«ناعىز جىگىت ءتورت جاعدايدا باسىن يەدى: ومىرگە اكەلگەن اتا-اناسىنىڭ الدىندا, سۇيىكتى جارىنا, قينالعاندا يىعىنا سۇيەنسىن دەپ جان دوسىنا, موينىنا اسىلسىن دەپ بالا-شاعاسىنا», دەيدى ەۆگەني حانكين. اۋىزبىرشىلىككە دە قىزمەت ەتىپ, قوعامدىق جۇمىستاردان دا قالماي, اعايىنعا دا بولىسىپ, ىسكەرلىكتە تە الدىنا جان سالمايتىن احمەتجان شاردينوۆ سونداي ازامات.
وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ سايلانعان احمەتجان باكىر ۇلى الماتىدا 20 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز كوپىر قۇرىلعىلارى زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ەڭبەكپەن كوزىن اشقان ازاماتپەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى ءساتتى اتقارعانىمىزعا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, بارشامىز دەرلىك ەلباسىنا داۋىس بەردىك. ەلدىكتىڭ ەرتەڭىنە داۋىس بەردىك. مەنىڭ قۋانعانىم – حالقىمىز وسى اۋىزبىرشىلىك پەن تىنىشتىقتان ايىرىلماۋ قاجەت ەكەندىگىن ابدەن ءتۇسىندى. مىنا الماعايىپ زاماندا اۋزىمىز ءبىر بولسا عانا العا جىلجيتىنىمىزدى كوردىك. قازاقستاندا جۇمىسىن بىلەتىن, الداعى كۇندەردىڭ اماناتىن تۇسىنگەن ادامنىڭ ءىسى ىلگەرى باسادى. ەشكىم ۇلتىنا, جىنىسىنا ءبولىنىپ جاتقان جوق. جۇماقتى ادام جانكەشتى ەڭبەگىمەن جاساپ الادى. ەلباسىنىڭ ءوزى دە «مىسىقتىڭ ءتۇسى قانداي بولعانى ماڭىزدى ەمەس, تىشقان اۋلاسا بولعانى», دەمەپ پە ەدى. قالجىڭمەن بولسا دا, استارلاپ ايتىلعان بۇل ءسوزدىڭ سالماعىن جەڭىلدەتپەۋ كەرەك. ەلىمىزدە ەشكىم دە شەتتەتىلىپ وتىرعان جوق. اركىم ءوز ءمىندەتىن ادال اتقارسا, جاقسى ومىرگە ۇمتىلسا, بارىنە دە قولى جەتىپ جاتىر. ەڭبەك ەتىپ, بالا-شاعامنىڭ نەسىبەسىن ايىرامىن, ەلگە پايدامدى تيگىزەمىن دەگەن ادامعا قولبايلاۋ كورىپ تۇرعان جوقپىز. بيزنەس سالاسىندا دا سولاي. قوعامدىق قىزمەتتەردە دە باسقاشا بولىپ كورگەن جوق. سوندىقتان ءبىز وسى بايلىقتى باعالاپ, ۇرپاعىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن العا ۇمتىلعاننان باسقا اڭگىمە بولماۋى كەرەك. ەلباسى بىرەۋ – قالعانىمىز تىرەۋ بولايىق دەگەندى بەكەر ايتىپ جۇرگەن جوقپىز.
– احمەتجان باكىر ۇلى, اتقاراتىن قىزمەتىڭىزدەن بولەك, الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتىسىز. قازاقستان ۇيعىرلارى رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسىسىز. وعان قوسا, «اتامەكەن» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسى باسقارماسىنىڭ مۇشەسىسىز. وسىنىڭ بارىنە قالاي ۇلگەرەسىز؟
– سىزبەن سۇحباتتى دا تاڭ الدىنا بەلگىلەپ وتىرعانىمىز وسى عوي. بارىنە ۇلگەرۋ كەرەك. پايعامبار جاسىنا دا جەتتىك. قوعامدىق جۇمىستار دا شاشەتەكتەن. وندىرىستىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ دە اۋىرتپالىعى جەتەدى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز قارىشتاپ العا جىلجىپ كەلەدى, وسى دامۋ ۇدەرىسىنەن قالىسپاۋ ءۇشىن ونىڭ ىرعاعىنا بەيىمدەلۋ قاجەت. نەگىزگى جۇمىستى دا, قوعامدىق جۇمىستى دا ۇيلەستىرىپ وتىرۋعا كۇشىمدى سالامىن. ەرتە تۇرامىن, كەش جاتامىن. «مىنا شارۋا مەنىڭ مىندەتىم ەمەس», دەپ ايتا المايمىن. بۇل ءىستى ءبىز ىستەمەسەك, كىم ىستەيدى؟
ال, ەلباسى مەنى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ تاعايىنداسا, بۇل – ۇلكەن ابىروي, وراسان جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىم. مەن ءوزىمنىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومانداسىندا ەكەنىمدى ماقتان تۇتامىن. جانە پرەزيدەنتىمىزدىڭ بارلىق باستاماسىنا شىن ىقىلاسپەن قولداۋ كورسەتەمىن.
– ەگەر بۇگىندە الماتى كوپىر قۇرىلىسى زاۋىتىنىڭ اتى قازاقستاننان تىسقارى جەرلەرگە دە تانىمال بولسا, وندا ءسىزدىڭ دە ۇلكەن ۇلەسىڭىز بار ەكەندىگى ايتىلادى…
– بۇل ۇجىمدى 20 جىلدان بەرى باسقارىپ كەلەمىن. وعان دەيىن قاپشاعايداعى جول-قۇرىلىس ماتەريالدارى كومبيناتىن, ونىڭ الدىندا الماتىداعى تاس وڭدەيتىن زاۋىتتى باسقاردىم. كوپشىلىك ەگەر باستىق بولساڭ, باسقارىپ وتىرا بەرۋگە بولادى دەپ ويلار. استە ولاي ەمەس. مۇنىڭ ارتىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جاتىر. كەشەگى كەڭەس وكىمەتىنىڭ قۇلاۋىن, سومنىڭ دەۆالۆاتسياعا ۇشىراپ, حالىقتىڭ وتپەلى كەزەڭدە قينالعانىن كوردىك. بىراق, ساعىمىز سىنعان جوق. وسىنىڭ ءبارىنە قاراماستان, سول كەزدە ۇجىمدا 500-گە تارتا ادام جۇمىس ىستەسە, قازىر دە سونشا ادام وتباسىن اسىراپ وتىر. مۇنىڭ بارىندە ەلباسىنىڭ ساياساتى جاتىر. الدىمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەكونوميكانى العا سۇيرەدى, سودان كەيىن ساياساتتى جولعا قويدى. ءبىر زاۋىتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وڭاي بولماي وتىرعاندا, ءبۇكىل مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ قيىندىعى قانداي ەكەندىگىن ەلەستەتە بەرىڭىز. سوندىقتان دا, بىزدەر ارقايسىمىز ءوزىمىزدىڭ وتىرعان جەرىمىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمەن مەملەكەتتى العا اپارۋعا مىندەتتىمىز.
ال زاۋىتتىڭ جايىنا كەلسەك, ەلدە دە, سىرتتا دا بىزگە باسەكەلەستىك تۋدىرىپ وتىرعاندار بار. بىراق, ءبىزدىڭ تەمىر-بەتون ماتەريالدارىن شىعاراتىن زاۋىتتاردان ايىرماشىلىعىمىز ۇلكەن. ويتكەنى, كوپىر قۇرىلىمدارى ماتەريالدارىن جاساۋعا دەگەن تالاپ اسا جوعارى. بۇل ءبىر تولايىم ينجەنەرلىك قۇرىلىم. سوندىقتان دا, كوپىر سالۋشىلار قۇرىلىس سالاسىنىڭ اقسۇيەكتەرى دەپ تەككە ايتىلمايدى.
ءبىز بۇگىندە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. جانە ءبىزدىڭ ونىمدەر بۇگىنگى تمد كەڭىستىگىندەگى ەڭ ساپالىسى دەپ ايتۋعا ۇيالمايمىن. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا ءبىزدىڭ زاۋىت رەسەيدىڭ شەكارالىق ايماقتارىن كوپىر سالاتىن ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلگەن. وسى باعدارلاما بويىنشا بىزگە كەلگەن شەتەلدىك تاپسىرىس بەرۋشىلەر قازىر دە بىزدە وسىنداي ساپالى قۇرىلعىلار شىعاراتىن, زاماناعا بەيىمدەلگەن زاۋىت بار ەكەندىگىن كورىپ تاڭقالادى. رەسەي, قىرعىزستانمەن دە جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. كەدەندىك وداقتىڭ قۇرىلۋى ءبىزدىڭ زاۋىتتىڭ كەلەشەگىنە مۇنان دا كەڭ جول اشادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– ۇلكەن ۇجىمدى باسقارتىپ, تاماشا تابىسقا جەتكىزىپ, ەلدەگى تانىمال جانداردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا ىقپال ەتكەن الدىمەن ەڭبەك قوي, اعا؟
– ءۇش ۇل ءوسىرىپ, اعاش ەگىپ, جەتىستىكتەرگە جەتكەن بولسام, الدىمەن اتا-انامدى اۋىزعا الار ەدىم. مەن ءوسىپ-ونگەن, تاتۋ وتباسىندا تالدىقورعان جاقتا, جاركەنتتە دۇنيەگە كەلدىم. سوعىستان كەيىنگى قيىن-قىستاۋ جىلدارعا قاراماستان, اكە-شەشەمىز بىزگە جاقسى تاربيە بەردى, جوعارى ءبىلىم الۋعا سەپتەستى. اسكەر قاتارىندا شىڭدالدىق. ۇلكەنگە دەگەن سىيلاستىق پەن پاتريوتتىق سەزىم جەتەكشىلىك قىزمەتكە جەتەلەدى.
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە «تيمۋر جانە ونىڭ كومانداسى» دەگەن ايگىلى فيلم بولدى عوي. راسىندا دا ءبىز وسىنداي رۋحپەن وسكەن ۇرپاقپىز. 30 جىل ۇلكەن ۇجىمداردى باسقارا ءجۇرىپ ۇققانىم – قاشان دا اينالاڭدى نيەتتەس جاندار, جوعارى كاسىبي ماماندار, كۇشتى كوماندالىق رۋح قورشاۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىم. وسىنداي كۇشتى تەتىك جۇمىس ىستەسە عانا ەكى ەسە تابىسقا جەتەسىڭ.
ەڭ باستىسى – ۇجىمنىڭ ءاربىر ادامى ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالعانىن سەزىنە الۋى قاجەت. قينالعاندا قولۇشىن بەرەتىن, كۇش-جىگەرى باردا وتباسىن اسىراي الاتىن ورتاسى بولۋى كەرەك. زاۋىتتىڭ جۇمىسى توقتاماسا, داستارقاننىڭ دا بەرەكەسى ءۇزىلمەيتىنىن ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەردىڭ ءبارى سەزىنە الادى.
– «جاقسى دەمالا بىلگەن ادام جاقسى ەڭبەك ەتەدى» دەگەن دە قاعيدا بار عوي؟
– جارتى مىڭعا جۋىق ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, تاعدىرى, كەلەشەگى مەنى باسشى رەتىندە بەي-جاي قالدىرمايدى. قايدا بارسام دا ءبىر كورىپ قىزىعى تاۋسىلعان سوڭ, ءوز ەلىمە, وتباسىما, جۇمىسىما اسىعامىن. الەمدە الماتىداي سۇلۋ قالا جوق. تاۋلىكتىڭ 70 پايىزىن جۇمىستا وتكىزەدى ەكەنمىن. الدىما كەلگەن ءاربىر ادامنىڭ ماسەلەسىن تالقىلاپ, رەتتەپ, قۋانتىپ شىعارىپ سالعاننان ءلاززات الىپ, دەمالىپ قالعانداي, قاناعات سەزىمىنە بولەنەمىن.
بىزدە 500-گە تارتا ادام جۇمىس ىستەيدى. ارقايسىسىنىڭ جەكە باسىنىڭ, وتباسىنىڭ ماسەلەلەرى جەتكىلىكتى. ونىڭ ۇستىنە تەمىر-بەتون ءوندىرىسى – اسا كۇردەلى سالا. سوندىقتان ءبىز الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا ايتارلىقتاي كوڭىل اۋدارامىز. ستۋدەنتتەرگە ءبىلىم الۋعا گرانت بولەمىز. تاجىريبەدەن وتۋگە شاقىرامىز. قىزمەتكەرلەرگە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا جولداما بولەمىز.
وتكەن جىلى بىزگە تمد-نىڭ بارلىق ەلدەرىنەن كاسىپوداق قىزمەتكەرلەرى كەلىپ, زاۋىتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارلاماسىنا جوعارى باعا بەرىپ كەتتى.
– الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتىسىز. وڭتۇستىك استانا دا ماسەلەسى ءبىر باسىنا جەتەتىن قالا ەمەس پە؟
– بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتىمىز ءدال وسى الەۋمەتتىك سالانى جاقسارتۋدا وراسان شارۋا اتقارىپ جاتىر. مۇنى قالانىڭ قىم-قۋىت ومىرىنەن, سالىنىپ جاتقان جولداردان, جاڭا اۋرۋحانالار مەن مەكتەپ, بالاباقشالاردىڭ اشىلۋلارىنان ەل كورىپ وتىر. اركىم ەسكى ءۇيىن جاڭارتىپ, باسپاناسى جوق بولسا, مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن پاتەرلەرگە قول جەتكىزۋدە. تالاي قونىس تويىنا كۋا بولدىق. قازىر قالامىزدا كولىكسىز ءۇي جوق. كەيبىر وتباسىلارىندا بىرنەشە ماشينەدەن بار. ىستەيمىن دەپ قۇلشىنعان ادامنىڭ ەكى قولىنا ءبىر جۇمىس تابىلادى. جاعدايىم جامان دەپ ايتىپ جۇرگەن ادامدى ءوز باسىم كورگەن جوقپىن. مەملەكەت ءوزىنىڭ ءالى جەتەتىن جۇمىستاردىڭ ءبارىن جولعا قويدى. كەشەگى قارجىلىق داعدارىستان قينالماي شىعۋىمىزدىڭ دا ءبىر سەبەبى وسىندا.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.
الماتى.