پەساسىنىڭ ءپروتوتيپى بولعان جان تۋرالى تولعانىس
زىليحا تامشىباەۆا! ول كىسى تىرشىلىگىندە سىيلى بولىپ, باقۋاتتى ءومىر ءسۇردى. بالالىق شاعى سۇراپىل سوعىستىڭ ورتىنە ءدوپ كەلگەن قارشاداي عانا قازاقتىڭ قارا قىزىنىڭ ءومىرى وزگەلەردەن وزگەشە ەمەس تە ەدى. «تەك قۇداي سانا بەرسىن» دەمەكشى, اناسىنان ەرتە ايىرىلعان جاس وسكىننىڭ بۇل پانيدەگى قايسارلىعى, انا ورنىنا انا دا بولعان اكەسىنىڭ ايتقانىن زەردەسىنە توقىپ, ومىردەگى بار قيىندىقتى جەڭە بىلگەندىگى عانا ەدى ونىڭ وزگەشەلىگى. بۇعان ءبىر مىسالدى زىليحا اپايدىڭ ءوزى ايتقان اڭگىمەسىنەن كەلتىرۋگە بولادى. «ءبىر كۇنى قارنىم اشىپ, اكەمە قىڭقىلداي باستاپ ەدىم, ول كىسى: «قارنى اشقان بالانىڭ اتاسىمەن اڭگىمەسىن ايتىپ بەرەيىن بە؟» دەدى. مەن ءۇنسىز باسىمدى يزەدىم. «اتا بۇل جوقشىلىققا قانشا توزەمىز؟» دەپ سۇراپتى بالا. «قىرىق كۇن ءتوزەمىز». «ال, ودان سوڭ شە؟» «ودان كەيىن داعدىلانىپ كەتەمىز», دەپتى اتاسى. «سوندىقتان سەن دە شىدا», – دەدى اكەم كۇرسىنىپ».
«وسى اڭگىمەدەن سوڭ, شىداۋعا, قارنىم اشتى دەپ قىڭقىلداماۋعا تىرىستىم, – دەيتىن زىليحا اپاي. – اسقار تاۋداي اكەم ماعان بايلىق قالدىرعان جوق. ەلدەن ەرەك جاعداي دا جاسامادى. اكەم ماعان ۇلكەن جۇرەك, ەرگە ءتان قاجىر-قايرات بەردى. سۇرىنسەم, سۇيەۋ بولا ءبىلدى. جەڭىسكە جەتسەم سۇيسىنە, قولپاشتاي ءبىلدى».
مەكتەپ ءبىتىرىپ, العاشقى ءۇلكەن ەڭبەككە ارالاسقان جىلدارى كەڭەس وكىمەتىنىڭ: «تىڭ يگەرىلدى. ەندىگى ەكىنشى تىڭ – مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ», دەگەن 1956 جىلعى تالابىنا ءدال كەلدى. زىليحا اپايدىڭ تۋىپ-وسكەن, ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جەرى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كولحوز ەدى. ونىڭ سول كەزدەگى كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولىپ, جەكە بەلسەندىلىگىمەن گۆارديا اۋدانىنىڭ (قازىرگى كەربۇلاق) جاستارىنا ۇندەۋ تاستاۋى وبلىسقا اتىن تانىتىپ, جاس قىزدى جاڭا قىرىنان كورسەتتى.
ءيا, زىليحانىڭ قۇربىلارىن, ال تولەندى سارىباەۆتىڭ (بۇگىنگى كەربۇلاق اۋدانى اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى) ۇلداردى باستاپ مال فەرمالارىنا جول سالعان ءىسى بۇكىل رەسپۋبليكامىزعا ۇلگى بولىپ ەدى. كورشىلەس دولانالى اۋىلىنان بۇگىنگى قازاقتىڭ جەزتاڭداي ءانشىسى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ اعامىز زىليحا تامشىباەۆانىڭ ۇندەۋىنە ءۇن قوسقان ازامات بولاتىن. ولار ءۇشىن كەزىندە ەلىمىزدىڭ تەاتر ساحنالارىنان تۇسپەگەن «بەۋ, قىزدار-اي» سپەكتاكلى جازىلعان ەدى. سونداعى باستى كەيىپكەر ايسۇلۋ اسانوۆا – زىليحا تامشىباەۆانىڭ, ال اقىن اۋباكىر اقتاەۆ تولەندى سارىباەۆتىڭ پروتوتيپتەرى بولاتىن.
زىليحا جانبولاتقىزىنىڭ ءومىرىندە, ەڭبەك جولدارىندا اللانىڭ بەرگەن باعى بولار ۇنەمى جاقسى, زيالى ادامدار كەزدەستى. سولاردىڭ ەڭ العاشقىسى كولحوز باستىعى يگىباي بازارباەۆ اقساقال ەدى. اتاقتى بي, باتىر, اۋليە بالپىق دەرىپسالى ۇلىنىڭ اتالاس تۋىسىنىڭ ۇرپاعى, سوعىس مۇگەدەگى ول كىسى جەڭىستەن سوڭ اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان. 1959 جىلى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ مولاسىن تاۋىپ (وعان دەيىن شوقاننىڭ سۇيەگى سىرىمبەتكە جەرلەنگەن دەپ جۇرگەن), رەسپۋبليكا عىلىم اكدەمياسىنا بارىپ دالەلدەپ, ۇلى عالىمعا ەسكەرتكىش ورناتۋعا جانە سول اۋىلدا مەموريالدىق مۇراجاي اشتىرۋعا مۇرىندىق بولعان ادام. وسى يگىباي بازارباەۆ 1953 جىلدان شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كولحوزدىڭ باسقارما ءتوراعاسى بولىپ, زىليحا جانبولاتقىزىنا ۇنەمى قامقورلىق جاساپ, جولىن اشقان, باتاسىن بەرگەن ايتۋلى تۇلعا. سول كىسىنىڭ شاراپاتى بولار, زىقاڭ جالىنداعان جاس شاعىندا, ياعني 23 جاسىندا قازاق سسر جوعارعى كەڭەسىنە دەپۋتات بولدى. بۇل 1959 جىلى ەدى. ودان كەيىندەرى گۆارديا, كوكسۋ اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتتەرى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, 1970 جىلدان ەڭبەكشى سوۆحوزى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى, ودان كەيىن ديرەكتورى بولىپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەڭبەك ەتتى. وسى ەڭبەك جولىندا زىقاڭ دالا اكادەميگى اتانعان نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ, جەتىسۋدىڭ جامپوزى جىلقايدار ەگىنباەۆ, رەسپۋبليكا اگروكاسىپشىلەر وداعىنىڭ العاشقى دا سوڭعى توراعاسى كوشكىنباي جاناتوۆ, حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ءبىرتۋار ۇلدارى دىنمۇحاممەد قوناەۆ, ءبايكەن ءاشىموۆ, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى تۇلعالارمەن ارالاسىپ, ولاردىڭ اقىل-كەڭەستەرىن الىپ, ءومىر جولىندا شىڭدالا ءتۇستى. ءوندىرىستەن قول ۇزبەي جوعارى ءبىلىم الىپ, الماتى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىن دا ءبىتىردى.
زىقاڭ ومىردە سونىمەن قاتار وتباسى باقىتىن دا تاپقان جان. وتاعاسى توقسانباي اقساقالدى قاتتى قادىرلەيتىن. جالپى, ول كىسى ەر-ازاماتتاردى وتە قۇرمەتتەيتىن. ومىردەگى ەڭ ءبىرىنشى قۋانىشى – قىزى ساعيرانىڭ ءومىرلىك جارى, ايتۋلى ازامات سەرىك ءابدىراحمانوۆتىڭ بىردە: «كۇيەۋ بالاسى بولسام دا, الدىمنان كەسە كولدەنەڭ ءوتپەيتىن», دەپ اعىنان جارىلعانى بار. بۇل ەر-ازاماتتارعا دەگەن نازىك جاندى ايەلدىڭ قۇرمەتى ەمەس پە. قۇدايعا تاۋبە! زىقاڭنىڭ ۇلدارى رۇمعا, قىزدارى قىرىمعا شارىقتاعان باقىتتى جاندار. نەمەرە, ءشوبەرەلەرىنىڭ دە قىزىعىن كورىپ كەتتى.
سانسىزباي شولپانقۇل ۇلى.
تالدىقورعان.