ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەزدەسۋىندە بەلارۋس باسشىسى وسىلاي دەپ مالىمدەدى
كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكومەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە تاراپتار ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي تەرەڭدەتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكەۋارا وڭاشا كەزدەسىپ, ەلدەر اراسىنداعى قاتىناستاردى دامىتۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر جونىندە اڭگىمەلەسكەن سوڭ, كەزدەسۋ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەرمەن جالعاستى. شاڭىراق يەسى رەتىندە العاشقى ءسوزدى العان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن استاناعا ءبىرىنشى بولىپ بەلارۋس پرەزيدەنتى ساپارمەن كەلىپ وتىرعانىن, بۇل ەكى ەل اراسىنداعى قالىپتاسقان سەنىم مەن شىنايى دوستىقتىڭ ناقتى بەلگىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن قازاقستان باسشىسى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا توقتالدى. بيىلعى جىلى ەكى مەملەكەت تە وزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەدى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇل كەزەڭدەردەگى ءبىزدىڭ ەلدەردىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى قازاقستان دا, بەلارۋس تا ۇلتارالىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاي بىلگەندىگىندە جاتىر. بيىل بىزدەر دوستاستىق, باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا تاعى دا كەزدەسەتىن بولامىز. قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي ءبۇگىندە كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر رەتىندە وزدەرىنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن جانداندىرۋدى باستاپ وتىر. قازىرگى كەزدە بىزدەر ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ جولىندا جۇمىس ىستەۋدەمىز.
قازاقستان باسشىسى ارىپتەسىن, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعۋ, ودان كەيىنگى دامۋ جايىنان دا حاباردار ەتتى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستان مەن بەلارۋس جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستى كۇتكەندەگىدەن از شىعىندارمەن ەڭسەردى. قازاقستان بەلارۋس پرەزيدەنتىنىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان الەۋمەتتىك ساياساتىنا جانە بەلارۋستىڭ ۇقشۇ توراعاسى رەتىندە وسى ۇيىمعا جاڭا قىرىنان كەلۋ جونىندەگى ۇسىنىسىنا قولداۋ بىلدىرەدى. قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ تمد, ەۋرازەق جانە ۇقشۇ اياسىنداعى ۇستانىمدارىندا ەشقانداي قاراما-قايشىلىق جوق, ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلەدى.
وسى تۇستا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ 2009 جىلى بەلارۋسكە جاساعان ساپارى كەزىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتىڭ ءتاجىريبە جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا قاناعاتتاناتىنىن ءبىلدىرىپ ءوتتى. بۇگىنگى ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىزدە قول قويىلاتىن ەكىجاقتى قۇجاتتار ەكى ەل اراسىنداعى ءتۇرلى سالالاردى دامىتۋدى كوزدەيدى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ولار قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ قارىم-قاتىناستارىن ءارى قاراي تەرەڭدەتۋگە قىزمەت ەتەتىن بولادى. ءسىزدىڭ بۇل ساپارىڭىز ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا جاڭاشا سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىن. كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلاتىن بىرلەسكەن مالىمدەمەدە قازاقستان – بەلارۋس اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ كەشەندى تۇردە قامتىلعان.
ءسوز بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق سالالارداعى مۇددەلەستىگىنە دە ارنايى توقتالدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, ءبىزدىڭ ەلىمىز شيكىزاتقا باي, اۋىل شارۋاشىلىعى دامىتىلعان. ال بەلارۋستە ءماشينە جاساۋ, اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمدەرىن وڭدەۋ سالالارى جاقسى دامىعان. قازاقستاندا 2020 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ءازىرلەنگەن. قازىرگى كەزدە وسى باعدارلاماعا سايكەس, ونىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى العاشقى بەسجىلدىققا ارنالعان جۇمىستارى قولعا الىنىپ جاتىر. وعان قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ۋاعدالاستىقتىڭ بارلىعى كىرگىزىلگەن. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ەكى ەلگە دە پايدالى.
ال الەكساندر لۋكاشەنكو ءسوزىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتى پرەزيدەنتتىككە قايتا سايلانۋىنا بايلانىستى قۇتتىقتاۋىمەن باستادى. بەلارۋس باسشىسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, بەلارۋس پرەزيدەنتى قازاقستانعا كەلگەن سايىن مۇنداعى وڭ وزگەرىستەرگە كۋا بولىپ ءجۇر. وسىعان مىسال رەتىندە قازاقستان استاناسى – استانا قالاسىنىڭ جان-جاقتى وركەندەۋىن, بۇگىندە قازاق ەلىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىن كەلتىردى. سونىمەن بىرگە, بەلارۋس پەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى زور ەكەندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى.
قازاقستان-بەلارۋس قاتىناستارىندا ەكى ەل اراسىنداعى 2009-2016 جىلدارعا ارنالعان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىنىڭ ورنى بولەك. مەملەكەتتەر باسشىلارى اتاپ وتكەندەي, قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2010 جىلى 700 ميلليون دوللاردى قۇرادى. بۇل 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسەگە كوپ. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ول 150 ميلليون دوللارعا جەتىپ وتىر. ءمالىمەتتەردى العا تارتاتىن بولساق, بۇگىندە وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋ ماقساتىندا 2010-2011 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن شارالار جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. قازىرگى كەزدە «جول كارتاسىندا» قاراستىرىلعان 27 جوبانىڭ قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق كارتاسىنا بەلارۋس تەحنيكالارىن قۇراستىرۋ بويىنشا بەس بىرلەسكەن جوبا كىرگىزىلىپ وتىر. ونىڭ جالپى كولەمى 98,6 ميلليون دوللاردان اسادى.
پرەزيدەنتتەردىڭ اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستان – بەلارۋس اراسىندا اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ورنىقتى دامۋ ۇستىندە. قازاقستان تارابى بەلارۋستىڭ اۋىل-سەلولار مەن شاعىن قالالاردا اگرارلىق قالاشىقتار قۇرىلىسىن سالۋ ءتاجىريبەسىنە تالداۋ جاساپ جاتىر. سونىمەن قاتار, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن شىعارۋ ءجونىندە قازاقستاندا بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. اسىرەسە, قازاقستان ءۇشىن بەلارۋسكە بيدايدىڭ قاتتى سورتتارىن ەكسپورتتاۋ پەرسپەكتيۆالى بولىپ تابىلادى. مىسالى, 2009 جىلى بەلارۋس 2,8 مىڭ توننا قازاقستان استىعىن العان. ال وتكەن جىلى ونىڭ كولەمى ەداۋىر تومەندەپتى. بۇل بەلارۋستە استىقتىڭ مول شىققاندىعىنا بايلانىستى بولسا كەرەك.
كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوز اياقتالعان سوڭ, ونىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان – بەلارۋس اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان ەكىجاقتى بىرقاتار قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ونىڭ ەڭ نەگىزگىسى ءارى باستىسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى بولدى. سونداي-اق قازاقستان ۇكىمەتى مەن بەلارۋس ۇكىمەتى اراسىنداعى ۇكىمەتتىك بايلانىستار سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگى اراسىنداعى مەملەكەتتىك اۋە كەمەلەرىنىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە جانە قازاقستان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن بەلارۋس ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
قۇجاتتارعا قول قويۋ راسىمىنەن كەيىن ن.نازارباەۆ پەن ا.لۋكاشەنكو قازاقستاندىق جانە بەلارۋستىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, كەزدەسۋ ءناتيجەسى جونىندە, سونداي-اق قازاقستان – بەلارۋس ىنتىماقتاستىعىن ءارى قاراي دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ايتىپ بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, بەلارۋس قازاقستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق نەگىزگى ءارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا دا ويداعىداي دامىپ كەلەدى. بەلارۋس قازاقستاننىڭ رەسەي مەن ۋكراينادان كەيىنگى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەسى. ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. بەلارۋس قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالالارىنا دەرلىك قاتىسۋدا. بۇگىندە بىرلەسكەن 27 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
الەكساندر لۋكاشەنكو قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعىنا جوعارى باعا بەرە كەلىپ, بيىلعى جىلى ەكى ەلدىڭ تاۋار اينالىمى 1 ميلليارد دوللاردان اساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. بەلارۋس باسشىسى, سونداي-اق قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىندا ءبىر-بىرىنە باسەكەلەس بولاتىن وندىرىستەر ونشا كوپ ەمەستىگىن العا تارتتى. بىزدە وندىرىلەتىن ونىمدەر قازاقستانعا قاجەت, ال قازاقستان ونىمدەرى بەلارۋسكە كەرەك, دەدى ول وسى تۋرالى.
الەكساندر لۋكاشەنكو ءوز ەلى قازاقستان مۇنايى مەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتالۋىنا ءمۇددەلى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن بەلارۋس ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ساتىسىنا قادام باسىپ كەلەدى. بۇل بولاشاقتا مۇنايدى قايتا ءوڭدەۋگە تىكەلەي قاتىستى. بۇعان ءبىز مۇددەلىمىز. بۇل بىزگە بەلارۋس اۋماعىندا مۇناي جانە مۇناي ءونىمدەرىن ارتاراپتاندىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز سىزدەردىڭ ءمۇددەلەرىڭىزگە ساي بۇل ونىمدەردى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ رىنوگىنا شىعارۋعا دايىنبىز, دەدى ا.لۋكاشەنكو.
بەلارۋس باسشىسىنىڭ ءمالىم ەتكەنىندەي, بۇل ماسەلەدە بەلارۋس قازاقستاندىق كومپانيالارعا قاجەتتى جاعدايدىڭ بارلىعىن جاساۋعا دايىن. قويمالار جەتكىلىكتى, كولىك-تاسىمال جۇيەسى جاقسى دامىعان. سونداي-اق ول قازاقستانعا مۇناي حيمياسىنىڭ تولىق شلەيفىن ۇسىنا الاتىندىقتارىن اتاپ ءوتتى.
بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ قازاقستانعا ساپارى بۇگىن ءارى قاراي جالعاسادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.