شا­عىم­نىڭ اس­پانى» ءفيلمى ولار ءۇشىن رۋحاني سىي­دىڭ باعا جەتپەس قۇن­دى­لىعىنا اينالىپ كەتكەنىنە كۋا-ءدۇرمىز. تۋ­عان جەردىڭ قادىر-قاسيەتىن شالعايدا جۇرگەن ادامنان ارتىق كىم سەزىنەر. ءبىر كينوزالعا سىيماي­تىن بولعاندىقتان «كەرۋەن­نىڭ» ەكى زالى تۇگەل قانداستاردىڭ قاز-قاتار ءتىزىلىپ, ەلدىك ۇعى­مى­نا تەرەڭ بويلاعان جان اي­دىنىنا اينالدى. فيلم باستالار تۇستاعى بالا سۇلتاننىڭ اجەسى مەن اكەسىنىڭ جەتى اتا جايىندا ايتقان تاعىلى­مىن تاقىلداي قايتالاپ جاتقان جەرى قانىم قا­زاق دەگەن كىسىنىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتەرى ءسوزسىز. قا­زاق­تىڭ جەتى اتاسىن ءبىلىپ ءوسۋى, جەتى سانىن قادىر تۇتۋى بىزدەن باسقا تاعى قانداي ەلدىڭ سالت-ءداس­تۇرىندە كەزدەسەر ەدى؟ اتا-بابا­لارى­مىز­دان ءۇزىل­مەي جەتكەن بۇل قۇن­دى­لىق تەك قازاقتىڭ عانا وزگەگە ۇقسامايتىن ۇستىنى ەكەنىنە جۇرت كوڭىلىن بۇرعىزۋدىڭ ءوزى عيبراتلى. زالداعى كورەرمەن كوڭىلىنەن وسى تۇستا فيلم كەيىپكەرىمەن بىرگە قاناتىن قومداپ, كەڭ دالاعا قى­ران قۇستاي ۇشا جونەلگەن ايپارا سەزىم انىق اڭ­عا­رىلعان. اجە قولىمەن قول ديىرمەن تاسى­نىڭ شيىر­شىق اتا اينالۋى وتە ۇتىمدى تا­بىل­عان كور­كەمدىك شەشىم دەر ەدىك. حالقى­مىز­دىڭ كونە ءجادى­گەرىمەن ۋاقىت­تى ۋاعىزداتۋ بەكەر ەمەس. سول تاس ديىرمەننىڭ تۇبىندە اجە اۋزىمەن اتا وسيەتى ساناعا ەگىلەدى. ءفيلمنىڭ وسى ءبىر كورىنىسىن شەتەلدىك قانداستار رياسىز كوڭىلمەن قابىلداپ, ەل­باسىنىڭ بالا كەزى مەن جاستىق شاعىنان اسەرلى ورىلگەن كينوتۋىن­دىنى تۇ­شىنا تاماشالاپ شىقتى. امەريكانىڭ نيۋ-يورك قالاسىندا قازاق ءما­دە­ني ورتالىعىن باس­قارا­تىن ءاليا الحانبەك­قىزى­نىڭ اڭگىمەسىنە قۇلاق تۇرسەڭىز, تۋعان جەردەن شالعايدا جۇرگەن قا­زاقتاردىڭ قاي-قايسىسى دا اتا-بابا سالتىنا بەرىك, ۇل-قىزدارىنىڭ قازاق ءتىلى مەن حالقىمىزدىڭ ء؟داس­­تۇ­رىنە ادال بولىپ وسۋىنە قاتتى كوڭىل ءبولىپ وتىرادى. نيۋ-يوركتا جىل سايىن ناۋرىز تويىن وتكىزىپ تۇرۋ داستۇرگە اينالعانى كوڭىل مارقايتادى. مادەني ورتالىق وندا تۇراتىن قازاق وتباسىلارىنىڭ باسىن ءبىر جەرگە توقاي­لاس­تىرىپ, ءبىر-بىرىمەن قارىم-قاتىناس جاساسۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر ۇيىتقى ۇيىم كورى­نەدى. كورەرمەنگە قازاقستان تۋرالى فيلمدەردىڭ ۇدايى كورسەتىلۋى دە مۇن­داعى اعا­يىننىڭ اتا­جۇرت­تان الىستا جاتسا دا ءبىر قۇلا­عىن قازاق ەلىنە تىگىپ وتىراتىنىن اڭعارتادى. وسىنداي جيىن­دار­دا 300-دەي قانداسىمىز بوي كورسەتەتىنىن ايتادى ءاليا قۇربىمىز. ال جالپى, نيۋ-يوركتىڭ وزىندە 8 مىڭداي قازاق ءومىر سۇرەدى دەگەنگە بىرەۋ سەنسە, بىرەۋ يلانباس ەدى. ورتالىق ءتور­ايىمىنىڭ اي­تۋىن­شا, ولار ءتۇرلى سالادا جۇ­مىس ىستەيدى. مۇنىڭ ءبارىن بىراق كەشەگى ءبىر قيلى زامانداردا بى­تى­را­داي شاشىراپ, تۋعان جەردەن قونىس اۋدارۋعا ءماج­بۇر بولعان, سولاقاي ساياسات­تىڭ سالقىنىن تارتقان ۇرپاقتىڭ وكىلدەرى عانا ەمەس, بەيبىت زاماندا, ءار ءتۇرلى سەبەپتەرمەن امە­ري­كاعا كوشىپ كەلگەن وتانداستارىمىز دا جەتەرلىك ەكەن. ءوزى كاسىبي ءپيانيسشى بولعانمەن, قازاق­تىڭ قارا دومبىراسىمەن قۇيقىلجىتا ءان شىرقاعاندى ۇناتاتىن ءاليا الحانبەكقىزىنىڭ ءوزى الماتى شاھارىندا تۋىپ-وسكەن. «پرەزيدەنت تۋرالى تۇسىرىلگەن ءفيلمدى كورگەندە, تولقىپ كەتتىم, – دەدى ول. – قازاقستاننىڭ تابيعات بايلىعىنا جەتەتىن دۇنيەدە ەشبىر ەل جوق. فيلم كەيىپكەرلەرىمەن ءوزىم بىرگە جۇرگەندەي اسەرمەن شىعىپ وتىرمىن. استاناعا وسىمەن ەكىنشى رەت كەلۋىم. قالانىڭ ءزاۋلىم عيماراتتارمەن اسقاقتاي تۇسكەن كەلبەتىنە قاراپ كوزىم تويار ەمەس. وسىنىڭ ءبارى ەل پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى ەكەنىن بىلەمىز. جات جەردە جۇرسەك تە تۋعان جەردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىن جانىمىز قالايدى». كينونى كوتەرىڭكى كو­ڭىل-­كۇيمەن تاماشالاپ شىق­­قان قادىربەك اكايدىڭ ەل­باسى, ەلوردا جايىنداعى اسە­رى الابوتەن. گەرما­نيا­نىڭ كەلن قالاسىنان كەلگەن ونىڭ قازاقستانعا ال­عاش رەت تابانى تيگەن كەزدەگى بويىن كەرنەگەن سەزىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. ۋنيۆەرسيتەتتە ەكونوميست ما­ماندىعى بويىنشا ەكىنشى كۋرستا وقىپ جاتقان وندىردەي جاستىڭ بويىن بيلەپ العان بۇل نەتكەن قۇدىرەت دەپ ءبىز دە اڭ-تاڭبىز. سويتسەك, گاپ ادامنىڭ قاي جەردە تۋىپ-وسكەنىندە ەمەس, بارلىق نارسە بالانىڭ جۇرەگىنە تۋعان جەرگە, تىلگە دەگەن قۇرمەت سەزىمىن ۇيالاتا بىلۋدە ەكەن. قادىربەكتىڭ ميىنا وسى ناقىل, «اتا­مەكە­نىڭ – قازاقستان, تۋعان ءتىلىڭ – قازاق ءتىلى» دەگەن سوزدەر كىشكەنتاي كۇنىنەن قۇيىلعانىن بىلدىك. كەلن قالاسىندا تۇراتىن 120 وتباسى ءبىر-بىرىمەن ءجيى ارالاسىپ, دۋمان-تويلاردا باستارى قوسىلىپ تۇراتىنىن, باۋىرلارىنىڭ قازاقشا ءان سالىپ, «قارا جورعانى» بيلەگەندە تاباندارى جەرگە تيمەيتىنىن ايتقان ستۋدەنت قادىربەك وقۋ بىتىرگەننەن كەيىنگى تاعدىرىن قازاقستانمەن بايلانىس­تىر­عىسى كەلەدى. الىستا جۇرگەن اعايىن­نىڭ ىشىندە ءالى دە تۋعان جەرگە ورالۋدى كوكسەيتىن قانداستارىمىز جەتكىلىكتى. سولارمەن بولاشاقتا الەمنىڭ ىرگەلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان وسىنداي ەلشىل, رۋحشىل جاستار ەلگە قايتىپ ورالسا, قازاقستان مۇنان دا كوركەيىپ, وركەن جايا تۇسەرىنە كىمنىڭ كۇمانى بار؟ ءفيلمدى قىزىقتاعان جاستىڭ پرەزيدەنتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى شەكسىز. «مىنا فيلم ارقىلى مەن قازاقستاندى قايتا تانىدىم» دەدى ول. يراننىڭ ءبىرىنشى بان­­كىن­دە جۇمىس ىستەيتىن تاحيرا زادسار ءفيلمدى تەبىرەنىسپەن تاماشالاپ, كوزىنە جاس العانىن ايت­تى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ جاس كەزدەگى بيىككە تال­پى­نىسى مەن شىنايى بەي­نەسى شەت­تە جۇرگەن ءار قازاقتىڭ جۇرەگىن تولقىتپاي قوي­ماي­تىنىن اڭگىمەلەگەن تاحيرانىڭ سىرتتا جۇرسە دە اتامەكەن دەگەندە ەت-جۇرەگى ەلجىرەپ تۇرا­تى­نىن اڭعارۋ قيىن ەمەس ەدى. يبالى, يمانى جۇزىنە ءۇيىرىلىپ تۇرعان ۇياڭ قىز ءوزى ءفيلمدى وتە تەبىرەنە كورگەنىن جا­سىر­مادى. «فيلمدە قا­زاقستان دەگەن قانداي بەي­بىتسۇيگىش ەل ەكەنى, كەلەشەگى جارقىن, جاس­تارى­نا وتە قامقور­لىقپەن قارايتىن مەملەكەت ەكەنى كورىنىس تابادى. اس­تاناعا كەلگەنىمە از عانا بولعانىنا قاراماس­تان, مەن بۇل جەرگە قاتتى باۋىر باسىپ كەتتىم. ءوز ءۇيىم, ولەڭ توسەگىمە باسىمدى قويعان­داي­مىن. ءبىز سياقتى جاستار وزدەرىنىڭ ومىرلەرىن تۋعان جەردىڭ ابىروي-بەدەلىمەن ساباقتاس­تىر­عىسى كەلەدى. پرەزيدەنت تۋرالى ءفيلمدى كور­گەننەن كەيىن ءوزىمنىڭ و باستا ويلاپ كەلگەن ماق­ساتىمدى قالايدا جۇزەگە اسىرۋعا اسىعۋدا­مىن. بۇرىن ەلباسى جايىندا تەك سىرتتاي عانا ەستىپ-ءبىلىپ جۇرەتىنبىز. ەندى, مىنە, نۇرسۇلتان اعامىز تۋرالى وسى فيلم ار­قىلى جان-جاقتى ماعلۇمات الدىق. ونداعى ءاربىر وقيعانى ادامنىڭ تەبىرەنبەي قابىلداۋى ءمۇم­كىن ەمەس. اناسىنىڭ ءتۇس كورەتىن كەزىندەگى تولعا­نىسى ءتىپتى تولقىتىپ جىبەردى. ەرىكسىز جىلاپ جىبەرىپپىن. نەگە ولاي اسەر ەتكەنىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايتىن سياقتىمىن. قۇدايدان پەرزەنت تىلەگەن ءار انانىڭ ءازىز جۇرەگى مۇندايدا قانداي سەزىمدە بولاتىنى بەلگىلى. بالاسىنىڭ ەل قامىن جەيتىن ازامات بولۋىن اڭسامايتىن جان جوق دەسەك, ءالجان انا سونداي سانداعان قازاق ايەلدەرىنىڭ اراسىندا ەرەكشە بولىپ قالاتىن ارداقتى تۇلعا», دەدى ول. قاراشاش توقسانباي.