«اللاعا شۇكىر!..» مارقۇم اجەمىزدىڭ كۇندەلىكتى ايتار ءسوزى وسى ەدى. بالا كۇنىمىزدە بايقاتپاي كەلىپ قاسىنا وتىرا قالساق: «استافىراللا, كوكتەن ءتۇستىڭ بە, سەن قىز! ءبىر كۇنى كوككە ۇشىپ كەتەمىن, سول جاقتا ءجۇرىپ تە سەندەردى قولداپ, قورعاپ جۇرەم عوي», – دەيتىن.
ال, ماقپال اپامىز اجەمىزدىڭ كەنجەسى, جاسى جەتپىستەن اسىپ بارادى. اجەمىزدىڭ قاسىنان كەتپەي كۇتىپ قاراعان, الىس ساپارعا دا ءوز قولىمەن شىعارىپ سالعان. ول كىسىنىڭ سالاۋات, يماندىلىق جايىندا ايتىپ كەتكەن امانات-قاعيدالارىن, نانىم-ۇستانىمدارىن ەشكىمگە ايتپاي قۇپيا ۇستايدى. دىنگە وتە بەرىك جان.
جۇما كۇنگى نامازعا مەشىتكە كەتكەن سول ماقپال اپامىز مىنە, بۇگىن كەشىكتى. ناۋقاستانىپ ۇيدە قالعان شالىنىڭ قاراداي دەگبىرى كەتتى. – كەمپىردىڭ سوتكاسى جاۋاپ بەرمەيدى؟ بۇعان نە بولدى؟– دەي بەرگەنشە بولعان جوق: – ءۇيباي-اۋ, ايانعا حابارلاسىپ الا الماعان سوڭ, ءبىر كوك كوز بالا كەتىپ بارا جاتىر ەكەن, سول بالاعا «مىنانى كورىپ جىبەرشى, دىڭىلدامايدى, بالتابەك دەگەن جازۋعا زۆونداپ كورشى دەدىم.الگى بالا قارادى دا, باسىن شايقاپ «سپۋتنيك نە رابوتاەت, سۆياز جوق» دەدى دە, كوككە ءبىر قاراپ, بەتىمە ءبىر قاراپ زۋ ەتىپ كەتتى دە قالدى. سودان مەشىتتىڭ ەسىك الدىن سىپىراتىن قايىرعا ايتىپ, باتىربەكتى تاۋىپ الدىم عوي, ال, بالتابەك قالادان تىس جەردە ءجۇر دەيدى, كوشەدە كەزدەسكەن بالا-شاعادا سەنىم بار ما قازىر دەپ جاتىر,–دەدى ماقپال اپامىز كەشىككەن سەبەبىن ايتىپ.
– ءا, ءسويتىپ سوتكاڭنان ايىرىلدىڭ با؟ وسى مەن ساعان قانشا ۇيرەتەمىن جاسىل نۇكتەنى باس دەپ! ءوزىڭ امان-ساۋ كەلسەڭ بولدى. مەنسىز ءبىر كۇن مەشىتكە بارامىن دەپ, قاراشى ەندى, ماسكەۋدە جۇرگەن بالتابەكتى ىزدەپتى! –دەدى ك ۇلىپ.
اپامىز ايان سىيلاعان سوتكاعا ۇيرەنە الماي-اق قويىپ ەدى. اقىرى قولدى بولدى. «كوكتەن حابار جەتسە جاقسىلىقتى دا, جاماندىقتىڭ دا بولارىن ادام بالاسى ءوزى سەزەدى عوي, ءبارىن ءبىلىپ, كورىپ وتىرامىن. پايعامبارىڭا سالاۋات ايتپايىنشا, تىلەگەن دۇعاڭ اسپان, ياعني, كوك پەن جەردىڭ اراسىندا بوگەلىپ, كوككە كوتەرىلمەي تۇرىپ قالادى, قاراقتارىم, تىلەگەن تىلەكتەرىم مەن دۇعالارىم وزدەرىڭدى قورعاپ جۇرەدى»,–دەپ ءجۇردى. ۇيدە باس-باسىندا ماشينە بولسا دا, شالى ەكەۋى ءۇش-ءتورت ايالداما ءجۇرىپ مەشىتكە جاياۋ بارىپ, قايتادى. اتا-بابامىز مەككەگە دە جاياۋ بارعان, ساۋاپ بولادى. مەشىتكە بارىپ-قايتۋ ءسان-سالتانات قۇرۋ ەمەس قوي, – دەيدى اپامىز. سودان شالى قوياردا-قويماي: «كوكپەن ءسويلەسىپ ءبىلىپ وتىرساڭ دا, دۇنيە زامانىنا قاراي, قالتاڭا سالىپ قوي, جاسىل نۇكتەنى باسساڭ بولدى», دەپ سوتكاعا ازەر ۇيرەتتى.
– اجەم سوتكامەن ەمەس, نامازبەن سويلەسەدى, – دەيدى نەمەرەسى ابۋقاسىم.
ناماز وقيتىنىن, اۋىز بەكىتەتىنىن ءبىلىپ, كورىپ ءوسىپ كەلەدى. بىزدە وسىلاي وستىك, اجەمىز قالىڭ ءبىر ەسكى قوڭىرقاي كىتاپتى وقي بەرەتىن, نە دەگەن بىتپەيتىن كىتاپ دەپ ءجۇرسەك, قۇران كىتاپ ەكەن. اجەدەن قالعان سول امانات-مۇرا كىتاپ اپامىزدىڭ ءبولمەسىندەگى ساندىقتا جاتىر.
– ءاي, ەندى بارا بەرىڭدەر! مەنىڭ كوكپەن سويلەسۋىم كەرەك! – دەيتىن اجەمىز كەيدە. بالامىز عوي. كوكپەن قالاي سويلەسەدى دەپ قىزىق كورىپ, تاسادان قارايمىز. بىردەڭە دەيدى, قولىن كوككە سوزادى, قايتا كۇبىرلەيدى, قايتا قولىن كوككە سوزادى, بەتىن سيپايدى بىزدەر ءۇشىن ءارى قىزىق ءارى كۇلكىلى ەدى. جازدا ىستىقتا اجە-اتالار كوكپەن سويلەسىپ, جاڭبىر سۇرايدى, ازدان سوڭ نوسەر جاڭبىر جاۋادى توپەپ.. «جاڭا تۋعان اي اۋا رايىنان حابار بەرىپ تۇر, ءشوپ-شالامدارىڭدى دايىنداپ پا ەدىڭدەر, باتا بەردىڭدەر مە ايعا, شاقىرايىپ قاراپ تۇر عوي جارىقتىق-اي!» – دەۋشى ەدى. كادىمگىدەي كوككە قاراپ, باتا جاساپ, جاقسىلىق تىلەيدى. اسپانعا, كوك جۇزىنە, جۇلدىزدارعا كوپ قاراڭدار, ءسويلەسىڭدەر, ءبىزدىڭ ءومىرىمىز سول جاقپەن بايلانىستى دەۋشى ەدى, – ءوزىمىز جەردە تۇرعانىمىزبەن, جانىمىز كوكتە قاراقتارىم,– دەيتىن.
سوتكا دەمەكشى, ەندى ويلاپ قاراپ وتىرساق,سول كوكپەن بايلانىس ەندى عانا بىزگە كەلىپ جەتكەندەي. توبەدە تۇرعان تەمىر سپۋتنيكتىڭ ءبىزدىڭ تىلەگىمىزدى قابىلداپ ەكىنشى بار ادامعا جولدايتىنى عاجاپ: ءبىزدىڭ سوزدەرىمىز كوكپەن بايلانىسىپ, تىلدەسۋدە. ال اجەلەرىمىز كوكپەن ەشقانداي سپۋتنيكسىز-اق سويلەسىپ, ەلدىڭ اماندىعىن تىلەپ كەتتى. جۇمىس, قىزمەت بارىسىندا كەرەك ءنومىرلەر بار ەدى دەپ وكىنىش بىلدىرەتىندەي ەمەس, اپامنىڭ سوتكاسىن ءبىر ءتارتىپسىز جۇگىرمەك الىپ كەتتى, كوزى كوك بالا دەگەن سوڭ, ۇلكەندى سىيلاپ وسكەن قازاق بالاسى بولسا ويتەر مە ەدى دەپ قويعانبىز. تەك, باتىربەك: «سەندەر وزدەرىڭ نە قاراپ وتىرسىڭدار! اپاما قاراماي!.. مەن ۇيدە بولعاندا پوليتسياعا حابارلاپ, دەر كەزىندە ۇستاتىپ,شارا قولدانار ەدىك. ايدىڭ كۇنى امانىندا ءتۇس كەزىندە, بۇل نە دەگەن سۇمدىق كارى كىسىنى الداپ!» دەپ اشۋلاندى. اپامىزعا سۋ جاڭا فينسكي قىمبات سوتكا ساتىپ الىپ بەردى. ارادا ءبىر اپتاداي ما ۋاقىت وتكەن.
– اپاتاي, مىنە, سوتكاڭىز! مىناۋ ءداپ ءوزى ءسىزدىڭ سوتكاڭىز عوي, ا؟ – دەپ ەسىكتى اشار-اشپاستان ءبىر جىگىت قالبالاقتاپ ۇيگە كىردى.
– ءۇيباي-اۋ, قاراعىم-اۋ, ءدال ءوزى بولماي, ءوزىمنىڭ سوتكام, مۇنى قايدان الدىڭ؟ – دەدى ماقپال اپامىز تاڭىرقاپ.
– تاپتىق قوي, اپاسى, – دەدى كەلگەن جىگىت. اپامىز ايتىپ ءجۇرەتىن مەشىتتىڭ اۋلاسىن سىپىرىپ, كۇتەتىن قايىر ەكەن. سوتكانى كوك كوز بالا مەشىتكە اكەلىپ بەرىپتى. – اپادان كەشىرىم سۇرايمىن, نەشە كۇن ۇيىقتاي المادىم, اسقا دا تابەتىم سوقپادى, كوڭىل-كۇيىم جوق, قاراداي مازام كەتتى. ءوشپەي تۇرعاندا بالتابەك, باتىربەك, بولاتحان, ءمارۋا, مايدا, كاۋسار دەگەن ەسىمدەردىڭ ءنومىرلەرىن جازىپ الدىم, بىرەۋىنە حابارلاسىپ تاپسىرساڭىزدار ەكەن, – دەپتى. سودان مەشىتتەگىلەر دەرەۋ بالتابەككە حابارلاسىپتى. ۇلكەن ۇلى ماسكەۋدە جولساپاردا: اللا جار بولسىن! انا دەگەن سول! الىستا جۇرگەن مەنىڭ ءحالىمدى بىلەيىن دەپ سابىر تاپپايدى. سەگىز بالاسى تۇرعاندا اپامىزعا سوتكا دۇنيە بولىپ پا, ءتايىرى! پايعامبارىمىز دا قاتەلىك جاساعان بالانىڭ باسىنان سيپاعان. ايىبىن بىلگەنى ءۇشىن راحمەت ايتىپ, بالاعا قايىرا بەرە سالىڭدار, قولى جەتپەي جۇرگەندىكتەن قىزىعىپ العان بولار, – دەپتى. ءسويتىپ, ماقپال اپامىزدىڭ سوتكاسى ۇيگە ورالدى. مەشىتكە بارىپ-قايتقاندا الگى بالانى كورسەم بەرەيىن دەي مە ەكەن, سۋمكەسىنە سالىپ الىپ ءجۇر. ءيا, سول كوك كوز بالانىڭ ار-ۇياتىنا مازا بەرمەگەن – يماندىلىقتىڭ, يمان-ساۋاپتىڭ ورتامىزعا ەنىپ, جۇماقتى ءوز ۇيىڭنەن ىزدە دەيتىن مۇسىلماندىق كوزقاراستى قالىپتاستىرىپ, اينالاعا وزگەرىس اكەلگەنى قانداي عانيبەت.
فاريدا بىقاي.
پاۆلودار.