وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءىجو ءوسىمى 6,5 پايىزدى قۇرادى
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلەلەر قارالدى. سونىڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى ەلىمىزدىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىسى بولدى.
وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, اتالعان مەرزىم ىشىندە ەكونوميكاداعى دامۋدىڭ وڭ ۇدەرىستەرى ودان ءارى جالعاسقان. وسى مەرزىم ىشىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 6 پايىزعا وسسە, وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 8 پايىزدى قۇراعان. ال كەن ءوندىرۋ سالاسىنداعى دامۋ كورسەتكىشى 5 پايىزدىق دەڭگەيدە قالىپتاستى. مىنە, وسىلاردىڭ نەگىزىندە الدىن الا جاسالعان بولجام بويىنشا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىم كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 6,5 پايىزدى قۇراعان.
وسى رەتتە قايرات كەلىمبەتوۆ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ وسىمىنە نارىق كونيۋنكتۋراسىنداعى جاعىمدى باعا قۇبىلىسىمەن قاتار, ءوتكەن جىلى ەلدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتالارى شەڭبەرىندە ەنگىزىلگەن ونەركاسىپتىك قۋاتتاردىڭ ۇلعايۋىنىڭ دا قولايلى ىقپال جاساعاندىعىن اتاپ كورسەتتى.
ءبىرىنشى توقساندا قۇرىلىس سەكتورىندا قوزعالىستىڭ وڭ سيپاتى بايقالعان. بۇل سالانىڭ دامۋ كورسەتكىشى وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 8,7 پايىزعا ءتومەندەسە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 3,1 پايىزعا ءوسكەن. دەگەنمەن, تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمى 6,3 پايىزعا ازايا تۇسكەن. مۇنى قىسقا مەرزىمدى قۇبىلىس دەۋگە بولادى. ءويتكەنى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قۇرىلىس سالاسىنا سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 42 پايىزعا ءوسىپ وتىر. وسى ينۆەستيتسيالار سالانىڭ قارقىنىنا الداعى ۋاقىتتا جاعىمدى اسەر ەتۋى ءتيىس.
سىرتقى ساۋدا اينالىمى قاڭتار, اقپان ايلارىندا 15,4 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ, 32,4 پايىزعا وسە تۇسكەن. سونىڭ ىشىندە تاۋارلار ەكسپورتى 11,6 ميلليارد دوللاردى قۇراپ, 36 پايىزعا ۇلعايعان. ەكسپورت قۇرىلىمىندا وتىن-ەنەرگەتيكالىق تاۋارلاردىڭ ۇلەسى 76,2 پايىزدى, مەتاللۋرگيالىق ونىمدەر ۇلەسى 12,8 پايىزدى قۇراعان. ال يمپورت كولەمى 3,8 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ, 22,4 پايىزعا وسكەن.
وسى ەكسپورت-يمپورت وپەراتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋدا كەدەن وداعى قۇرىلۋىنىڭ جاعىمدى اسەر ەتە باستاعاندىعى بايقالادى. ءماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلعى العاشقى ەكى ايدىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ رەسەيگە تاۋارلار ەكسپورتتاۋى 56,1 پايىزعا, بەلارۋسقا 2,6 ەسە ارتقان. سونداي-اق رەسەيدەن بىزگە كەلەتىن يمپورت كولەمى دە 33 پايىزعا ۇلعايعان. وسىلاردىڭ ناتيجەسىندە كەدەن وداعى ەلدەرىمەن اراداعى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 2,9 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپ, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 41,5 پايىزعا وسە تۇسكەن.
قايرات كەلىمبەتوۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جەدەلدەي تۇسكەندىگى بايقالعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. جىل باسىنان بەرى تۇتىنۋ تاۋارلارى مەن قىزمەتتەردىڭ باعاسى 3,7 پايىزعا كوتەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسىمى 6 پايىزدى, اقىلى قىزمەتتەر باعاسى 3,6 پايىزدى, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلاردىڭ باعاسى 0,9 پايىزدى قۇراعان.
قارجى سەكتورىنىڭ جاعدايىنا كەلسەك, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ اكتيۆتەرى جىل باسىنان باستاپ 111,9 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 0,9 پايىزعا كوبەيگەن. سونىڭ ىشىندە اعىمداعى جىلعى العاشقى ەكى ايدىڭ ىشىندە دەپوزيتتەردىڭ كولەمى 11 پايىزعا ءوسىپ, 7,5 تريلليون تەڭگەنى قۇراپتى.
2011 جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 31,4 پايىزعا ءوسىپ, 69 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى شەتەل ۆاليۋتاسىندا 33,8 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ, 33,6 پايىزعا ۇلعايعان. ال ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرى 29,6 پايىزعا ءوسىپ, 35,2 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. سونداي-اق قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2011 جىلدىڭ 22 ساۋىرىندەگى جاڭا مالىمەتتەر بويىنشا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 71 ميلليارد دوللارعا كوتەرىلىپتى. مۇنىڭ ءوزى قازاقستاندا كاپيتالدانۋ, ياعني كاپيتالدىڭ قورلانۋ ۇدەرىسى جەدەل ءجۇرىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەتىن بولسا كەرەك. اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى ەكى ايىندا حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسى 10,4 پايىزعا وسسە, ناقتى جالاقى كولەمى 7,8 پايىزعا كوتەرىلە تۇسكەن.
مىنە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاعدايى وسىنداي كورسەتكىشتەرمەن نەگىزدەلىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ەكونوميكادا قالىپتاسىپ وتىرعان وڭ وزگەرىستەردى ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە مۇمكىندىكتەردىڭ بار ەكەندىگىن ءبىلدىرەدى. وسىعان وراي الداعى مىندەتتەرگە توقتالعان قايرات كەلىمبەتوۆ ەكىنشى توقساندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىم دەڭگەيىن ءوتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 7 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋدى مىندەتتەيتىندىگىن ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە تاۋارلار ءوندىرىسىنىڭ ءوسىم دەڭگەيىن 5,3 پايىزعا, ال قىزمەتتەر كولەمىنىڭ ءوسىمىن 8,2 پايىزعا ءوسىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. بۇل ءۇشىن ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋ, وسى ءۇشىن بانكتەردىڭ ەكونوميكانى كرەديتتەۋ بەلسەندىلىگىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت.
اتالعان ماسەلە بويىنشا كەزەكتى بايانداما جاساعان ەلىمىزدىڭ قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 1 تريلليون 076,7 ميلليارد تەڭگە, ۇلتتىق قوردان بەرىلگەن ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە 926,7 ميلليارد تەڭگە تۇسكەندىگىن, ال رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 902,2 ميلليارد تەڭگە, ۇلتتىق قوردان بەرىلگەن ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە 752,2 ميلليارد تەڭگە تۇسكەندىگىن مالىمدەدى. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 885,5 ميلليارد تەڭگە, سالىقتىق تۇسىمدەر 664,9 ميلليارد تەڭگە قۇراپ, بولجامدى كورسەتكىش 117,8 پايىزعا ورىندالعان. جوسپاردان تىس 100,3 ميلليارد تەڭگە تۇسكەن.
وسى مەرزىم ارالىعىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 1 تريلليون 176,3 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, جوسپار 91,8 پايىزعا ورىندالعان. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 1 تريلليون 063,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 94,3 پايىزعا ورىندالعان. 64,4 ميلليارد تەڭگە يگەرىلمەگەن.
اتالعان ماسەلەنى قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ بيۋدجەت اكىمشىلەرىنە بولىنگەن قارجىلاردىڭ يگەرىلمەۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەردى. وسىعان وراي ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىل سوڭىنا قاراي بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى قالاي قالىپتاساتىندىعى شامامەن بەلگىلى بولاتىندىعىن ايتتى جانە ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا يگەرىلمەگەن قارجىلاردى قايتا ءبولۋ جونىندە ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىردى. «قىركۇيەكتە ءبىز پارلامەنتكە ناقتىلاعان بيۋدجەتپەن بارۋعا كەلىسىم سۇرايمىز. وسى رەتتە بيۋدجەتتىك تاپسىرمالاردى كىم ورىنداماسا, ودان اقشانى قايتادان كەرى قايتارىپ الاتىن بولامىز. ول قارجىلار قاجەتتى جۇمىستارعا قاراي باعىتتالادى. الدىمىزداعى 2012-2015 جىلداردىڭ بيۋدجەتتىك تسيكلىنا دايىندىق بارىسىندا بيۋدجەتتىك تاپسىرمالاردى ورىنداماعان اكىمشىلەردىڭ جاعدايى قوسىمشا ەسكەرىلەتىن بولادى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سۇڭعات ءالىپباي.