«ايتا, ايتا التايدى, جامال اپاي قارتايدى» دەگەندەي, سىبايلاستاردىڭ جەمقورلىعىنا شەك قويىلمايتىن بولدى. ويتكەنى, ولاردىڭ دەنى قولىندا بيلىگى بار لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر بولعاندىقتان, ىندەت پەن مىندەتتىڭ ايقاسۋىمەن عانا ۋاقىت وتۋدە. مۇنى قارجى پوليتسياسى ورگانى دا تەرىسكە شىعارىپ وتىرعان جوق. سولاردىڭ جەدەل-تەرگەۋ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, كاسىپكەرلىك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسۋ جاعدايىنىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك ورگاندارداعى لاۋازىمدى تۇلعالار تاراپىنان ورىن الادى ەكەن. ال ەلباسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە قولداۋ تۋرالى تاپسىرمانى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارتقانى بەلگىلى. الايدا, ولارداعى بيلىك تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعان لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسۋىنىڭ توقتاماي تۇرعانى الاڭداتادى.
ماسەلەن, باسقاسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءۇش ايى ىشىندە عانا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ زاڭدى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە ارلاسۋىنىڭ 45 دەرەگى انىقتالعان. ال وتكەن جىلى بۇل كەزەڭدە 25 دەرەك انىقتالىپ ەدى, ەندى مۇلدە اسقىنىپ بارادى. سوتقا 14 قىلمىستىق ءىس جولداندى, ازىرگە 2 ادام سوتتالدى. دەگەنمەن مەمورگاندارداعى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر نەلىكتەن كاسىپكەرلىككە زاڭسىز ارالاسا بەرەدى دەسەك, ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى بيزنەسمەندەردەن پارا تالاپ ەتەدى ەكەن. وسىعان قاراعاندا كاسىپكەرلەردىڭ ماڭداي تەرىمەن ادال تاۋىپ جاتقان مول اقشاسىن جىلى كابينەتتە قالعىپ, مۇلگىگەن شەنەۋنىكتەر اڭدىپ وتىراتىن سەكىلدى. قايتەسىز, اقشا دەگەن كوز قۇرتى عوي.
ماسەلەن, اقتوبە وبلىسىندا قالالىق دەپارتامەنتتىڭ باس مامانى عيمارات سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپقا ساي دەگەن اكتى بەرۋ ءۇشىن «ترانسويلگازترەيد» جشس ديرەكتورىنان 30 مىڭ تەڭگە پارا العان. قاراعاندى وبلىسىندا تەمىرتاۋ قالالىق سالىق باسقارماسىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى سالىقتىق تەكسەرىستەر بويىنشا وڭ اكتىلەر دايىنداۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەردەن جۇيەلى تۇردە پارا تالاپ ەتىپ وتىرعان. سالىق باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى مەن باس مامانى «ۆوستوك-107» جشس سالىقتىق تەكسەرىستى تەزدەتۋ ءۇشىن 7 مىڭ اقش دوللارىن جانە «ك-PROJECT» جشس تەكسەرۋ كەزىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جاسىرۋ ءۇشىن 20 مىڭ اقش دوللارىن تالاپ ەتكەن.
استانا قالاسىندا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مەملەكەتتىك رەزەرۆتەر كوميتەتىنىڭ «رەزەرۆ» مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ ديرەكتورى دا قاماۋعا الىندى. وعان جاسالعان جۇمىستار بويىنشا اكتىگە قول قويۋ ءۇشىن كاسىپكەردەن 500 مىڭ تەڭگە پارا تالاپ ەتتى دەگەن ايىپ تاعىلىپ وتىر. اقتوبە وبلىسى مۇعالجار اۋدانىنىڭ ەمبى قالاسىنىڭ اكىمى اراداعى دەلدال ارقىلى جەكە كاسىپكەردەن قاڭعىباس يتتەردى اتۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اكتىسىنە قول قويۋ جانە الداعى تەندەرلەردە جەڭۋگە كومەكتەسۋ ءۇشىن 76 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەپ ايىپتالۋدا. بۇلاردىڭ ءبارىن قۇزىرلى ورگان پايداكۇنەم لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بايۋ ماقساتىندا بيزنەسكە قىسىم جاساۋدىڭ جولى بولىپ تابىلاتىندىعىن ايتادى. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا وبلىستىق قارجىلىق باقىلاۋ ينسپەكتسياسىنىڭ مامانى ورتا مەكتەپتىڭ جوندەلگەنى تۋرالى قورىتىندى بەرۋى ءۇشىن «سنابويلستروي» جشس وكىلىنەن 500 مىڭ تەڭگە جانە 10 مىڭ اقش دوللارىن الۋ ۇستىندە ۇستالعان. الماتى قالاسىندا وبلىستىق قارجىلىق باقىلاۋ ينسپەكتسياسىنىڭ باس مامانى بوپسالاۋ جولىمەن «يزوبيليە» جشس ديرەكتورىنان اتالمىش كاسىپورىندى تەكسەرۋ كەزىندە وڭ شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن 1700 اقش دوللارىن پارا رەتىندە العان.
شەنەۋنىكتەر ءۇشىن قولداعى بيلىكتى پايدالانۋدىڭ باسقا دا جولدارى بار. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جاڭاوزەن قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى «وزەنينۆەست» جانە «جىلۋ جۇيەلەرى» مەملەكەتتىك كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارىنا جەكە كاسىپكەر اياپوۆتىڭ وندىرىستىك بازاسىنىڭ ءبىر ءبولىگىن قيراتۋ تۋرالى زاڭسىز ۇكىم بەرۋ ارقىلى ونىڭ زاڭدى كاسىپكەرلىك قىزمەتىنە ايتارلىقتاي زيان كەلتىرگەن. اقمولا وبلىسىندا ەسىل اۋدانىنىڭ اكىمى جەر تەلىمىن پايدالانۋ قۇقىعىن ۇزارتىپ بەرۋى ءۇشىن «كوزاك» جانە «پروستور-1» شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارىن 1 ملن.تەڭگەنى بەرۋگە ءماجبۇرلەگەن كورىنەدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى بايدىبەك اۋدانى ءادىلەت باسقارماسىنىڭ باستىعى دا قاماۋعا الىندى. وعان ءوندىرىستىك كووپەراتيۆتى قايتا تىركەۋ ءۇشىن باعىنىشتى قىزمەتكەرى ارقىلى پارا الدى دەگەن ايىپ تاعىلىپ وتىر. ال الماتى وبلىسىندا جاركەنت-الماتى تراسساسىندا ايماقارالىق كولىكتىك باقىلاۋ ينسپەكتسياسىنىڭ قىزمەتكەرىنىڭ اۋىر جۇك كولىكتەرى جۇرگىزۋشىلەرىنەن ءجۇيەلى تۇردە پارا الۋ دەرەگى ءاشكەرەلەنگەن. وندا جۇرگىزۋشىلەردىڭ بىرىنەن كەدەرگىسىز ءوتۋ ءۇشىن 20 مىڭ تەڭگە پارا الۋ ۇستىندە «جەتىسۋ» ايماقارالىق كولىك باقىلاۋ ينسپەكتورى ۇستالدى. وعان قوسا اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرىنەن بوپسالاۋ ارقىلى پارا الۋدىڭ تاعى 7 بىردەي دەرەگى اشىلدى. مۇنداعى پارانىڭ كولەمى كولىكتىڭ جانە جۇكتىڭ تۇرىنە قاراي 5 مىڭنان 20 مىڭعا دەيىنگى ارالىقتا قالقىپ وتىرعان.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.