الماتىدا جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىندا «نۇر وتان» حدپ-نىڭ, رەسپۋبليكالىق «اق وردا» قوزعالىسى مەن قوناەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قوردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قوناەۆ جانە قازىرگى قازاقستان» دەگەن تاقىرىپتا القالى جيىن ءوتتى. ۇلى تۇلعانىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان بيىلعى شارانىڭ بەتاشار باستاماسىنا دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بىرگە قىزمەتتە سەرىكتەس بولعان, بۇگىندە ايتۋلى ەل اقساقالدارى, زيالى قاۋىم, مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىستارى, ونەر يەلەرى, مۇعالىمدەر مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.
تۋعان ەلى مەن جەرىنە ادال قىزمەت ەتىپ, شيرەك عاسىرعا جۋىق باسشىلىق قىزمەتتە ءجۇرىپ قازاقستاننىڭ ءوسىپ وركەندەۋىنە, بولاشاعىنا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتى قاشاندا رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى ءبىر ءسات ۇمىتقان ەمەس. جىل سايىن ارتىندا قالعان قارا ورمان قازاعى تۋعان كۇنى مەن دۇنيەدەن قايتقان كۇنىن اتاپ ءوتۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ديمەكەڭنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىندە دە ۇلكەن ءمان جاتقانداي. ال تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق تاريحى تىكەلەي ەلباسىمەن ەتەنە بايلانىستى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. سودان دا شىعار, جيىندا ءسويلەگەن ەكى زاماننىڭ كۋاگەرلەرى وسى ەكى ۇلى تۇلعاسىن قازاق ەلىنىڭ كەشەگى, بۇگىنگىسىمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ, ويلارىن ورتاعا سالدى.
جيىندى اشقان حالىقارالىق قوناەۆ قورىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سۇلتان جيەنباەۆ ديماش احمەت ۇلىنىڭ ازاماتتىق قاسيەتتەرىنە, ەل ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگىنە توقتالا كەلە, قازاق حالقى ارمانداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ ماڭىزىنا باعا بەرە كەتتى. سونىمەن قاتار ديمەكەڭنىڭ ن.نازارباەۆتى جوعارى باسشى قىزمەتتەرگە تاعايىنداپ, كەلەشەگىنەن كوپ ءۇمىت كۇتكەن سەنىمى اقتالعانىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ الاڭىنداعى قيىن ۋاقىتتاردا سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا حالىقتى قىسقا مەرزىمدە داعدارىستان شىعارىپ, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ الەمدىك ارەنادا ابىرويىن ءوسىرىپ, باسقالارعا ۇلگى بولىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلە كوپشىلىكتى سايلاۋعا قاتىسىپ, دۇرىس تاڭداۋ جاساۋعا شاقىرىپ, اقساقالدىق تانىتتى.
ال دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ تۋعان قارىنداسى روزا احمەتقىزى ول كىسىنىڭ ومىرىنەن ەستەلىكتەر ايتا كەلىپ, قازاقستاننىڭ ءوسىپ, ءوركەندەۋىنە بارىن سالىپ, وتانىن جانىنداي سۇيگەنىن جاستارعا سونشالىقتى اسەرلى جەتكىزدى. «ديماش احمەت ۇلىن قاشاندا ەسكە الىپ, ەسىمىن ارداقتاۋدا ەلىمىزدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى, اتقارىلىپ تا كەلەدى. ەندى ءجۇز جىلدىعىن دا سونداي دارەجەدە اتاپ وتەدى دەگەن ويدامىن» دەي كەلە, روزا احمەتقىزى قوناەۆتار ءاۋلەتىنىڭ اتىنان مەملەكەت باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاق حالقى دا, ديمەكەڭ دە ارمانداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن ەگىز ۇعىم ەكەنىن ايتىپ, جينالعانداردى سايلاۋعا قاتىسۋعا شاقىردى.
اعا بۋىننىڭ اتىنان ءسوز العان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قوناەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قوردىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ەڭبەك ارداگەرى كەڭەس اۋحاديەۆ اڭگىمەنى ارىدەن باستاپ, ديمەكەڭ قازاقستاندى 25 جىل باسقارعاندا سابىرلى مىنەزىمەن, تەرەڭ ويىمەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىپ, ءمادەنيەتىنىڭ گۇلدەنىپ, جاستاردىڭ بىلىمگە جەتكەن كەزى ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىنە سالدى. «ءبىزدىڭ ۇرپاقپەن قاتار بۇگىنگى ەلباسى دا ديمەكەڭنىڭ تاربيەسىن كورىپ وسكەن ازاماتتىڭ ءبىرى. سوناۋ تەمىرتاۋدا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە تانىپ ءبىلىپ, ۇلكەن ءۇمىت ارتقان ديمەكەڭ ونى 1979 جىلى قوپك حاتشىسى ەتىپ تاعايىندادى. ديمەكەڭنىڭ دە زەينەتكەرلىككە شىعاتىن ۋاقىتى جاقىنداپ, جاڭا زامان, جاڭا عاسىر كەلدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆقا وتپەلى كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتى جەڭۋ وڭايعا تۇسپەدى. ەكونوميكادا دا, ساياساتتا دا ءوزگەرىس بولىپ جاتقان كەزدە اقىلعا سالىپ, ن.ءابىش ۇلى ەلىمىزدى جاڭاشا قۇردى. ەندى, مىنە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بيىل جيىرما جىلدىعىن تويلاپ وتىرمىز»,–دەدى ول.
ۇرپاق ساباقتاستىعى, ۇرپاق جالعاستىعى دەگەنىمىز وسى بولار, جيىنعا كەلەر الدىندا ديمەكەڭنىڭ ەت-جاقىن تۋىستارى, ەل اعالارىمەن بىرگە مارقۇمنىڭ باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتاپ, ءتاۋ ەتىپ قايتقان رەسپۋبليكالىق «اق وردا» قوزعالىسىنىڭ توراعاسى, «نۇر-وتان» حدپ حاتشىسى قايرات ساتىبالدى ۇلى ۇلى تۇلعانى ءوزىنشە زەرتتەپ ءجۇرگەنىن, «ءوتكەنسىز بولاشاق جوق» دەگەن قاعيدانى ۇستاناتىنىن العا تارتتى. سونداي-اق ديماش احمەت ۇلى بارلىق سانالى عۇمىرىن, كۇش-قۋاتىن, ءجىگەرىن ەلىنە جۇمساعانىن, ءارى ۇلاعاتتى ۇستاز, ۇلكەن تاربيەشى بولعانىن ايتا كەلىپ, الداعى مەرەيتويدى حالىق بولىپ لايىقتى وتكىزۋگە شاقىردى.
– ديمەكەڭ تۋرالى كەزىندە ەلباسىمىز: «...اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءدىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆتىڭ دا تاريحتىڭ تورىنەن ورىن الارى داۋ تۋدىرمايدى. ديمەكەڭ – ءوز زامانىنىڭ پەرزەنتى بولعان تۇلعا. قوناەۆ ەسىمى قازاقستان حالقىمەن بىرگە جاسارى انىق, اقيقات. ول كىسى بارىمىزگە ۇستاز بولعان ۇلى ادام» دەپ جازدى. مەملەكەت باسشىسى وسى ءسوزىن دالەلدەدى دە. ديماش احمەت ۇلى قايتىس بولعان سوڭ لەنينوگور پوليمەتالل كومبيناتىنا, قر ۇعا-نىڭ تاۋ-كەن ينستيتۋتىنا, الماتى قالاسىنداعى ك.ماركس كوشەسىنە ول كىسىنىڭ ەسىمىن بەردى, باسقا دا باستامالارعا ۇيىتقى بولدى, – دەدى بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا قايرات ساتىبالدى ۇلى.
دىنمۇحامەد احمەت ۇلى كەزىندە جاستارعا, اسىرەسە ونەردەگى تالانت يەلەرىنە اكەلىك قامقورلىق كورسەتكەنىن ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىكپەن جەتكىزگەن ەكى عاسىردىڭ كۋاسى, قازاقتىڭ دارا تۋعان بۇلبۇل قىزى بيبىگۇل احمەتوۆا: «نۇرەكەڭ از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىزدى بيىككە كوتەردى. بۇگىندە ديماش اعانىڭ وسيەتتەرىن نۇرەكەڭ ورىنداپ جاتىر. بۇرىن شەتەلگە بارعاندا قازاقتى ەشكىم تانىمايتىن. قازىر بارساڭ «نازارباەۆ» ءبىزدىڭ ءتولقۇجاتىمىز سياقتى. باستىسى, ەلدىڭ تىنىشتىعىن ايتساڭشى. الىسقا بارماي-اق قىرعىزستاننىڭ وزىندە نە بولىپ جاتىر, – دەپ تەبىرەنە سويلەدى. سونداي-اق 40 جىل ءماسكەۋدە قىزمەت ىستەگەن ديپلومانت-ارداگەر ءسابيت جادانوۆ ديمەكەڭمەن جيىرما جىل بىرگە قىزمەتتەس بولعانىن, بۇعان دەيىن رەسەي ازاماتى بولعاندىقتان داۋىس بەرە الماسا, ەندى قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىنا قول جەتكىزىپ, سايلاۋعا قاتىساتىن قۋانىشىمەن ءبولىستى.
د.قوناەۆقا ارنالعان سالتاناتتى كەشكە وسىنشاما حالىقتىڭ جينالعانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن قحا-نىڭ مۇشەسى قازاقباي قاسىموۆ: «ەلباسىنىڭ كەمەڭگەرلىك ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلدەگى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تاتۋلىعىن دۇنيە جۇزىنە پاش ەتتى» دەسە, ۇلتى گرۋزين ۆاليكو ماتكاۆو مىرزا: «مەنىڭ ومىرىمدە قوناەۆ, نازارباەۆ ەسىمدەرى جانىما جاقىن. 1965 جىلدان وسىندا تۇرامىن, بەس بالام بار. باسشى قىزمەتتە بولدىم. وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەنىڭ تاريحي وتانىمدا كوپتەگەن قيىن جاعداي ءوتتى. جەتى بالا تاربيەلەگەن اتا-انام بەيبىت ۋاقىتتا بوسقىن اتاندى. اۋىل اۋىلعا, اعاسى ىنىسىنە قارسى تۇردى. بولماعان سوڭ 17 اعايىن-تۋىسىمدى وسىندا كوشىرىپ اكەلدىم. مۇنداعى ايتايىن دەگەنىم, ءدۇنيەدە ەركىندىك پەن بەيبىتشىلىككە ەش نارسە تەڭ كەلمەيدى», دەپ كەڭىنەن شەشىلدى.
كەشتە بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەسكەندىر حاسانعاليەۆ, ن.ءنۇسىپجانوۆ باستاعان انشىلەر توبى, ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى «وتىرار سازى» اكادەميالىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق وركەسترى ونەر كورسەتتى.
...ءيا, ادام ولگەن كۇنى ەمەس, ۇمىتىلعان كۇنى ولەدى دەگەن. ەندەشە, بۇگىنگىدەي ەل-جۇرتىنىڭ ماحابباتىنا بولەنىپ, اتى اڭىزعا اينالعان ايتۋلى تۇلعا ءدىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءارقاشاندا ەلىنىڭ جۇرەگىندە ساقتالارى حاق.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.