ءسىرا, ەڭ قاۋىرت كەزەڭ قازىر پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلەردىڭ باسىندا شىعار. مۇنى سولاردىڭ ءبىرى, «تابيعات» ەكولوگيالىق وداعىنىڭ توراعاسى مەلس ەلەۋسىزوۆتىڭ قاربالاس قيمىلىنان اڭعارعانداي بولامىز. بۇگىن وڭتۇستىكتە, ەرتەڭ شىعىستا, ونان سوڭ سولتۇستىكتە دەگەندەي, ونى ۇنەمى جول ۇستىنەن كورەسىڭ. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇستاۋ قيىن.
ءتىپتى الماتىدا بولعاندا دا, ونى نە ۇيىنەن, ايتپەسە سايلاۋالدى شتابىنان تابا المايسىڭ. سەبەپ بىرەۋ عانا – جۇرتپەن كەزدەسىپ جۇرەدى. ەرتە-كەش سول حالىقتىڭ اراسىندا. ولار جاعدايىن ايتىپ, حابارلاسسا, قولى قالت ەتكەندە, ۇمىتكەر-ەكولوگ سولارعا جەتۋگە اسىعادى.
قالانىڭ ۆاز دەگەن ايماعى بار. سول اۋداننىڭ تۇرعىندارى شاقىرىپتى. ءسىرا, ەكولوگ ەلەۋسىزوۆتىڭ باعىت-باعدارىن جاقسى بىلسە كەرەك, بىردەن ايتقان تىلەكتەرىنىڭ باسى اۋانىڭ تازالىعى جايىندا بولدى. جۇرتتى وسىنداعى بۇرىنعى ستانوك جاساۋ زاۋىتىنىڭ, قازىر «كازتورگرەسۋرس» كاسىپورنى شىعارىپ جاتقان ءتۇتىن بۋلىقتىراتىن كورىنەدى. مۇندا بيىك ۇيلەرمەن قاتار, شاعىن جەكە مەنشىك ۇيلەر دە بار ەكەن. سول ۇيلەردىڭ اۋلاسىنا ەگىلگەن كوكونىستىڭ ءوزى اۋانىڭ لاستىعىنان ءجوندى جەمىس بەرمەيتىن كورىنەدى, ءونىمى قارايىپ كەتەدى ەكەن. كاسىپورىنداردىڭ اۋانى بۇلدىرەتىن ءتۇتىنىن ازايتۋدىڭ جولىن قاراستىرۋدى وتىنەدى جۇرت.
بۇل ەلىمىزدىڭ باس ەكولوگىنا بەلگىلى ءجايت. بىردەن بارلىق كاسىپورىنداردى جاۋىپ تاستاۋ دا مۇمكىن ەمەس. بىراق ولاردان زياندى زات شىعارۋىنا توسقاۋىل قويۋ جولدارىن ىزدەستىرۋدى تالاپ ەتۋ جانە ونداي مۇمكىندىك بولسا, ونى جۇزەگە اسىرۋ – مىندەت. ونى باقىلاۋدا ۇستاۋدى پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر موينىنا الدى. بالكىم, سول كاسىپورىندار پايدالاناتىن وتىندى الماستىرۋعا, ايتالىق, كومىر ورنىنا گازدى پايدالانۋعا تۋرا كەلەر. مۇنى ءتيىستى ورىندار الدىنا قويماق.
جەتىسۋ اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ شاعىمى بولەكتەۋ – مۇنداعى كەمشىلىك جەكە ادامداردىڭ كىناسىنەن. «اقتاس م» جشس كاسىپورنى اۋانى لاستاپ قانا قويماي, ينفراقۇرىلىمعا زيان كەلتىرگەن. كاسىپورىن ورتالىق كاناليزاتسيانى ءبۇلدىرىپ, حالىق قالدىقتاردىڭ يىسىنە بۋلىعاتىن كورىنەدى. تۇرعىندار بۇل جونىندە سوتقا دا جۇگىنىپتى. سوعان قاراماي, كاسىپورىن باسشىلارى جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتاراتىن جول تابادى ەكەن. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر وسىعان وراي شاعىمدانۋشىلاردىڭ قولىنداعى قۇجاتتاردى الىپ, ءىستى اياعىنا جەتكىزۋگە ۋادە بەردى.
پوكروۆكا كەنتىندە جەو بار. ونىڭ دا اۋاعا ۋلى ءتۇتىن شىعارىپ جاتاتىنى بەلگىلى. بىراق حالىق وعان دا تۇسىنىستىكپەن قارايدى. وزدەرىنە دە, قالا تۇرعىندارىنا دا ەلەكتر قۋاتى كەرەك. كاسىپورىندى جابىڭدار دەپ ايتا المايدى. ونىڭ ۇستىنە كوپشىلىگى سول جىلۋ ورتالىعىندا جۇمىس ىستەپ, كۇندەرىن كورىپ وتىر. ولار پرەزيدەنتتىككە كانديداتتى باسقا جايمەن شاقىرىپتى. كەنتتە اۋرۋحانا دا, بالالار باقشاسى دا, مەكتەپ تە جوق ەكەن. «بالالارىمىزدى قالاعا قورقىنىشپەن جىبەرەمىز. جولدا جارىق تا جوق. بىرنارسەگە ۇرىنىپ قالا ما دەپ قورقامىز», – دەدى تۇرعىندار. كەنتتە اتالعان الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋ قاجەت-اق. ونىمەن پرەزيدەنتتىككە كانديدات تا كەلىستى. «بۇل – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلۋگە ءتيىس, قولدان كەلگەن كومەگىمدى ايامايمىن, ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ الدىنا قويىپ, ورىندالۋىن باقىلاۋعا الامىن», – دەدى ول.
عالىمدار دا مەلس ەلەۋسىزوۆ مىرزامەن كەزدەسۋگە ىقىلاستى. ارقايسىسىنا بارۋعا ۋاقىت تاپشىلىعى قينايدى. سودان دا ءۇمىتكەر ولاردى ءوز شتابىنا شاقىرىپ, كونفەرەنتسيا وتكىزدى. اڭگىمە ەلىمىزدە عىلىمدى دامىتۋ جايىندا بولدى. بۇل جونىندە گەولوگ عالىم دوستاي جاقىپبايدىڭ پىكىرى قاتقىلداۋ ەستىلدى. ۇلكەن عىلىم جوققا ءتان. بىرىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋدى جولعا قويعان ءجون. قازىر عىلىم دوكتورى بولۋ دا وڭاي, ول ءۇشىن 3 جىل وقۋ جەتكىلىكتى. دوكتور ديپلومىنىڭ دەڭگەيى تومەن. ەكىنشىدەن, عىلىم تۋرالى پارمەندى زاڭ كەرەك, دەدى گەولوگ.
ال توپىراق زەرتتەۋشى عالىم ءاليپا دوسجانوۆا ءوز سالاسىنا قاتىستى اڭگىمە كوتەردى. عىلىمسىز مەملەكەتتىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر. زەرتتەۋ ورتالىقتارىن, ايتالىق, شولەيتتەنۋ ماسەلەسى جونىندە ورتالىق قۇرۋ قاجەت. ازىپ بارا جاتقان جەر كوپ. ونى عىلىمي نەگىزدە عانا توقتاتا الامىز, دەدى بيولوگ.
عالىمداردىڭ ۇسىنىس-ءپىكىرلەرىن تىڭداي كەلىپ, پرەزيدەنتتىككە كانديدات تا ءوز تۇجىرىمىن ايتتى: «عىلىمدى دامىتۋ دا, ەكولوگيالىق ماسەلەلەر سياقتى, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى, – دەدى ول. – عالىمداردىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىن ءجۇزەگە اسىرۋعا قولىمنان كەلگەن كومەگىمدى ايامايمىن».
ارينە, ومىردە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر كوپ. ول ءبىر كۇندە شەشىلە سالماسى دا بەلگىلى. ونى كوپشىلىك حالىق تا, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر دە بىلەدى. كوپ جاعدايدا حالىق ءوزىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن تىڭدايتىن ادام تاپپايتىنى دا بار. ال بۇعان پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر قۇلاق اسىپ جاتسا, ويىنداعى ءبىراز جاي ورىندالاتىنداي كورىنەدى. سودان دا جۇرت ءوزىن تىڭدايتىن ادامدى ىزدەيدى.
ماماديار جاقىپ.
الماتى.