ەگەر ءبىزدىڭ قوعامدا جەبەي بىلەتىن جاندار جولىقپاسا, نۇرتورەنىڭ جاقسى جۋرناليست بولماسىنا ءبىز كەپىل.
قارۋ دا, كۇرەك تە ەمەس قالام ۇستاعان مىنا تىرلىكتە قاتار سامعاعان – باقىت. نۇرتورەمەن قاتارلاسقان – ءتىپتى, تاماشا. ال نۇرتورە ءجۇسىپ بۇل جارىسقا قالاي باۋلىندى؟ ونى كىمدەر سامعاتتى؟
جەتپىسىنشى جىلدارى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى تەمىربەك قوجاكەەۆ ءبىلىم بەرۋدىڭ وزگەشە جۇيەسىن جاساپ ەدى. سوندا «قازىرگى قازاق ءتىلى», «ەجەلگى, ورتا عاسىرلارداعى ءھام قازىرگى الەم ادەبيەتى», «ادەبيەت تەورياسى», «پسيحولوگيا» سىندى جۋرناليستكە قاجەت پاندەر قاتارىنا «الەم ەكونوميكاسىن» قوسقان. لەونيد گورەنمان دەگەن عۇلاما ساباق بەردى. سول تۇستا ونى يزرايلگە شاقىرىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, شىنىندا مارعاسقانىڭ ءوزى بولعانى. سول لەونيد بوريسەۆيچتىڭ ورىس تىلىندە وتەتىن كۇردەلى ءپانىنە كەيبىرەۋلەر نەمقۇرايدى قاراسا, نۇرتورە تۋرا ءتۇبىن تۇسىرە وقىدى. ياعني, بولاشاقتا ەكونوميكا تاقىرىبىنا ەركىن سامعاتار زىمىراننىڭ العاشقى ساتىسىنا جانارماي قۇيىلدى. جالپى, دەكان رەتىندە قوجەكەەۆتىڭ كورەگەندىگىن قاراڭىز: مىنا ستۋدەنتتەر مىعىم مامانعا اينالعان تۇستا قازاقستان الەمدىك ەكونوميكاعا دەربەس ەل رەتىندە قوسىلدى. توپىراعىڭ تورقا بولعىر, تەمەكە!
قوجاكەەۆ ارمانسىز شيراتقان جاس مامان تۋعان ايماعى وڭتۇستىككە قارايلاماي قازاق دالاسىنىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنا بەت الدى. پاۆلودار – وندا وتە ءوندىرىستى وبلىس. «بوگاتىر» دەگەن الىپ كومىر جارماسى جاڭا ىسكە قوسىلعان. كەزەك «سەۆەرنىي» دەگەن كەزەكتى جارماعا كەلگەن. وداق ەنەرگەتيكاسىندا ۇلكەن ورنى بار ەكىباستۇز گرەس-ىندە كەڭەس وداعى بويىنشا تەڭدەسسىز قۋات كەشەندەرى بوي كوتەرۋدە. ەرماكتا (كەيىن اقسۋ اتالعان قالا) فەرروقورىتپا زاۋىتى سالىنۋدا. مايقايىڭدا التىن الىنادى. پاۆلوداردا تراكتور شىعارىلادى. كەيىن تالايدىڭ شاشىن اعارتاتىن حيميا زاۋىتىنىڭ وندا جاماناتى شىقپاعان. مىنە, وسى پاۆلودار-ەكىباستۇز ايماعىنا جۋرناليست بولىپ اتتانۋ – «نۇرتورە» اتتى عارىش كەمەسىن وربيتاعا شىعارعان الىپ زىمىراننىڭ ەكىنشى قوزعاعىش ساتىسى بولدى.
پاۆلودار وبلىستىق «قىزىل تۋ» گازەتىنىڭ (ول كەيىن «سارىارقا سامالى» اتانسا كەرەك) ءوز ءداستۇرى قالىپتاسقان. تالاي «مەن اتايىن, سەن تۇر» دەيتىن ءسوز مەرگەندەرى شىققان شاڭىراق. باسقاسىن ايتپاعاندا ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ ءىزى سايراپ جاتقان جەر. سول گازەتتە نۇرتورە جەدەل جازعىش, تەرەڭ قازعىش تىلشىگە اينالدى. بىردە ىستىق وتتى كورىككە, بىردە قاتتى بالعا مەن توسكە ءتۇسىپ شىڭدالعان شاعىندا شەرحان مۇرتازا «ەگەمەندى قازاقستانعا» الدى. ول تۇستا ايماقتا تانىلعان ءجۋرناليستى استاناعا الدىرتۋ ءۇردىسى بار. وتە قاجەت ءىس ەدى. باسىن ۇزاق باعاەۆ, ساپار بايجانوۆ باستاعان. شەراعاڭ سول جاقسى مەكتەپتى دامىتتى. شىعىستان – ەرمۇرات باپي, ورتالىقتان – ماعاۋيا سەمباي, سولتۇستىكتەن – نۇرتورە ءجۇسىپ كەلگەندە بۇل گازەت قالاي قۇلپىردى دەيسىڭ. مىنە, سول كەزدەن بەرى نۇرتورەمەن جارىسىپ كەلەمىز. راحات!
جۋرناليست ءۇشىن سامعاۋدىڭ ءۇشىنشى, سوڭعى ساتىسى بار. نۇرتورە جايشىلىقتا كوپكە جاريا ەتە قومايتىن قۇپيا ەدى. سوندىقتان ءۇشىنشى ساتىنى دا سيپاتتاي كەتەيىك. نۇرتورە – ءوزىن وقيتىن از عانا قالامگەردىڭ ءبىرى. ءيا, الدىمەن اق قاعازعا جاڭا تۇسكەن ماقالاسىن قايتا وقيدى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ كوزىمەن. ءۇتىر مەن نۇكتە ورنىنا كەلىپ, ارتىق-اۋىس سوزدەر تۇزەلەدى. ادامداردىڭ اتى-ءجونى تەكسەرىلەدى. قىسقارتىلادى. بولدى ما؟ جوق! ءسال سۋىپ بارىپ, تاعى وقيدى. ەندى شەرحان مۇرتازانىڭ كوزىمەن. باس رەداكتور بولىپ. بۇل جولى ماقالا ءماتىنى تاقىرىپپەن قيىسا ما, باسى ءساتتى باستالىپ, اياعى قيسىندى بىتە مە, ءبارى ايتىلدى ما, ايتپەسە ارتىق كەتكەن جەرى جوق پا, وسىنىڭ ءبارىن قامتىپ وقيدى. سوسىن تاعى قىسقارتادى. مىنە, ءوز ماقالاسىن ءوزى ءۇش رەت تۇزەپ, ءۇش رەت كۇزەپ بارىپ نۇرتورە ونى باستىققا ۇسىناتىن. بۇل ءۇشىن ءۇش كۇن ەمەس, ءۇش ساعات تا جەتەدى. جەدەل. بىراق جاۋاپتى. سوسىن ماقالا گازەتكە شىعادى. ەندى نۇرتورە ءوز ماقالاسىن ...تاعى وقيدى. «مىنا جەرىن ودان دا شيراتىپ جازۋ كەرەك ەدى», دەپ تۇيەدى. كەلەسى جولى سولاي شيراتا جازادى. ودان تاعى شيراتىلادى. اقىرى نەبىر اساۋدىڭ ءوزىنىڭ موينىنا تۇسكەندە تىرپ ەتكىزبەس قىل ارقان ەسەتىن شەبەرگە اينالىپ شىقتى.
«ءبىر اۋىز ءسوز» جانر رەتىندە «ەگەمەن قازاقستاندا» شەراعاڭ, نۇرتورە, تەمىرحان, ءامىرحان ارقىلى قالىپتاستى. سوسىن نۇرتورە مەن ءامىرحان ول جانردى «جاس الاشتا» جالعاستىردى. قازىر بۇل جانر نۇرتورەنىڭ قانجىعاسىندا بوكتەرىلىپ, «ايقىننىڭ» بەتتەرىنە شىعادى.
وسىلاي قاپىسىز جازىلعان ماقالالاردىڭ ءمانى جىلدار وتكەن سايىن جارقىراي بەرەتىنى عاجاپ. سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا جاڭاارقاداعى «جەڭىس» شارۋاشىلىعىنا بارعان جۋرناليست جەرگىلىكتى ماماندار مەن مالشىلار اراسىندا اپتالاپ ءجۇردى. جەكەشەلەنگەن جاعدايدا كوپ مالعا جەمشوپ پەن سۋ, مالشىلارعا كوشىپ جۇرەر كولىك پەن باسپانا قيىنعا سوعارىن سول كەزدە قاپىسىز بايقاپتى. ارقاداعى كەڭ جەردە جاپپاي جەكەشە كەتكەننەن گورى فەرما-فەرما بولىپ بولىنگەننىڭ قولايلى ەكەنىن قاپىسىز تاپ باستى. ارادا ون-ون بەس جىلدان سوڭ, تيتىقتاعان اۋىل شارۋاشىلىق سالاسى نۇرتورە مەگزەگەن جولدىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەتكىزدى.
كوپ نارسە كوڭىلدە سايراپ تۇرادى. كەيدە ءبىر ءجايت بۇرىنعى ءبىر ءجايتتى ءتۇرتىپ كەتەدى. الگى, «اقىندى اقىن وياتپاسا بولمايدى, اقىندى اقىن تاياقتاسا سول قايعى» دەپ كلاسسيكتەرىمىز تەگىن جازباسا كەرەك. «حاباردا» جۇرگەندە امانگەلدى سەيىتحان مەن دانا نۇرجىگىتتى ءبىر جۇپ ەتىپ تىكەلەي ەفيردە جۇمىس ىستەتتىك. «جالىقتىرمايتىن جاڭالىقتار» اتتى ينتەراكتيۆتى باعدارلاما. كورەرمەندەر تەلەفون شالىپ, پىكىر قوسىپ جاتادى. سوندا بىرەۋ «مەن مەلومان ەدىم» دەپ تەلەفون شالدى. كەزىندە ايتىسقا قاتىسقان, ءادىل باعالاماعان جيۋريدەگى ۇلكەن اعالاردىڭ ءوزىن اجەپتاۋىر قورقىتقان امانگەلدى سوندا قيىستىرا قويىپ «ەل امان بولسا, مەلومان بولعانعا نە جەتسىن» دەدى. ماقالعا بەرگىسىز سول ءسوزدى ەستىپ وتىرعاندا ون جىل بۇرىنعى نۇرتورەنىڭ الگى «جەڭىس» اۋىلىنان جازعان ماقالاسى سانامىزعا ساپ ەتە قالسىن. «مال امان بولسا – ەل امان» ەدى ونىڭ تاقىرىبى. ەندى مىنە «ەل امان بولسا – مەلومان». قالاي-قالاي داميسىڭ, قازاق جۋرناليستيكاسى! تەك وقيتىن كوز, تىڭدايتىن قۇلاقپەن بىرگە سارالايتىن زەردە بولسا, شىركىن.
جالپى, نۇرتورە ءجۇسىپتىڭ تاقىرىپتارى ماقالعا سۇرانىپ تۇرادى. بىردە «جاقسىلىق جارلىقپەن كەلمەيدى» دەپ جازدى. ماقال ما؟ وسى زاماندا تۋعان ماقال! «ءونىمىڭدى ءوتكىزۋ دە – ءبىر ونەر». «دوستاستىق قاجەت, تاۋەلسىزدىك قىمبات». مۇنىڭ ءبارى – قاتار جارىسقان جىلدارى كوز الدىمىزدا قالعان نۇرتورەنىڭ تاقىرىپتارى.
كەيدە بۇرىننان بار تۇراقتى تىركەستەن جاڭا ماعىنا تۋدىرىپ كەتەر ەدى. ۇمىتپاساق بىردە «كۇلتوبەنىڭ تۇبىندە كۇندە كۇزەت» دەپ جازدى. ريزا بولدىق. قادىر اعامىزدىڭ «اۋىرلىعى تابىتتاي, جەڭىلدىگى كوبىكتەي» دەي سالعان جۇمەكەنگە ريزا بولعانىنداي بۇل. ەندى كەزەكتى تاقىرىپ: «كاپيتاليزمنىڭ قۇلاعى كەرەڭ». قازاقتىڭ الگى: «مىلقاۋدىڭ استىنا تۇسپە, كەرەڭنىڭ قولىنا تۇسپە», دەگەنى قالاي ويناپ شىعا كەلدى؟!
ەگەر توقسانىنشى جىلدار ەستەلىكتەرىن اسىقپاي پاراقتاساق, نۇرتورە دوستىڭ نەبىر ماقالالارى مەن تاقىرىپتارى انداعايلاپ الدان شىعار ەدى. وسىمەن توقتايىق دەسەك, ...تاعى ءبىر ماقالانى, ونىڭ تاقىرىبىن اتتاپ كەتۋ وبال. «ساۋاتسىز اكىم سورعا بىتەدى». وسى زاماننىڭ جانە ءبىر ماقالى عوي. وندا نۇرتورە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى اۋدان مەن اۋىل اكىمدەرى شەشىمدەرىندە زاڭعا قايشى تۇستار ءورىپ جۇرگەنىن ەرىنبەي تەرىپ الىپ ەدى. ءبىر اكىم جەكە كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىس كۇنىن ۇزارتىپ تاستايدى. ەندى ءبىرى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسىن ءوز بۇيرىعىمەن بوساتادى. ەكەۋىنىڭ دە ارەكەتى – زاڭعا تومپاق. «كەيدە اكىمدەردىڭ كوبىسى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان رەفورماسىن, ونىڭ ءمانى مەن ءمانىسىن جەتە تۇسىنبەيدى-اۋ دەپ ويلايمىن». وسىنى نۇرتورە بۇدان ون بەس جىل بۇرىن جازىپ كەتكەن ەدى. ال ءبىز جاڭا عانا وقىعاندايمىز. كەيبىر اكىمدەر ءالى دە وقىماعان سياقتى. وسى: «ساۋاتسىز اكىم سورعا بىتەدى», دەگەن ءتىركەس قازاقتىڭ تارماقتى ماقالىنىڭ ءبىرىنشى جولىنداي بولىپ كورىندى. سوسىن ءبىر ەكىنشى تارماعىن تاۋىپ, ونى ماقالامىزعا تاقىرىپ ەتتىك. قاتار سامعايتىنىمىزعا ءبىر بەلگى بولسىن!
ەگەر ءبىزدىڭ قوعامدا وزەكتى ورتەر جاعدايلار كولدەنەڭ كەزىكپەسە, نۇرتورەنىڭ جاقسى جۋرناليست بولماسىنا ءبىز كەپىل.
«ءوزىن قايتا-قايتا كەپىلدىككە قوياتىن بۇل كىم؟» دەگەن سۇراق تۋار. وعان جاۋاپ بەرە كەتەيىك. نۇرتورە ءجۇسىپتىڭ الگى پاۆلودار وبلىستىق «قىزىل تۋ» گازەتىنەن «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىنىڭ بۇرىنعى ونەركاسىپ, كەيىنگى ەكونوميكا بولىمىنە اۋىسار تۇسى ەدى. ءبىزدى اياق استىنان شەراعاڭ شاقىردى. شۇعىل تاپسىرما بەردى. جارتى ساعاتتا جازىپ تاستايتىن نارسە. شىعا بەرگەنىمىزدە شەراعاڭ: «توقتا!» دەپ ساڭق ەتتى. «مىنا ءجۋرناليستى تانيسىڭ با؟» كابينەتتە ەكەۋمىز عانا. ەلەستى ەمەس, الدىنداعى قاعازدى نۇسقاپ تۇر ەكەن. وقىدىق. نۇرتورەنىڭ «ەگەمەندى قازاقستانعا» جۇمىسقا الۋ تۋرالى ءوتىنىشى. بىردەن: «ەگەر نۇرتورە جاقسى جۋرناليست بولماسا, وندا ءبىز جۋرناليستيكادان كەتەمىز», دەپپىز. شەراعاڭ: «تۋرا وسىلاي جاز», دەپ الگى ءوتىنىش جازىلعان پاراقتى الدىمىزعا تاستاسىن. تۋرا سولاي جازدىق.
جالعاندا ەڭ قيىنى كەپىل بولعان ەدى, شەراعاڭنىڭ قۇزىرىمەن ءوز عۇمىرىمىزدا جالعىز رەت كەپىلگە اينالدىق. «نۇرتورە جاقسى جۋرناليست», دەپ. دوسىمىزدىڭ «ەگەمەن قازاقستانداعى», «جاس الاشتاعى», «اقجول قازاقستانداعى», «استانا حابارىنداعى», ەندى بۇگىن «ايقىنداعى» قىزمەتتەرى – ءبىزدىڭ كەپىلدىگىمىزدى مەرەيگە اينالدىردى! ال بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى سىيلىعىن, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ باۋبەك بۇلقىشەۆ اتىنداعى سىيلىعىن, «التىن ادام» سىيلىعىن سىپىرىپ العانىندا, قازاقستان گۋمانيتارلىق اكادەمياسى مەن جۋرناليستەر اكادەمياسىنا مۇشە بولعانىندا – كەپىل بولعان نە, نۇرتورەنىڭ زەكەتىنە كەتۋگە ءازىر ەدىك!
قاينار ولجاي, جۋرناليست.