ت.احتانوۆ اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق تەاترىنىڭ رەجيسسەرى المات شاريپوۆ قويعان وسى اتتاس سپەكتاكل تاريحي تۇلعانىڭ جوڭعار شاپقىنشىلارىمەن بولعان قيان-كەسكى سوعىستا كورسەتكەن ەرلىگىن پاش ەتەدى. اتالعان قويىلىم بەلگىلى قالامگەر مىرزان كەنجەبايدىڭ «تىلەۋ باتىر» اتتى تاريحي درامالىق تۋىندىسى نەگىزىندە ساحنالىق شەشىمىن تاپقان. پەسانىڭ باستى كەيىپكەرى تىلەۋ باتىردى تەاتردىڭ بەلدى اكتەرى داۋرەن نارمان سومداعان. ول قويىلىم بارىسىندا قايسار, نامىستى قولدان بەرمەيتىن, رۋحى جوعارى ساردار رەتىندە كورىنەدى. ونىڭ ويناۋىندا ۇلت باتىرى 2 مىڭ شاقىرىم قاشىقتىقتاعى تۇركىستان تۇبىنە جاۋ شاپتى دەپ ەستىگەندە, تۇرعان جەرىمىز ودان جىراق دەپ سىرت اينالىپ كەتپەيدى. كەرىسىنشە ون جەتى مىڭ ساربازدان قۇرالعان قالىڭ قولدى باستاپ تۇركىستان ماڭىنداعى سايرام سوعىسىنا بارىپ قايتۋعا, ءسويتىپ تۇتاس قازاق جەرىن ءبولشەكتەپ تالقانداعىسى كەلگەن جوڭعارلارعا تويتارىس بەرۋگە شەشىم قابىلدايدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا ب.نارمان ءبىتىم-بولمىسىنا ءتان بولعان ورلىك پەن بەرىك ۇستانىمدى شىنايى تۇردە بەرە بىلگەن.
باتىرلىقپەن بىرگە تىلەۋدىڭ بويىندا وي مەن پاراساتتىڭ بەلگىلەرى دە كورىنىس تاپقان. تىلەۋ باتىردىڭ ۇلى جولدىاياق سايرامعا اكەسىمەن بىرگە اتتانادى. اكتەر بەكسۇلتان ىزداەۆ بەينەلەگەن بۇل وبرازدا ول تەكتى اكەدەن تۋعان وجەت ۇل رەتىندە كورىنەدى. سونداي-اق, تىلەۋدىڭ نەمەرە ءىنىسى قالدىباي اكتەر نۇرسۇلتان ايتقاليەۆتىڭ ورىنداۋىندا – ادال دا اڭعال, باتىر اڭعال كەلەدى دەگەن تىركەس وسى ساحنالىق كەيىپكەرگە ءتان ەكەنى بايقالادى.
وسى ارادا ەسىمى بارشا قازاق ەلىنە ءمالىم موڭكە بي تىلەۋدىڭ كىشى ايەلى سۇلۋدان (اكتريسالار – ادەمى ناجمەدينوۆا مەن اسەم قۇسايىنوۆا) تۋعان ۇل ەكەنى دە قويىلىمدا بارىنشا قانىق بوياۋمەن كورىنگەن. تاريحي درامانىڭ ماتىنىندە اكەسى شايقاسقا اتتانعاندا موڭكە قۇنداقتاۋلى ءسابي رەتىندە سۋرەتتەلگەنىمەن, المات ءشاريپوۆتىڭ رەجيسسەرلىك شەشىمى بويىنشا ول قويىلىمدا 5-6 جاسار بالا كەيپىندە (ايان تىلەكتەس) كورىنىپ : «اكە, جاۋدى جەڭىپ امان ورالىڭىز», دەگەن بالالىق تىلەگىن جەتكىزەدى.
تىلەۋ باتىر قويىلىمعا وزەك بولعان سايرام سوعىسى ءاز-تاۋكە حاندىق قۇرعان كەزەڭگە سايكەس كەلەدى. مۇنداي كۇردەلى پسيحولوگيالىق تاريحي تۇلعانىڭ ساحنالىق بەينەسىن سومداۋ وپ-وڭاي ءىس ەمەس. وسى ورايدا تاۋكەنىڭ ءرولىن شىعارىپ كورۋگە تاۋەكەل جاساعان رەجيسسەر المات شاريپوۆ پەن اكتەر نۇربولات وتەعۇلوۆ بۇل وبرازدى ءالى دە بولسا شيراتا تۇسكەنىن قالار ەدىك.
ساحنالىق قويىلىمداعى كورەرمەندەر كوڭىلىنەن شىققان اشىق, جاساندىلىقتان ادا جانە جوڭعارلار وسال جاۋ ەمەس ەكەنىن نانىمدى تۇردە كورسەتە العان باستى وبرازدىڭ ءبىرى –جوڭعار حانى عالدان بوشىق. ونىڭ ءرولىن ويناعان كەڭەس كەمالباەۆتىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنە ەشكىم تالاس تۋعىزا المايدى. قويىلىمنان تاعى ءبىر كوكەيگە تۇيگەن جايت –رەجيسسەر مەن سۋرەتشىنىڭ ورتاق شىعارماشىلىق شەشىمىنەن تۋعان اقىلعا سىيىمدى, ويعا قونىمدى قىزۋ قاربالاس قيمىلعا تولى ساحنالىق كورىنىستەر. ادەتتە حالقىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك رۋحى مەن كەسكىن-كەلبەتى تۋرالى ءسوز ەتكەندە, اق نايزانىڭ ۇشىمەن دەگەن تىركەستى العا سالامىز. سپەكتاكلدە ەر قارۋى نايزالاردى قيمىلداتىپ, قوزعاۋ ارقىلى جەڭىسكە جەتەتىن جولدى جاقىنداتۋ ۇعىمىن بەرۋ, سۋرەتشى ايبەك ورىنباساردىڭ باتىل بايلامى دەپ تۇسىنگەن ءجون.
قاجەت كەزىندە نايزالاردىڭ كەرەگەگە اينالىپ شىعا كەلۋى دە سوعىس پەن شايقاستان كەيىن دە تىرلىك پەن بىرلىك بار ەكەنىن ۇعىندىرا تۇسكەندەي اسەر قالدىرادى. سونداي-اق, الاقانداي ساحنا كەسكىلەسكەن شايقاستاردى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى. وسىنداي جاعدايدا ونىڭ وڭتايلى جولىن تابا بىلگەن استاناداعى ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى جالىمبەك احاننىڭ ەڭبەگى دە ءوز الدىنا ءبىر توبە دەۋگە بولادى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تىلەۋ باتىر قايىرىمدىلىق قورىنىڭ جەتەكشىسى, وسى تاريحي درامانى ساحنالاۋ جونىندەگى يدەيا اۆتورى قاناتباي ەلەۋسىز ۇلىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ساحناعا جول تارتقان قويىلىمنىڭ باستى ماقساتى –حالقىمىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن تۇتاستىعىن العا تارتۋ. وسىنداي قاسيەتىمىزدى بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ورنىقتىرۋ دەسەك قاتەلەسپەيمىز. كەڭ بايتاق قازاق دالاسىنىڭ باتىس وڭىرىندەگى تىلەۋ باتىر ۇلى جولدىاياقپەن بىرگە 2 مىڭ شىقىرىم قاشىقتىقتاعى قياننان سايرامعا كەلىپ, كۇشى 3-4 ەسە باسىم جاۋلارمەن شايقاسىپ مەرت بولادى. تۇتاستاي ەل مەن جەردى ءسۇيۋ جانە ونى قورعاۋدىڭ بۇدان ارتىق مىسالىن تاۋىپ ايتا الار ما ەكەنبىز؟! بۇل رەتتە تاريحي درامانىڭ اۆتورى مەن قويىلىم رەجيسسەرى ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە قازاق حالقىنىڭ جەڭىسكە جەتۋى قارۋدىڭ كۇشى ەمەس, ەڭ بىرىنشىدەن, قازاق ەلىنىڭ ۇيىمشىلدىعى مەن اۋىزبىرشىلىگى جانە جوعارى رۋحى ەكەنىن ۇعىندىرۋعا باسىمدىق بەرگەنى دە قولداۋعا ابدەن لايىقتى. «تىلەۋ باتىر» تاريحي دراماسىنىڭ باستى قۇندىلىعى دا وسىندا دەپ بىلەمىز.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە