پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا ماڭىزدى ءۇش ماسەلە قارالدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بولدى.
وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ ۇكىمەتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 11 اقپانداعى قاۋلىسىمەن وسى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ بەكىتىلگەندىگىن ايتتى. وسى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا قوسىمشا 461,1 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولۋ كوزدەلەدى.
مۇنىڭ سىرتىندا ۇستىمىزدەگى جىل ءۇشىن مەكتەپتەر سالۋعا جانە مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتۋگە تاعى دا 22,5 ميلليارد تەڭگە بولىنبەك.
باعدارلاما بىرنەشە باعىتتان تۇرادى. سونىڭ ءبىرى – مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ ءىسىن جاقسارتۋ. وسى ءۇشىن الداعى ءۇش جىلدا 90 بالاباقشا سالىنۋى قاجەت. مۇنىڭ سىرتىندا 2015 جىلعا دەيىن 615 شاعىن ورتالىق پەن 163 جەكە مەنشىك بالاباقشا اشىلاتىن بولادى. بۇرىن جەكە مەنشىكتە بولىپ كەلگەن 118 عيماراتتى بوساتۋ ەسەبىنەن 154 بالاباقشا قايتادان قايتارىلاتىن بولادى.
باعدارلامانىڭ تاعى ءبىر باعىتى – ورتا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ. وسى ءۇشىن 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋ قاجەت. بۇل مەملەكەتكە ءبىراز قارجىعا تۇسەتىندىگى بەلگىلى. ماسەلەن, اتالعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بارلىعى 522 مەكتەپ سالىنۋى قاجەت ەكەن. وسى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن العاشقى ءۇش جىلعا 167,4 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. وسى مەكتەپتەر تولىق سالىنعان كەزدە اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن مەكتەپتەردىڭ پروبلەماسى جويىلادى. تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 82 مەكتەپ سالىناتىن بولادى. ولاردىڭ 30-ى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ, 52-ءسى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ ەسەبىنەن ىسكە قوسىلادى.
وسى ماسەلەگە وراي مينيستر قازىرگى كۇنى 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋ كەستەسى مۇقيات تەكسەرىلگەندىگىن, ءبىلىم بەرۋ مەن وقىتۋ مازمۇنىنىڭ جاڭا ستاندارتتارى جاسالۋ ۇستىندە ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
باعدارلاما العا قويعان تاعى ءبىر ماقسات مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ بولىپ وتىر. بۇعان مۇعالىمنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ, بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ۆاۋچەرلىك جۇيەسىن ەنگىزۋ, «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ اياسىندا اعىلشىن ءتىلدى مۇعالىمدەردى ءازىرلەۋ جانە ءتۇرلى ناسيحات شارالارىمەن مۇعالىم بەدەلىن كوتەرۋ ارقىلى قول جەتكىزىلمەك. اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى 2015 جىلعا قاراي مۇعالىمدەردىڭ ورتاشا جالاقىسى جەكە سەكتورداعىلاردىڭ جالاقىلارىمەن تەڭەستىرىلەتىن بولادى. تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە بيۋدجەت سالاسىنداعى بارلىق قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا كوبەيتىلەدى. مۇنىڭ سىرتىندا مۇعالىمدەرگە قوسىمشا ۇستەمەاقى بەرىلەدى.
سونداي-اق ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ جوعارى كاتەگوريالارى بار مۇعالىمدەر مەن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ شەبەرلەرى بىلىكتىلىگى ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىسىنىڭ 100 پايىز كولەمىندە قوسىمشا اقى الاتىن بولادى. مۇنداي قوسىمشا اقىنى باسقا دا مۇعالىمدەرگە تولەۋ كوزدەلىنۋدە. وسى ماقساتقا بيىلعى جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 5 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنەدى.
مەملەكەتتىك باعدارلاماعا ءسايكەس مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناق جۇيەسى ەنگىزىلەدى. بۇل جۇيە ءار وتباسىنا بالالارىن وقىتۋ ءۇشىن قاراجات جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جيناقتاعان سوماسىنا وراي مەملەكەتتەن سىياقى دا بولىنەدى. قازىرگى كۇنى وسى شارانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى تالقىلانىپ, ناقتى ەسەپتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە.
مۇعالىمدەردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ەرەكشە نازاردا تۇر. الداعى ۋاقىتتا بۇل جۇمىسقا مۇعالىمدەر قاۋىمى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ازاماتتىق قوعام كەڭىنەن تارتىلاتىن بولادى.
باعدارلامانىڭ باسقا دا ءبىرقاتار قوسىمشا جاڭالىقتارى بار.
سونداي-اق وسى ۇكىمەت وتىرىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ شارالارى دا قارالدى. «سالاماتتى قازاقستان» دەپ اتالاتىن بۇل باعدارلاما 2011-2015 جىلدارعا ارنالىپ جاسالعان. ونى جۇزەگە اسىرۋ تەتىكتەرى جايىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا باياندادى.
اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 202 شارادان تۇراتىن جوسپار ازىرلەنگەن. ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ سونىڭ 165-ءىن جۇزەگە اسىرۋ ءىسى باستالدى. بۇل شارالار 50-گە جۋىق قۇقىقتىق اكتىنى, سونىڭ ىشىندە ۇكىمەتتىڭ 6 قاۋلىسىن ازىرلەۋدى كوزدەيدى.
باعدارلامادا توتەنشە جاعدايلاردا جەدەل كومەككە كەلۋ ءىسى ەرەكشە قاراستىرىلعان. وسىعان بايلانىستى قازىرگى كۇنى سانيتارلىق اۆياتسيا قىزمەتى نىعايتىلۋدا. جاڭا تىكۇشاقتار ساتىپ الىنۋدا. وسىلار ارقىلى ناۋقاستاردى قيىن جەرلەردەن الىپ شىعۋ ءىسى بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا جاقساراتىن بولادى. ارناۋلى بريگادالار جۇمىس ىستەيدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنان باستاپ, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار باقىلاۋعا الىنىپ, جول ءۇستىندەگى اپاتتى جاعدايلارعا جەدەل جەتۋ ءىسى ۇيىمداستىرىلادى.
تۋبەركۋلەزبەن كۇرەستى كۇشەيتۋ جونىندەگى تاپسىرماعا وراي مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا تۇرمەلەردەگى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلدى. سونداي-اق قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىقتارىن نىعايتۋ باعىتىنداعى سەكتورارالىق شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تەك ۇستىمىزدەگى جىل ءۇشىن 18,12 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى.
اۋرۋلاردى ەرتەرەك ايقىنداۋ شارالارى نىعايتىلۋدا. بۇرىن وسى ماقساتتا تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ونكولوگيالىق جانە جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسى اۋرۋلارى اراسىندا عانا جۇرگىزىلسە, بيىلعى جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ گەپاتيتتەر مەن قانت ديابەتتەرى, كورۋ جانە ەستۋ قابىلەتتەرى ناشارلاعان ادامدار اراسىندا دا جۇرگىزىلەتىن بولدى. جىل باسىنان باستاپ 500 مىڭ ادام ارنايى تەكسەرۋدەن ءوتكىزىلىپ, 11,5 مىڭنان استام ناۋقاسقا شالدىققاندار انىقتالدى. سونداي-اق قارالعان بالالاردىڭ اراسىندا 67,5 مىڭ بالانىڭ بويىنان ءتۇرلى اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالدى.
ەل حالقىنىڭ 40 پايىزدايى اۋىلدى جەرلەردە تۇراتىنى ەسكەرىلە وتىرىپ, ولارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قول جەتىمدىلىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. قازىردىڭ وزىندە وسى ماقساتتا ءوڭىرلەرگە 11 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر جەتكىزىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ سانى 50-گە دەيىن ارتتىرىلادى.
بۇل سالادا جۇزەگە اسىرىپ جاتقان باسقا شارالار دا از ەمەس. ولاردىڭ بارلىعىنا قاجەتتى قارجى ءبولىنگەن. جالپى, قاراجات جاعىنان كەمشىلىك جوق دەپ ايتۋعا بولادى.
وسى ۇكىمەت وتىرىسىندا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جاڭا باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە قاراستىرىلدى. بۇل جايىنداعى باياندامانى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گۇلشارا ءابدىقالىقوۆا جاسادى.
باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازىرگى كۇنى 3 زاڭ جوباسى, 5 ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى جاسالىپ, مينيستردىڭ 3 بۇيرىعى شىقتى. وسىعان وراي, «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭعا ۇكىمەت پەن اتقارۋشى ورگان قۇزىرەتىن تولىقتىرۋ, «الەۋمەتتىك كەلىسىم-شارت», «جالاقىنى سۋبسيديالاۋ», «جۇمىسپەن قامتۋعا ءجاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارى», «ءوز بەتىمەن جۇمىسپەن اينالىسۋشىلار» دەگەن تۇسىنىكتەردى ەنگىزۋ, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ مارتەبەسىن ايقىنداۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭعا جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلارعا جالدامالى ءۇي بەرۋ جونىندە قوسىمشا نورمالار ەنگىزۋ كوزدەلۋدە.
وسىلار بويىنشا الداعى ۋاقىتتا ءوز بەتىمەن جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردى ايقىنداپ, جۇمىسسىزدار مەن تابىسى از ادامداردى وقىتۋعا, جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا مەملەكەت ەسەبىنەن ءجاردەم كورسەتىلەتىن بولادى. ءماسەلەن, ولاردى تەگىن وقىتۋ, جولاقىسىنا, جاتاقحانادا تۇرۋىنا نەمەسە جالدامالى ءۇي شىعىندارىن وتەۋگە سۋبسيديالار بەرىلەدى. باسقا دا قولداۋ كومەكتەر جاسالىنادى.
باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى بويىنشا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا كوڭىل ءبولىنىپ, وسى ىسپەن اينالىسۋشىلارعا مەملەكەتتىك كومەكتەر ۇيىمداستىرىلادى. ءوز ءىسىن اشۋلارىنا قولداۋ جاسالىنادى نەمەسە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءتارتىبى بەلگىلەنەدى.
باعدارلامادا جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىندە باسقا دا قولداۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلماق. جاڭا جۇمىس ورىندارى ايقىندالىپ, ولارعا حالىقتىڭ كوشىپ كەلۋىنە جاعدايلار جاسالادى. ادامداردىڭ ءوز تۇرعان جەرلەرىنەن جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋعا دا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. وسىلاردىڭ بارلىعىنا مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. قازىرگى كۇنى وسى ءماسەلەنىڭ تارتىپتەرى ايقىندالىپ, جۇيەلەنۋ ۇستىندە.
ۇكىمەت وتىرىسىندا اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا قىسقاشا قورىتىندى ءسوز ءسويلەگەن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ جۋىقتا وتكەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىندە ۇكىمەتكە حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن كوتەرۋگە بايلانىستى بىرقاتار تاپسىرمالار بەرىلگەندىگىن ەسكە سالدى. ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن نىعايتۋ, حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن جاقسارتۋ وسى تاپسىرمالار اياسىندا قاراستىرىلىپ جاتقاندىعىن ايتا كەلىپ, اتالعان ماسەلە ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى نازارىندا بولاتىندىعىن جەتكىزدى.
سۇڭعات ءالىپباي.