الداعى ونجىلدىققا نەگىزدەلگەن باستى باعىت حالىقارالىق ستاندارت ەكەندىگىن جانە قازىرگى ءبىلىم مەن عىلىم, ەڭ الدىمەن, باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋى شارت ەكەندىگىن پرەزيدەنتىمىز تالاي رەت قاداپ ايتقان بولاتىن. وسى باعىتتا قابىلدانعان العاشقى «ءبىلىم تۋرالى» زاڭ ءوز ناتيجەسىن بەرگەنىن دە بىلەمىز. ەندى ەكونوميكانى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ كەزەڭىندە ەلباسىمىز ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا جاڭا زاڭ جاساپ, ونى وندىرىسكە ەنگىزۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرۋدى تاپسىرىپ وتىر. مۇندا كىمنىڭ نەمەن اينالىساتىنى بارىنشا ناقتىلانعان, عىلىمدى ينۆەستيتسيالاۋدىڭ كوزدەرى مەن عىلىمي جاڭالىقتاردى وندىرىسكە ەنگىزۋدىڭ بارلىق تەتىكتەرى ەسكەرىلگەن. ەندىگى جەردە عىلىم وندىرىسكە بەرەرى جوق, جالعان عالىمداردان ارىلىپ, جاڭا كەزەڭگە اياق باساتىن بولادى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە عىلىمي جاڭالىقتاردى اشۋعا جانە ونى وندىرىسكە ەنگىزۋگە تىكەلەي جول اشادى. ال ماقساتتى ينۆەستيتسيا بەلگىلى ءبىر ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بولىنەتىن قاراجات قىزمەتىن اتقارسا كەرەك. عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ اراسىن جاقىنداتا تۇسەتىن مۇنداي تەتىكتى بۇگىندە ءومىردىڭ ءوزى تالاپ ەتىپ وتىر.
ءيا, ايتا بەرسەك بۇگىندە وسى ماقساتقا قىزمەت ەتىپ جاتقان عىلىمنىڭ سالاسى كوپ. سونىڭ ءبىرى ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان ميكروبيولوگيا. بۇل عىلىم ومىرگە بۇگىن كەلىپ وتىرعان جوق. ونىمەن كوپ جىلداردان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقان, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ ءونىمىن ارتتىرۋ ىسىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ءىرى عالىمداردىڭ قاتارىنا, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانگەلدى قۇربان ۇلى سادانوۆتى جاتقىزۋعا بولادى. مەكتەپ, ينستيتۋت قابىرعاسى, ودان ەڭبەككە ارالاسۋدان كەيىن تالانت يەسىنىڭ عىلىمعا دەگەن ۇلكەن قىزىعۋشىلىعى ويانعان. وسى جولدا تەر توگە ەڭبەكتەنگەن.
1979 جىلى ا.سادانوۆ لەنين اتىنداعى بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ شىعىس بولىمىنە قاراستى ۆ.ر.ۆيليامس اتىنداعى قازاق ەگىنشىلىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنىڭ كۇندىزگى بولىمىنە وقۋعا ءتۇسكەن. ونىڭ عىلىم جولىنداعى العاشقى ۇستازى قازاق كسر عا كوررەسپوندەنت-ءمۇشەسى (كەيىننەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى) ءالفاريد نيزام ۇلى يليالەتدينوۆ بولاتىن.
ۇستازىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ول ورگانيكالىق مەليورانتتى پايدالانا وتىرىپ, ميكروبيولوگيالىق ۇدەرىستى جانداندىرۋ جولىمەن وڭتۇستىك بالقاش وڭىرىندەگى تۇزدى توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن شەشۋمەن اينالىستى. 1984 جىلى اكادەميك ءا.ن.يليالەتدينوۆتىڭ جانە سول كەزدەگى بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ش.ز.ماميلوۆتىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن «اقدالا القابىنداعى تۇزدالعان توپىراقتى مەليورانتتارمەن وڭدەگەندەگى ميكروبيولوگيالىق پروتسەستەر» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى.
1982 جىلدان 1994 جىلعا دەيىن 12 جىل بويى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنا قاراستى ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا ينستيتۋتىندا ادال قىزمەت اتقارادى. الدىمەن كىشى عىلىمي قىزمەتكەر, ودان كەيىن عىلىمي قىزمەتكەر, ودان سوڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەر جانە جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ قىزمەت ىستەگەن ول عىلىم جولىنداعى بارلىق باسپالداقتاردان ءوتتى. وسى جىلدارى ميكروورگانيزمدەر ەكولوگياسى زەرتحاناسىنىڭ قۇرامىنداعى توپىراق ميكروبيولوگياسى توبىنا باسشىلىق جاساعان ا.سادانوۆ رەسپۋبليكاداعى ميكروبيولوگيانىڭ توپىراققا قاتىستى سالاسىن دامىتا وتىرىپ, رەسپۋبليكاداعى اتالعان سالانىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى جەتەكشى عالىمعا اينالدى.
ا.سادانوۆ «ميكروبيولوگيا – 03.00.07 ماماندىعى بويىنشا «بيولوگيالىق بەلسەندىلىكتىڭ كۇرىش ەگىستىگىندەگى توپىراقتىڭ قۇنارىن تۇراقتاندىرۋعا اسەرى» تاقىرىبىن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ نەگىزگى ارقاۋىنا اينالدىرىپ, بۇل ەڭبەگىن 1993 جىلى وتە ءساتتى قورعاپ شىقتى. اتالعان جۇمىستار شەڭبەرىندە قازاقستان ءۇشىن جاڭا عىلىمي باعىت – توپىراق بيوتەحنولوگياسى پايدا بولدى. ونىڭ نەگىزى سۋعا باستىرىلعان كۇرىش القاپتارىنىڭ توپىراعىنداعى قۇنارلى قاباتتاعى قاراشىرىكتىڭ پايدا بولۋى جانە ونىڭ ىدىراۋىنىڭ ميكروبيولوگيالىق نەگىزدەرىن انىقتاۋدىڭ ارقاسىندا ناقتىلانعان بولاتىن. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندە توپىراقتىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىنىڭ تومەن ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ ونى قالپىنا كەلتىرۋدە ميكروبيولوگيالىق فاكتورلاردىڭ نەگىزگى ءرول اتقاراتىندىعىن دالەلدەپ بەردى. سونىڭ ىشىندە, ەگىس القاپتارىندا كۇرىش ءدانىن سەپپەس بۇرىن, توپىراقتى سۋعا باستىرىپ, سونان سوڭ 10-15 كۇن بويى توپىراق سۋ استىندا جاتقان كەزدە عانا توپىراقتىڭ ميكروبيولوگيالىق ۇدەرىستەرى ءوز دارەجەسىندە ءپىسىپ جەتىلىپ كۇرىش دانىنە قاجەتتى قورەكتىك زاتتار (ازوت) ساقتالىپ, ءونىپ-وسۋىنە مۇمكىندىك جاسالىنادى. سونان سوڭ كۇرىش ءدانىن سەيالكامەن ەمەس, ۇشاقپەن سەبۋ ارقىلى كۇرىش ءوسىمدىگىنەن جوعارى ءونىم الاتىندىعىن دالەلدەپ بەردى. ا.سادانوۆتىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى كۇرىش داقىلدارىندا ءجيى كەزدەسەتىن جانە دە ولاردى ءجيى زاقىمدايتىن فۋزاريوز جانە گەلمينتوسپوريوز اۋرۋلارىنا قارسى جاڭا بيولوگيالىق كۇرەس تاسىلدەرىن ويلاپ تابۋىندا دەر ەدىك.
ا.سادانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاقستاندا رەسپۋبليكامىز ءۇشىن جاڭا ءارى وتە ماڭىزدى عىلىمي باعىت – جەردى بيولوگيالىق وڭدەۋدىڭ ماڭىزدى كومپونەنتتەرىنىڭ ءبىرى توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ بيوتەحنولوگياسى ءساتتى دامۋ ۇستىندە.
توپىراق بيوتەحنولوگياسىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزى اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىنان جوعارى ءونىم الۋ جانە دە توپىراقتىڭ قۇنارىن بارىنشا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن توپىراق ميكروورگانيزمدەرىن رەتىمەن پايدالانۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, ەسكەرەتىن جاي, توپىراقتا ۇنەمى ءجۇرىپ وتىراتىن ميكروبيولوگيالىق ۇدەرىستەردى رەتتەپ وتىرۋ ارقىلى عانا ونىڭ قۇنارىن ءوز دارەجەسىندە ارتتىرۋعا بولاتىندىعى. ونىڭ ارتۋى نەمەسە تومەندەۋى تىكەلەي توپىراق بيوتاسىنا بايلانىستى.
ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ باستى ماسەلەلەرىنىڭ تاعى ءبىرى – حيميكاتتاردىڭ اسەرىن بارىنشا تومەندەتە وتىرىپ, توپىراقتى مينەرالدى ازوت تىڭايتقىشتارىمەن ەمەس, كەرىسىنشە, بيولوگيالىق ازوتپەن تىڭايتۋ بولىپ تابىلادى. بيولوگيالىق ازوت تۇينەك باكتەريالارى ارقىلى اتموسفەرالىق ازوتتى ءسىڭىرۋ ارقاسىندا توپىراقتا جيناقتالادى. اۋاداعى ازوتتى توپىراقتا سونداي-اق, بوس ەركىن جانە سيمبيوزدى تۇردە تىرشىلىك ەتەتىن ازوتفيكساتسيالاۋشى ميكروورگانيزمدەر ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. بۇرشاق تۇقىمداس داقىلداردىڭ تامىرلارىندا تىرشىلىك ەتەتىن تۇينەكتى باكتەريالار اتموسفەرا ازوتىن ءوز بويىنا سىڭىرە الادى. بۇل رەتتە, ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە كوپجىلدىق بۇرشاق تۇقىمداستار وسىمدىكتەرى ءار گەكتارىنا 200-300 كگ ازوتتى سىڭىرە الادى. بۇل تەك بۇرشاق تۇقىمداس داقىلدارىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كەلەسى ەگىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق ءداندى داقىلدارىنىڭ مينەرالدى ازوتتى تىڭايتقىشتارىنىڭ قولدانۋىنسىز-اق ءوسىپ-ونۋىنە جەتكىلىكتى. ا.سادانوۆتىڭ ءشاكىرتتەرىمەن بىرگە توپىراقتى تىڭايتاتىن «نيتراگين» جانە «ريزوۆيت اكس» بيوپرەپاراتتارىن جاساپ شىعارىپ ونى وندىرىسكە ەنگىزۋ ونىڭ ءىرى جەتىستىگى.
زەرتتەۋ بارىسىندا قازاقستاندا وسەتىن بۇرشاق تۇقىمداس وسىمدىكتەرىنىڭ (سويا, جوڭىشقا, تۇيەجوڭىشقا جانە ت.ب.) تامىرىندا كەزدەسەتىن اۋاداعى بوس ازوتتى ءوز بويىنا سىڭىرەتىن تۇينەك باكتەريالاردان جوعارى بەلسەندى شتاممدارى ءبولىنىپ الىندى جانە وعان وتاندىق ءتيىمدى تولىقتىرۋلار تاڭدالىندى. پرەپاراتتى قولدانىسقا ەنگىزگەننەن كەيىن سويا استىعىنىڭ ءونىمى 33-35 پايىزعا دەيىن ارتتى, بۇل ورتاشا تۇسىمگە قوسىمشا استىق جيىنىنىڭ گەكتارىنا 5-7 تسەنتنەرىن بەرەتىنىن كورسەتەدى. بۇرشاق تۇقىمداس وسىمدىكتەرى توپىراقتى تەك ازوتپەن جانە ورگانيكامەن بايىتىپ قانا قويمايدى. سونىمەن بىرگە, اۋىلشارۋاشىلىق مالدارىنا ارنالعان جوعارى ساپالى بەلوكتىق ازىق بولىپ تابىلادى. وعان قوسا وسى داقىلداردان سوڭ اۋىسپالى ەگىستىكتە ەگىلەتىن داقىلدار ءۇشىن دە توپىراقتى قۇنارلاندىرادى. ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە, كوپجىلدىق بۇرشاق تۇقىمداس وسىمدىگىنىڭ, اسىرەسە, جوڭىشقا داقىلى ءدانىنىڭ سىرتىنداعى قاتتى قابىعى كەدەرگى كەلتىرەتىندىگىندە جانە دە ولاردىڭ ءونىمىن جوعارىلاتۋدى جولعا قويۋدا. ونىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن تۇقىمنىڭ شىعىمدىلىعى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ميكروبيولوگيالىق ءتاسىلى قولدانىلادى. ياعني, تسەلليۋلوزوليتيكالىق باكتەريالار ءوز بويىنان تسەلليۋلوزا فەرمەنتتەرىن ءبولىپ شىعارىپ, وسى فەرمەنتتەر تەز ارادا اتالعان داقىلدىڭ ءداندەرىنىڭ سىرتقى قاباتىن بۇزىپ, ناتيجەسىندە, ءداننىڭ شىعىمدىلىعىن ەداۋىر ارتتىرادى. بۇل ميكروبيولوگيالىق ادىسپەن تۇقىمدى سەبەر الدىنداعى وڭدەلگەن داندەردىڭ شىعىمدىلىعى شامامەن 60-دان 90 پايىزعا ارتاتىندىعى عىلىمي تۇردە دالەلدەنىپ وتىر. دەمەك, ميكروبتىق پرەپاراتتاردى شىعارىپ, ولاردىڭ وندىرىسكە ەنگىزىلۋى, قازاقستاننىڭ ميكروبيولوگيا سالاسىنىڭ دامۋىنىڭ بىردەن ءبىر كوزى بولىپ تابىلادى.
1994 جىلدان باستاپ ا.سادانوۆ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق جۇمىسقا اۋىستى. 1994-1995 جىلدارى ول قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتى بيولوگيا جانە ەكولوگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, ال, 1995 جىلى اتالعان كافەدرانىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. 1996 جىلى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى. بۇل كەزدە ەكولوگيا كافەدراسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بولىنبەس ءبىر ءبولشەگىنە اينالدى. 1996 جىلى ا.سادانوۆتىڭ باستاماسى بويىنشا قازاقستاندا العاش رەت «اگروەكولوگيا» ماماندىعى اشىلدى. امانگەلدى قۇربان ۇلى كافەدرا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە «اگروەكولوگيا» ماماندىعىن دايىنداۋدا, ولاردىڭ قۇجاتتارىن, پاسپورتتارىن دايىنداۋدا جانە ونى وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقاردى. اتالعان باعىتتى دامىتۋدىڭ ارقاسىندا, رەسپۋبليكانىڭ اگرارلىق سەكتورىنداعى ەكولوگيالىق پروبلەمانى تەرەڭ تۇسىنەتىن, ونى شەشۋگە قابىلەتتى, اگروەكوجۇيە مەن ونىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە بىلەتىن جوعارى كاسىبي بىلىكتى ماماندار كوبەيدى.
قازىرگى زاماناۋي بىلىكتى ماماندى وقۋ مەن عىلىمي زەرتتەۋلەردى ۇيلەستىرە وتىرىپ قانا تاربيەلەۋگە بولادى. ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاتىسۋى شىعارماشىلىق وي-ءورىستى دامىتۋ, جاڭا ءبىلىمدى جيناقتاۋ مەن كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن وتە قاجەت. ساراپتامالىق زەرتحانانىڭ قۇرىلۋى جوعارى مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ عىلىممەن بىرىگۋىنە ۇلگى بولدى. اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى ديپلومدىق جوبالارىن دايىنداۋعا, ماگيستراتۋرادا, اسپيرانتۋرادا وقۋعا, عىلىم كانديداتى, كەيىننەن عىلىم دوكتورى دارەجەلەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن عىلىمي-ءوندىرىستىك ءتاجىريبەدەن وتۋگە مۇمكىندىك الدى. سوندىقتان, ا.سادانوۆتىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ءناتيجەسىندە قازاقستاندا «اگروەكولوگيا» عىلىمى باعىتىنداعى جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ءىسى ۇيىمداستىرىلىپ, جولعا قويىلدى.
2002 جىلى ا.سادانوۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعى» باس ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار ءجونىندەگى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. ول ۇلتتىق بيولوگيا ورتالىعى قۇرامىنداعى ماماندار قۇرامىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قازىرگى كەزدە اتالعان عىلىمي ورتالىقتىڭ نەگىزگى ءدىڭى بولىپ وتىرعان الماتىلىق جاس عالىم-بيولوگتاردىڭ ۇلكەن توبىن استانا قالاسىنا اكەلدى. ءدال وسى جىلى پروفەسسور ا.سادانوۆتىڭ باستاماسى بويىنشا قر ۇبو جانىنان ەكولوگيالىق بيوتەحنولوگيا زەرتحاناسى قۇرىلدى. وسى اتالعان زەرتحانادا الماتىدان كەلگەن جاس عالىمدار ەڭبەك ەتتى. ونىڭ عىلىمي جەتەكشىسى امانگەلدى قۇربان ۇلى بولدى.
ا.سادانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن مال ازىعىن دايىنداۋدا ءارتۇرلى وسىمدىكتەردى سۇرلەۋ ءۇشىن «كازبيوسيل» اتتى تيىمدىلىگى وتە جوعارى جاڭا پرەپاراتتىڭ ءوندىرىسى قولعا الىندى. «كازبيوسيل» پرەپاراتى جوعارعى اكتيۆتى ءسۇت قىشقىلدى باكتەريالار شتاممدارى بار قۇرامى جاقسارتىلعان اشىتقىدان تۇرادى. 2008-2010 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكا كولەمىندەگى شارۋا قوجالىقتاردا «كازبيوسيل» پرەپاراتىن قولدانۋ ارقىلى 500 مىڭ تونناعا تارتا جۇگەرىنىڭ ساباعىنان, ءداندى داقىل وسىمدىكتەردىڭ سابانىنان جانە سۇرلەنۋى قيىن وسىمدىكتەردەن سۇرلەم جاسادى. ناتيجەسىندە, ازىقتىڭ قۇرامىندا قۇرعاق زاتتاردىڭ ەداۋىر ارتقاندىعى, مالدارعا ازىقتىڭ ءسىڭىمدىلىگى, ولاردان ساۋىلاتىن ءسۇتتىڭ مولشەرى مەن مايلىلىعىنىڭ ارتقاندىعى بايقالدى. ا.سادانوۆتىڭ شاكىرتتەرى قولداعى بار مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ جانە ولاردىڭ ساپاسىن ارتتىرا وتىرىپ, رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى شارۋا قوجالىقتارىنا اتالعان پرەپاراتتى ەنگىزۋ ماقساتىندا قارقىندى جۇمىس اتقارۋدا.
ا.سادانوۆ ەكىنشى ماماندىعى ەكولوگ بولعاندىقتان دا توپىراقتىڭ ەكوتوكسيكانتتارمەن لاستانۋىنا كوز جۇمىپ قاراي المادى. سوڭعى جىلدارى امانگەلدى قۇربان ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ونىڭ شاكىرتتەرى توپىراقتى اۋىر مەتالداردان, مۇنايمەن لاستانۋدان جانە تاعى باسقا كسەنوبيوتيكتەردەن ميكروبيولوگيالىق جولمەن تازالاۋ ماسەلەلەرىمەن بەلسەندى تۇردە اينالىسىپ كەلەدى. توپىراقتىڭ مۇنايمەن لاستانۋىنىڭ بيورەميدياتسياسى جانە بيوينديكاتسياسى ماسەلەلەرىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىر. بۇل ءوز ناتيجەسىن بەرىپ, «باكويل-KZ» وتاندىق بيوپرەپاراتتاردى قولدانۋ ارقىلى مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىنەن توپىراقتى تازالاۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن جاساپ شىعاردى.
2004 جىلى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن رەسپۋبليكاداعى بيولوگيا سالاسىنداعى عىلىمي مەكەمەلەردى باسقارۋعا جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءوز ۋاقىتىندا ءارى ساپالى ورىنداۋعا بايلانىستى الماتى قالاسىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى «بيولوگيالىق زەرتتەۋ ورتالىعى» قۇرىلدى. ونىڭ باس ديرەكتورى بولىپ پروفەسسور ا.سادانوۆ تاعايىندالدى. بيولوگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ قۇرامىنا 9 ەنشىلەس مەملەكەتتىك كاسىپورىن مەن 3 فيليال ەندى. اتالعان ورتالىق جوعارى وقۋ ورىندارى, مەديتسينالىق زەرتتەۋ مەكەمەلەرى مەن بيولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ سالالارىنىڭ عىلىمي جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ۇيلەستىرۋمەن قامتاماسىز ەتتى.
ورتالىق شەڭبەرىندە بيولوگيا عىلىمى سالاسىندا ءىرى عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالار قۇرىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە توپىراقتانۋشىلاردى, بوتانيكتەردى, جانۋارتانۋشىلاردى, مولەكۋليارلىق بيولوگتاردى, گەنەتيكتەردى, ميكروبيولوگتاردى, ۆيرۋسولوگتاردى, ەكولوگتار مەن فيزيولوگتاردى ءوزارا بىرىكتىرە وتىرىپ ۇلكەن ماڭىزدى عىلىمي جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, ورتالىق قىزمەتىندە بيولوگيالىق سالاداعى بارلىق عىلىمي زەرتتەۋلەرى بىرىڭعاي كەشەنگە جيناقتالدى. وسىنىڭ ارقاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگى مەن ونى جۇزەگە اسىرۋ جولدارى جاڭا دارەجەگە كوتەرىلدى. بيولوگيا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردىڭ عىلىمي دارەجەسىن كوتەرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ بەلگىلى عالىمدارى قۇرامىنا ەنگەن ورتالىقتىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق كەڭەسى قۇرىلدى. اتالعان ورتالىقتىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ ا.سادانوۆ سايلاندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ بيولوگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىن قايتا قۇرىلىمداۋ تۋرالى قاۋلىسىنا سايكەس 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان باستاپ ا.سادانوۆ ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا ينستيتۋتىنا باس ديرەكتور بولىپ تاعايىندالدى. ءوزىنىڭ ءتول ينستيتۋتىنا ورالعاندا, ول شىعارماشىلىق قۋات پەن بۇلقىنىسقا تولى, جاڭا جوسپار مەن يدەياعا باي, تاجىريبەلى باسشى رەتىندە كورىنە ءبىلدى. اتالعان ينستيتۋتقا ءبىرىنشى باسشى بولىپ كەلىسىمەن قىزۋ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. ايتار بولساق, اۋىل شارۋاشىلىعى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, مەديتسينا جانە ۆەتەريناريا سالالارىنا ارنالعان بيوپرەپاراتتار ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردى كەڭەيتۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالار جاساۋعا كوپ نازار اۋدارىپ, ۇلكەن كۇش جۇمساي باستادى. 2010 جىلى ا.سادانوۆتىڭ ءتول اۆتورلىعىمەن «توپىراق ەكوجۇيەسىندەگى مۇنايدىڭ بيوترانسفورماتسيالانۋى» اتتى مونوگرافياسى جازىلىپ, باسىلىپ شىقتى. بۇل ەڭبەكتە باتىس قازاقستان وڭىرىندەگى مۇنايمەن لاستانعان توپىراقتاردى قالپىنا كەلتىرۋ باعىتىنداعى كوپ جىلعى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى قامتىلعان بولاتىن.
امانگەلدى قۇربان ۇلىنىڭ عىلىمي جانە پەداگوگيكالىق جۇمىسىنداعى ناتيجەلەرىنە كوز جۇگىرتسەڭىز, ريزاشىلىق سەزىمىڭىز ويانادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ونىڭ اۆتورلىعىمەن 420-دان استام عىلىمي ەڭبەكتەرى, سونىڭ ىشىندە 9 مونوگرافيا, 3 وقۋلىق جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان 2 پراكتيكۋم جارىق كوردى. مۇنىڭ سىرتىندا 7 ءادىستەمەلىك قۇرال دايىندالىپ, 34 اۆتورلىق كۋالىك پەن پاتەنت الىنعان. ا.سادانوۆ كوپ ۋاقىتى مەن كۇش-جىگەرىن جوعارى بىلىكتى ماماندار ازىرلەۋگە ءبولدى. 2005 جىلدان 2010 جىلعا دەيىن «ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا ينستيتۋتى» جانىنداعى «ميكروبيولوگيا», «ۆيرۋسولوگيا» جانە «ەكولوگيا» ماماندىقتارى بويىنشا كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار قورعاۋ جونىندەگى بىرىككەن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەسى ا.سادانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس ىستەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ونىڭ عىلىمي مەكتەبى ميكروبيولوگتار, بيوتەحنولوگتار جانە ەكولوگتارمەن بەلگىلى دارەجەدە تولىعا ءتۇستى. ا.سادانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «ميكروبيولوگيا», «ەكولوگيا» جانە «بيوتەحنولوگيا» ماماندىقتارى بويىنشا 40 كانديداتتىق جانە 12 دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى. پروفەسسور ا.سادانوۆتىڭ ءشاكىرتتەرى بۇگىندە بەلگىلى عالىمنىڭ ءتالىمىن كوپتەگەن عىلىمي جانە مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ مەكەمەلەرىندە لايىقتى جالعاستىرۋدا.
ا.سادانوۆتىڭ عىلىمي, پەداگوگيكالىق جانە قوعامدىق قىزمەتىن قازاقستان ۇكىمەتى جوعارى باعالادى. كورنەكتى عالىم, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانگەلدى قۇربان ۇلى قازاقستانداعى بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دامۋىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى جانە بيوتەحنولوگيا, ەكولوگيا مەن ميكروبيولوگيا سالالارىندا قول جەتكىزگەن ۇلكەن جەتىستىكتەرى, قوعامدىق جانە پەداگوگيكالىق قىزمەتى, بىلىكتى عىلىمي ۇيىمداستىرۋشىلىعى ءۇشىن «ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن, «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. قازاقستاندىق ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسى بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دامۋىنا بەلسەندى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن اكادەميك اتاعىن بەرىپ جانە دە ءال-فارابي اتىنداعى كۇمىس مەدالمەن ماراپاتتادى.
امانگەلدى قۇربان ۇلى سادانوۆ ساناۋلى ساعاتتارىنىڭ كوبىن كەڭسەدە, نە جول ۇستىندە وتكىزەدى. ول قانداي ماسەلەنى بولسا دا كەيىنگە قالدىرماي, تەز شەشكەندى ءتاۋىر كورەدى. سامارقاۋلىققا بەرىلمەي, جۇمىستا دا, ۇيدە دە سەرگەك جۇرەدى. ويتكەنى, وعان قاراپ بوي تۇزەيتىن, ونىڭ ءاربىر ىسىنەن ونەگە الۋعا تىرىساتىن ادامدار كوپ.
ماتكەرىم اكىمجانوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, باسپا جانە پوليگرافيا ءىسىنىڭ قايراتكەرى.
ساپاربەك بورانباەۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.