ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق دۇنيەتانىمى وتاندىق ويىنشىقتارسىز دامي الا ما؟

ايگىلى جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولام دەسەڭ – بە­سى­گىڭدى تۇزە» دەگەن سوزىندە سان-الۋان استار بار. كەمەڭگەرىمىزدىڭ بۇل جەردە «بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن ءسوز­دى «ۇرپاعىڭدى تۇزە» دەگەن ءسوز­دىڭ بالاماسى رەتىندە قول­دا­نىپ وتىر­عانىن بىرەۋىمىز بىلسەك, ەكىنشىمىز اڭعارا بەرمەۋىمىز اب­دەن مۇمكىن. ال سول ۇرپاقتى ءتۇزۋ جول­عا سالۋعا اتسالىسارلىق العى­شارت­تاردىڭ ءبى­رى – ويىنشىق. وي­ىن­شىق دەگەن اتاۋدىڭ ءوزى ۇلكەن­دەر­دى ويىن­شىق­قا «ويىنشىق قوي» دەپ نەم­قۇ­راي­دى قاراۋعا يتەر­مەلەپ تۇرا­تىن­دىقتان با, با­لانىڭ نەمەن وي­ناۋى كەرەكتىگىنە جەتە ءمان بەرمەي كەلەمىز. سونى­مەن بىرگە, ويىن­شىقتى كوبىنەسە بالانى الداۋ, كوڭىلىن جۇ­باتۋ ءۇشىن عانا پاي­دا­لاناتى­نى­مىز دا جا­سىرىن ەمەس. ول ازداي, بالانى الدارقاتۋ ءۇشىن اپەرگەن ويىن­شى­عىمىز بالامەن قوسا ءوزى­مىزدى دە الداپ جاتقانىن ادەتتە كەش باي­قايمىز نەمەسە مۇلدەم اڭ­عار­ماي­مىز. جالپى, ويىنشىق ءسوزىنىڭ سوڭ­عى ق ءارپىن الىپ تاستاسا – ويىن­شى بولىپ شىعا كەلەدى. ياعني, بالا ويىنشىقپەن وينامايدى, كەرىسىنشە ويىنشىق بالانى وينا­تا­دى, بالانى باسقارۋشى-ويىنشى, تاربيەشىسى دەگەن تۇسىنىك تاسادا قالىپ كەلە جاتقانداي. سوندىق­تان دا ويىنشىق – ويىنشى با­لانىڭ مىنەز-قۇلقىن, ويلاۋ دەڭ­گەيىن بىردەن-ءبىر دامىتۋشى قۇرال ەكەنىنە ەش تالاس جوق. مىنە, وسى بالانىڭ ويلاۋ جۇ­يە­سىن دامىتۋشى قۇرالىمىز ۇر­پاق ساناسىنا قانشالىقتى, قالاي اسەر ەتۋدە؟ كەز كەلگەن ويىنشىق وزىنە ءتان سيپاتپەن بالانى قى­زىقتىراتىنى انىق. جاس بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىندا شەك بول­ما­عان­­دىقتان, ولارعا ويىنشىق تاڭ­داۋ دا اتا-اناعا ۇلكەن سىن. قا­زىرگى قاپتاپ تۇرعان نەبىر ويىن­شىقتار بالا تۇگىلى ۇلكەننىڭ ءوزىن ءبىر ساتكە باۋراپ الادى. نەسىمەن؟ ارينە, سىرتقى بەزەندىرىلۋىمەن. اشەكەيى كەلىسكەن سول كەرەمەت دەگەن ويىنشىقتار بالالاردىڭ تار­بيەلىك, تانىمدىق كوكجيەگىنە ءوز سەپتىگىن تيگىزە الا ما؟ تيگىزسە, قانداي تۇرعىدا؟ سونىمەن بىرگە, قازىرگى قاپتاپ تۇرعان ويىن­شىق­تاردىڭ قازاق بالاسىنىڭ قانىنا قايسىسى جاقىن؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ, بۇگىنگە دەيىن تالاي ادام باسىن قاتىرعان بولار. بىراق, سول ول­قى­لىقتىڭ ورنىن تولتىرسام دەپ بەل شەشىپ, بىلەك سىبانا كىرىسكەن, ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, ازىرگە بىرەر ادام عانا. ماسەلەن, قازاق بالا­لارىنىڭ ۇلتتىق دۇنيەتانىمىنا ءوز ويىنشىقتارىمىز ارقىلى ىق­پال ەتۋ جولىندا «اتاكاسىپ-اس­تانا», ء«تالىم-تانىم», «بالبالا» سىندى سەرىكتەستىكتەر بەلسەندى اتسالىسىپ كەلەدى. دينارا احمەت­كارىموۆانىڭ جەتەكشىلىگىندەگى ء«تا­­­لىم-تانىم» ارىپتەردى قازاقشا سويلەتسە, قىدىرالى بولمانوۆ باسشىلىعىنداعى «بالبالا» قۋ­ىر­شاقتارى دا قازاقشا سويلەپ, قۋاندىرىپ ءجۇر. سوڭعى ەكى سەرىك­تەستىكتىڭ ينتەراكتيۆتى ويىن­شىق­تارىنىڭ زاماناۋي بولمىسى, وزىن­­دىك ورىنى ەرەكشە دەسەك تە ساكەن بولىس باس­قارا­تىن «اتا­كا­سىپ-استانانىڭ» ءتول ويىن­شىق­تا­رىمىزدى تۇگەندەۋىمەن, تۇر­لەن­دىرۋىمەن ءجونى بولەك. سوندىقتان دا ءتول ويىنشىق­تاردىڭ توڭىرەگىندە تەر توگىپ كەلە جاتقان «اتاكاسىپ-استانا» جشس ديرەكتورى ساكەن قاسىقباي ۇلى بو­لىستىڭ باستاماسىنىڭ باستى قۇندىلىقتارىنا مۇم­كىندىگىمىز­شە توقتالعاندى ءجون سانادىق. سا­كەن قاسىقباي ۇلىنىڭ ويىن­شىق وندىرىسىنە قويىلاتىن بار­لىق ستاندارتتىق تالاپتارعا ساي ۇلتتىق ويىنشىقتار جاساپ شى­عار­عانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولىپ­تى. الدىنا قويعان ماقساتىنىڭ العاشقى ءبولىمى بويىنشا «بوبەك- دومبىرا», «اسەم ءۇي», «كەرەمەت ءۇي», «ساز اسپاپتارى», «ويلان­دىرار ويۋلار», «اۋەندى بەسىك», «اس­تانا-بايتەرەك» دەپ اتالاتىن جەتى ءتۇرلى ويىنشىق جاساپ, ەلدىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسۋدە. مىسالى, «بوبەك-دومبىرانىڭ» ءار بولشەگىنىڭ اتاۋىنا بايلانىستى شاعىن تاق­پاق­تار جازىلعان قو­سىمشا كىتاپشاسى دا شىعارىلعان ەكەن. مۇنىڭ كىشكەنتاي بالالار ءۇشىن وي­ىنشىق دومبىرانىڭ ءار بول­شەگىن ءوز قولىمەن قۇراي وتىرىپ, ءتىل بايلىعىن دامىتۋىنا دا ىق­پالى مول. تاريح قات­پارلارىندا قالىپ قويعان قازاق حالقىنىڭ ءتول ويىنشىقتارىن ءتىرىلتىپ, زامانعا ساي جەتىلدىرىپ, ۇلتىنا ۇسىنا بىلگەن ازاماتتىڭ تاباندىلىعى جۇر­تىم دەگەن جۇ­رەكتى ەلجىرەتپەي قوي­مايدى. تۇ­سىنگەن جانعا بۇل ويىن­شىق­تاردىڭ جاراسىمدى جا­سالۋى – وشكەن شىراقتىڭ قايتا جانۋى­مەن بىردەي. ولاي بولاتىنى – ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق ساناسىن قا­لىپ­تاستىرۋدا ۇلتتىق ويىنشىق­تار­دىڭ ورنىن ەشبىر بوگدە ويىن­شىق اۋىستىرا المايدى. سول ءۇشىن ءتول ويىن­شىعىمىزدى تورگە شىعارۋ­دىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن قاراس­تىرۋدى ءبىر عانا ادامنىڭ مو­ينىنا جۇك­تەپ قويۋ قانشالىق­تى قيسىندى؟ بۇل جەردە بىرەۋگە اقىل ايتۋ ەمەس, ء«بىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس كورمەسەڭ, ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن اباي ناقىلىنا جۇگىنىپ, ساكەن بولىستىڭ باستاماسى تۇرتكى بول­عان ويلاردى ورتاعا سالۋ. ءبىزدى وي­لاندىرىپ وتىرعان جاي – وسى­ناۋ ۇلتتىق ناقىشى ايقىن ويىن­شىق­تاردىڭ وتە از مولشەردە شى­عىپ جاتۋى. ول ويىنشىق ءوندى­رۋشى كاسىپكەردىڭ مۇمكىندىگىنە بايلا­نىستى بولعانىمەن, ءدال وتان­دىق ويىنشىق ماسەلەسىنە ولاي بىر­جاق­تى قاراۋعا بولمايدى. سەبەبى, بالالار تاربيەسى اقساپ تۇرعان زاماندا ۇرپاق ساناسىن ۇلت­تىق تار­بيەمەن بايىتۋعا زور ىقپالىن تيگىزگەلى تۇرعان «اتا­كاسىپ-استانا» ويىنشىقتارى – تاپتىرمايتىن قۇ­رال. توتە جول. ۇرپاق تار­بيە­سىنىڭ جەتەكشىسى بو­لارلىق دۇنيە. ءيا, وسىناۋ ويىنشىقتارمەن ەل­دى قامتۋ ءىسىن ءبىر عانا كاسىپ­كەر­دىڭ جەكە كۇشىنە جۇكتەپ قويىپ وتى­را بەرۋ ەلدىگىمىزگە سىن سەكىلدى. سوندىقتان بۇل ماسەلە ۇكىمەت دەڭگەيىندە تالقىلانىپ, بۇكىل قا­زاقستاندى قازاقى ويىن­شىق­تار­مەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلسا دەيمىز. نەگە دە­سە­ڭىز, ەلىمىزدەگى بۇكىل بالاباقشالار مەن ويىنشىق دۇكەندەرىن ۇلتتىق ويىنشىقتارمەن قامتۋعا سەرىكتەستىك ءوندىرىسىنىڭ كۇشى جۋىق ارادا جەتپەيتىنى انىق... تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىل­دى­عى­نا تارتۋ رەتىندە ۇلتتىق وي­ىنشىق يندۋسترياسى ىسكە قوسى­لىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ونداي جاعدايدا جوعارىدا اتالعان 7 ويىنشىق سانى 77 وي­ىن­شىقتان دا اسىپ كەتەرىنە ەش كۇمانىمىز جوق. ويىنشىقتاردىڭ سانى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ «اتا­كاسىپ-استانا» جشس جوسپا­رىن­دا دا جوق ەمەس ەكەن. ەگەر ءبىز بالالارعا تار­تىمدى ۇلت­تىق ويىنشىق ۇلگىسىن جاساپ شى­عارساق, بۇل جەتكىنشەكتەردىڭ ءوز حالقىنىڭ وتكەنىمەن بالاباق­شا­دان باستاپ-اق تانىسۋىنا جول اشاتىنى انىق. جانە وسى ۇلت­تىق ويىنشىقتار ارقىلى جاس بۋ­ىن الدىنداعى ءتىل مەن ءدىل ما­سەلەسىن دە جەڭىلدەتۋگە, جەدەلدەتۋگە ابدەن بولادى. قازىرگى جاس­تارىمىز كوز اشقاننان وزگەنىڭ ويىن­شىعىمەن ويناپ, وزگە اتاۋ­لاردى جاتتاپ وس­كەندىكتەن, كەيىن ءوز تىلىنە شورقاق بولماعاندا قايت­سىن؟ مۇنى بۇگىنگى تاڭدا ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ بەرىپ وتىر. قازىر قالادا تۋعان بالا­قاي­لاردىڭ كەز كەلگەنىنەن سۇراساڭ, ولاردىڭ ەش­قاي­سىسى ۇلتىمىزدىڭ تۇرمىستىق قۇرالدارىنا, ساز اس­پاپ­­تارىنا, سالت-داستۇرىنە قا­تىس­تى اتاۋلار­دىڭ ەشقايسىسىن بىلمەيتىنىنە كوز جەتكىزەسىز. بىراق, «بار­بي» قۋىر­شاعى, «ورمەكشى ادام», «شرەك», «بەتمەن» جانە ت.ب. كىم ەكەنىن سۇراساڭ, ۇيقىلى-وياۋ وتىرىپ تا جاۋاپ بەرەدى. مىنە, ءبىزدىڭ ۇرپاق­تىڭ ۋىزىندا قانداي قوسپالاردىڭ بار ەكەنىنىڭ كورىنىسى. سەرىكتەستىك باسشىسى ساكەن قا­سىقباي ۇلى ءوز جوباسىنداعى وي­ىن­­شىقتاردى تەك ويىنشىق تۇر­عى­سىندا عانا ەمەس, تاربيەلىك ءمانى بار قۇرال رەتىندە دە ۇسىنىپ وتىر. كوكىرەگى وياۋ كوپشىلىكتى قى­زىقتىرىپ وتىرعانى دا ويىن­شىق­تاردىڭ وسى قىرى. ويتكەنى, بالالار ۇلتتىق ويىنشىقتارمەن وي­ناي وتىرىپ ويلايدى, ويىنشىق بولشەكتەرىنىڭ اتاۋىن ءبىلۋ ارقى­لى قازاقى تانىمى تولىسا تۇسەدى. ماسەلەن, ويىنشىق نۇسقاسىنا اي­نالعان ۇلتتىق ساز اسپاپ­تارى­مىز ارقىلى فولكلورىمىزعا قاتىس­تى, كيىز ءۇي ارقىلى سالت-ءداستۇر, كوشپەلى تۇرمىسىمىزعا قاتىستى قانشاما اتاۋلار جاس ۇرپاق جا­دىندا جاڭعىرماي ما؟ ول اتاۋلار ويىنشىقپەن بىرگە ورتامىزعا ورا­لىپ, كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنەر ەدى. ناقتىراق ايتقاندا, ءبىر عانا كيىز ءۇيدىڭ قۇرىلىم اتاۋلارى, ونىڭ ىشىنە جينالاتىن تۇرمىس­تىق بۇيىمدار, كەلىمدى-كەتىمدى ادام­داردىڭ تۋىستىق قاتىناسى, ولارعا بەرىلەتىن باتا, تارتۋ ەتەتىن سىي, ساقتالاتىن سىباعا – ءبارى-ءبارىن بالالارىمىز ويناي ءجۇرىپ ۇيرەنىپ السا, نەسى جامان؟ كيىز ءۇي دەگەندە كەيبىر جانداردىڭ كوز الدىنا شىن مانىندە شاڭى شىق­قان كيىز ەلەس­تەپ, مۇنى نەسىنە اي­تىپ وتىر دەۋى دە مۇمكىن. بىراق, بۇل مۇلدە ولاي ەمەس. زاماناۋي ماتەريالداردان جاسالعان ويىن­شىق نۇسقاسىنا اينالعان كيىز ءۇي بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە وراي كولەمى جاعىنان بىرنەشە تۇرگە بو­لىنبەك. ول ۇلگىلەردى بالا ءوزى بۇزىپ, ءوزى تىگىپ (قۇراپ) الا الاتىن بو­لا­دى. بارلىق بولشەگىن ءوز قو­لىمەن ۇستاپ, ءۇيدى قۇراي وتىرىپ ويىن با­لاسىنىڭ ءوزى تالاي تانىمدىق دۇ­نيەلەرگە قا­نىقپاق. كوز الدىڭدا تۇرماسا, دۇكەندە ساتىلماسا, ارينە, بىزدە ۇلتتىق ويىنشىق جوق سەكىلدى, بولماعان سە­كىلدى تۇسىنىكتە جۇرە بەرەمىز. ءجۇ­رىپ تە كەلدىك. ال ەندى جوعال­عانىمىز تابىلىپ جاتقاندا تاعى دا جايباراقات جۇرە بەرۋىمىز كەرەك پە؟ ولاي دەيتىنىم, ۇلتتىق ويىن­شىقتارىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە دە, ءسوز بولعانىنا دا بىرەر جىل­داي ۋاقىت بولىپ بارادى. ول وي­ىن­­شىقتار ءوز وتانىنان نەگە قول­داۋ تاپپاي وتىر؟ قولداۋ تاپسا, ەن­دىگى قازاقى ويىنشىققا قا­رىق بولىپ قالار ەدىك قوي. ءبىز ۇلتتىق وي­ىنشىقتارعا بيزنەس رەتىندە عا­نا قاراماۋىمىز كەرەك. ۇلتتىق وي­ىنشىققا ۇلتتىق يدەولوگيا رەتىندە قاراۋىمىز قاجەت. ۇڭىلە بىلسەك, ۇلتتىق ويىنشىق تا – ۇلتتىق يدەولوگيا. ۇلتتىق بولمىسقا تۇ­نىپ تۇرعان قازاقى ويىن­شىق­تار­دى دامىتۋ, جەتىلدىرۋ ارقىلى قا­زاق ءتىلىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋگە ءبىرشاما ۇلەس قوسامىز. ۇلتتىق وي­ىن­شىقتار ارقىلى وزگە ۇلت بۇل­دىر­شىن­دەرىنىڭ بويىنا قا­زا­قىلىق بول­مىستىڭ ءدانىن ەگەمىز. سونىمەن بىرگە, ۇلتتىق ويىن­شىق­تار توڭى­رە­گىندەگى تاربيە جۇمىس­تارىن تو­لىق­تىرا وتىرىپ, جۇيەلى دەڭگەيدە بالاباقشا ومىرىنە ەنگىزىلسە. بۇل جاعداي ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگى تاراپىنان قولعا الىنىپ, بى­لىكتى پەداگوگ, پسيحولوگ­تاردىڭ تالقىسىنا ءتۇسىپ, ءتيىمدى شەشىم جا­سالسا, ۇلكەن ۇتىسقا قول جەتكىزگەن بولار ەدىك. سول ارقىلى ۇلت­تىق تامىرىنان قول ءۇزىپ بارا جاتقان ۇرپاققا توسقاۋىل قويۋعا تىرىسارمىز. وسى ءبىر ۇلتتىق وي­ىن­شىق توڭىرەگى جەتە زەرتتەلسە جەتەسىزدىك ازايىپ, زەردەلىلىك جەتىلەر, بالكىم... «بالانى – جاستان» دەيتىن قا­زاق بۇگىنگى تاڭدا «بالانى – بالا­باقشادان» دەۋگە ءماجبۇر. جاسىرا­تىنى جوق, بالاباقشالارىمىزدىڭ باسىم بولىگى كەڭەس وداعى كەزىنەن كەلە جاتقان ادىستەمەمەن تاربيە جۇمىسىن جۇرگىزۋدە. پايىزدىق ول­شەممەن العاندا, تازا قازاق تىلىندەگى بالاباقشالار وتە از. ارالاس تىلدە دەگەندەردىڭ اتاۋى عانا. ال, بالاباقشا دەگەنىمىز – بالا تانىمىنىڭ العاشقى ساتىسى قا­لىپ­تاساتىن كەزەڭ. ءتىلى دە وسى ورتاعا بايلانىستى قالىپتا­سا­تىنى انىق. ەندەشە, بالاباقشا­داعى ۇلتتىق تاربيەنى نەگە كۇ­شەيت­پەسكە؟ مىسالى, جاڭا جىل­دىق مەرەكەگە بۇلدىرشىندەر دە مەيلىنشە دايىندالىپ, جاساندى شىرشانى اشەكەيلەپ, اياز اتاعا قاتىستى سان-الۋان تاقپاقتار جات­­تاپ دەگەندەي, ازىرلىك جاساۋعا ابدەن داعدىلانعان. كەيىن سول ۇيرەنگەندەرىن ءومىر بويى ەستەرىنەن شىعارمايدى. سول سەكىلدى ناۋرىز مەرەكەسى توڭىرەگىندە نەگە كوپتەگەن ۇلتتىق تاربيەمىزدى قا­لىپتاستىرمايمىز؟ اياز اتا ور­نىنا قىدىر اتانى ەنگىزىپ, شىر­شانىڭ ورنىنا كيىز ءۇي قۇرساق, ەش سوكەتتىگى جوق. شىرشانى اشە­كەيلەگەن سەكىلدى كيىز ءۇيدىڭ ءىشى-سىرتىن جابدىقتاپ, سوعان باي­لانىستى قانشاما اڭىز, ەرتەگى, تاقپاقتار جاتتاپ جارىسقا تۇسسە نەسى بار.؟! بالانىڭ ۇلتتىق تا­نىمىن ۇلعايتۋعا قاتىستى ءتۇرلى شارالاردى ويلاستىرىپ جاتساق, وعان بىرەۋ تىيىم سالىپ وتىرعان جوق قوي. «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم قا­ۋىپتى» دەيدى ءال-فارابي دانالى­عى. ياعني, ءبىرىنشى – تاربيە, ەكىنشى – ءبىلىم. ءبىز بالا بويىنداعى مادەنيەتتى ءبىلىم ەمەس, تاربيە ار­قىلى عانا قالىپتاستىرا الاتى­نىمىز­دى مو­يىن­داۋىمىز كەرەك. قازىرگى ءبىزدىڭ قوعامدا دا ولقى سوعىپ تۇرعان جاعداي – وسى جەتكىنشەكتەر تار­بيەسى. تەلەديدار كور­سەتىلىمدەرى مەن ءتۇرلى كومپيۋتەرلىك ويىندارعا بوي الدىرعان بالعىندارىمىزدىڭ بولمىسى ء«بىر ءتۇرلى» بولىپ بارا جاتقانى جا­سىرىن ەمەس. ال, ونىڭ الدىن الۋ ءۇشىن – تاربيە ما­سەلەسىنىڭ تەتىكتەرىن نىعايتۋ قاجەت. ۇلتتىق تاربيەنىڭ ۋىزىنا جارى­ماعان جەت­كىنشەكتىڭ جان-دۇنيەسى جا­دا­عاي بولماق. ەندى ەل ەرتەڭى ءۇشىن الاڭداپ جۇرگەن ۇلتتىق ويىنشىقتار اۆتورى تۋرالى دا اڭگىمەلەي كەتسەك ارتىق بولماس. تارباعاتاي اۋ­دانى ويشىلىك اۋىلىنىڭ تۋما­سى س.قاسىقباي ۇلى – ۇزاق جىل­دار­دان بەرى قولونەر بۇيىمدارى­مەن شۇعىلدانىپ, ۇلتتىق اسپاپ, ويۋ-ورنەك جاساۋدا ابدەن ىسىلعان مامان. بۇل ونىڭ ۇلتتىق ويىن­شىق­تار جاساۋعا كەزدەيسوق كەلە سال­ماعانىن بىلدىرەدى. 1991-1993 جىل­دارى الماتىداعى «شەرتەر» ۇلتتىق اسپاپتار شەبەرحاناسىندا جۇمىس ىستەپ, ساپار ءدىلمانوۆ, سەي­داحمەت كەلگەنداەۆ سياقتى تا­نى­مال شەبەرلەردىڭ الدىن كور­گەن. 1993-1998 جىلدارى قارا­عان­دىدا ءوزى جەكە شەبەرحانا اشىپ, وسى ونەرگە بەيىم جاستاردى باۋ­لىدى. حالىقتىق پەداگوگيكا, ەت­نو­پسيحولوگيا ماماندىقتارى بو­يىنشا مەكتەپتەردە ۇيىرمەلەر اش­قان. وسىنىڭ ءبارى جيىلىپ كەلىپ بالالاردىڭ جاندۇنيەسىنە نە قاجەت ەكەنىن ۇعىنۋىنا تۇرتكى بول­دى. 2003 جىلدان باستاپ «اتا­كاسىپ-استانا» جشس اشىپ, ۇلت­تىق بۇيىمدار جاساۋدى قولعا ال­دى. ۇلتتىق ويىنشىقتار جا­ساۋعا وسىنداي دايىندىقپەن كەلگەن ساكەن بولىس قازىرگى ويىن­شىق­تاردىڭ سيپاتىن اشىپ بەرەتىن ولەڭدەردى دە ءوزى جازىپ, ويىن­شىق­تاردى قوسىمشا كىتاپشا­سىمەن بىرگە ۇسىنۋدا. بۇعان دەيىن ۇل­كەن كونكۋرستارعا قاتىسىپ لاۋرەات اتانسا, 2001 جىلى «تا­ۋەلسىزدىكتىڭ 10 جىلدىعى» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. قايرات زەكەن ۇلى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.