كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ارالىق ەسەبى تانىستىرىلدى. باسقوسۋعا «ايت-پارك» پىكىرسايىس كلۋبىنىڭ توراعاسى نۇرلان ەرىمبەتوۆ, مادەنيەتتانۋشى-عالىم مۇرات اۋەزوۆ, قوعام قايراتكەرى دوسمۇحامەت نۇر-احمەت, جازۋشى سماعۇل ەلۋباي, رەجيسسەر يگور ۆوۆنيانكو, «اباي-اقپارات» قازاق ينتەرنەت كەڭىستىگىن دامىتۋ قورىنىڭ» ۆيتسە-پرەزيدەنتى ايدوس سارىم, قاراعاندى وبلىستىق جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, «استانا-بايتەرەك» ايەلدەر كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى تامارا لاۆرينەنكو جانە ت.ب. بەلگىلى ازاماتتار قاتىستى.
جيىن بارىسىندا قازاقستاندا تىركەلگەن الەمدىك بايقاۋشىلار ينستيتۋتى, وتاندىق جانە شەتەلدىك باق وكىلدەرى قوعامدىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ ناۋرىز ايىنىڭ 1-ءى مەن 25-ءى ارالىعىنداعى ارالىق قورىتىندىلارىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدى.
باسقوسۋدى اشقان «ايت-پارك» پىكىرسايىس كلۋبىنىڭ ءتوراعاسى نۇرلان ەرىمبەتوۆ قوعامدىق كوميسسيا جۇرگىزىپ وتىرعان جۇمىس بارىسىن بايانداپ ءوتتى. «ءبىزدىڭ بايقاعانىمىز, بۇگىندە پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلەر مەن ولاردىڭ ۇگىت-ناسيحات شاراسى جونىندە باق-تاردا تەڭ دەڭگەيدە جاريالانىپ كەلەدى. بۇل جاقسى كورسەتكىش», – دەدى ن. ەرىمبەتوۆ.
بۇدان كەيىنگى ءسوز العان جازۋشى سماعۇل ەلۋباي ءوزىنىڭ ساياسي ناۋقاندى باقىلاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە قىزىلوردا قالاسى مەن قالاعا جاقىن جەرلەردەگى ۋچاسكەلەردە بولعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. «ءبىز بۇرىن سايلاۋ بارىسى جانە ونىڭ ىشكى جۇمىستارىنان حابارسىز بولاتىنبىز. بۇل ساياسي ناۋقانعا باقىلاۋشى رەتىندە ارالاسىپ وتىرعاننان كەيىن كوپتەگەن نارسەنى تۇڭعىش رەت ەستىپ, تۇڭعىش رەت كورگەندەي بولدىق. ءبىزدىڭ ماقساتىمىزدىڭ ءوزى سول ەدى. تاۋەلسىز باقىلاۋشى بولعاننان كەيىن مىندەت وسىناۋ سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ بۇگە-شىگەسىمەن تانىسۋدى كوزدەدىك. قىزىلوردا وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسى 40-قا جۋىق قوعامدىق ۇيىم مەن پارتيالاردىڭ وكىلدەرىن جينادى. سولارمەن كوميسسيانىڭ جۇمىسى جونىندە سۇحبات بولدى. بۇدان كەيىن قالاعا جاقىن اۋىلداعى ەكى بىردەي ۋچاسكەنى ارالاپ كوردىك. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, قىزىلوردا قالاسىندا سايلاۋعا دايىندىق جاقسى دەڭگەيدە ەكەن», دەدى جازۋشى ءوزىنىڭ ءسوزىندە.
ال قوعامدىق كوميسسيا ءمۇشەسى مۇرات اۋەزوۆ ءوزى بارعان تالدىقورعان وبلىسىنا ساپارى جونىندە اڭگىمەلەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, 21-22 ناۋرىز كۇندەرى تالدىقورعاندا سايلاۋ ناۋقانىنا دايىندىق جاقسى اسەر قالدىرعان. «ارينە, بۇل جەردە پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن وڭ كوزقاراس ايقىن بايقالىپ تۇردى. قالعان كانديداتتار شتابتارىنىڭ جۇمىسى سونشالىقتى بايقالمايدى. ماسەلەن, مەلس ەلەۋسىزوۆكە ارنالعان ءبىر بيلبوردتى كوزىمىز شالدى. بۇدان بايقاعانىمىز, ءبىزدىڭ قوعام ءالى دە ازاماتتىق قوعامعا اينالماعان. ەلىمىزدىڭ كەيبىر الەۋمەتتىك توبى عانا سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىسۋدا, حالىقتىڭ بەلسەندىلىگى تومەن دەڭگەيدە. سوندىقتان, حالىق بۇل ۇدەرىستەن سىرت قالا المايتىنىن, ەلدە دەموكراتيالىق قوعام قالىپتاسۋى كەرەكتىگىن ءتۇسىنۋى كەرەك. جالپى العاندا, ءبىزدىڭ ساپاردان العان اسەرىمىز جامان ەمەس», دەدى م.اۋەزوۆ.
ءوز سوزدەرىندە دوسمۇحامەت نۇر-احمەت قوعامدىق كوميسسيانىڭ ىشكى تىنىس-تىرشىلىگىن ءاڭگىمە وزەگىنە اينالدىرسا, ايدوس سارىم ساياسي ناۋقانعا دايىندىقتىڭ جالپى كورىنىسى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي بولعانىمەن, كانديداتتار شتابتارى بەلسەندىلىگىنىڭ تومەندىگىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار, بۇل كۇنگى ارالىق ەسەپتە قوعامدىق كوميسسيانىڭ وڭىرلەردە فيليالدارى (16 وڭىرلىك قوعامدىق كوميسسيا) قۇرىلىپ, ولاردىڭ بۇگىنگى تاڭدا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرعاندىعى ايتىلدى. قوعامدىق كوميسسيا ستۋدەنت جاستاردان, زەينەتكەرلەردەن, بەلسەندى ازاماتتاردان قۇرالعان ەرىكتى-بايقاۋشىلار توبىن قالىپتاستىرىپ جاتىر ەكەن.
بۇعان قوسا, قوعامدىق كوميسسيا مۇشەلەرى بىرقاتار جۇمىستاردىڭ باسىن قايىرعان كورىنەدى. ماسەلەن, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى باقىلاۋعا كوميسسيانىڭ ەرىكتى-بايقاۋشى دايىنداۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارى دايىنداعان 6 مىڭعا جۋىق بايقاۋشى قاتىسادى دەپ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق, كەزەكتەن تىس سايلاۋدى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى مەن قاعيدالارى جانە ءادىس-تاسىلدەرى, بايقاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى تۇسىنىكتى تىلدە بەرىلگەن «بايقاۋشىنىڭ جۇمىس داپتەرى», «بايقاۋشىعا كومەك ءۇشىن» اتتى بايقاۋشىلاردى وقىتۋ ءمودۋلى, سونداي-اق ادىستەمەلىك قۇرالى شىعارىلىپتى.
بۇل كۇنى, سونىمەن قاتار, قوعامدىق كوميسسيا ۇيىمداستىرعان «سايلاۋ ۇردىسىندەگى ساياسي تەحنولوگيا: تاجىريبە, ساراپتاما جانە باقىلاۋ» اتتى «دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ» تاجىريبەلىگى ايتىلىپ, سايلاۋ ءۇردىسىنىڭ بارلىق كەزەڭىندە سايلاۋ زاڭىنىڭ بۇزىلماۋشىلىعىن قاداعالاۋ ماقساتىندا 17 ناۋرىزدا بەكىگەن «ءادىل سايلاۋ ءۇشىن» اتتى مەموراندۋمنىڭ وڭدى تۇستارى كولدەنەڭ تارتىلدى.
ارالىق ەسەپتە قازاقستاندا قوعامدىق بايقاۋشىلار ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقاندىعىنا دا نازار اۋدارىلدى. ماسەلەن, كوميسسيا ءمۇشەلەرىنىڭ پىكىرىنشە, 2005 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ كەزىندە قوعامدىق كوميتەتتەر قۇرىلۋ كەزەڭىن باستان وتكىزسە, قازىرگى تاڭدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ (2007 ج. 19 ماۋسىمىنداعى) ليبەراليزاتسيالانۋىنا سايكەس ولاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋى ناقتى بەلگىلەنگەندىكتەن, بۇل ءۇردىس ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىنىڭ وزگەرۋى مەن قازاقستاندىق ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا سايكەس ءجۇرىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار, ارالىق ەسەپتە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ قۇرىلۋى مەن شەكاراسىنىڭ بەلگىلەنۋى زاڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلعاندىعى اتاپ كورسەتىلدى. ءبۇگىندە ولاردىڭ قۇرامىنا ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق
قوزعالىستاردىڭ وكىلدەرى ەنگەن, ونىڭ ىشىندە سايلاۋعا قاتىسپايتىن قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى, «ازات» جالپىۇلتتىق الەۋمەتتىك-دەموكراتيالىق پارتياسى, «رۋحانيات» پارتياسى, قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك پارتياسى, «قازاقستان جاستارىنىڭ دەموكراتيالىق وداعى» رقب, «قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر اسسوتسياتسياسى» قب, «ءوندىرىسشىلەر جانە كاسىپكەرلەر وداعى» قب بار ەكەن.
كوميسسيا ۇمىتكەرلەردىڭ ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى (ج. احمەتبەكوۆ, ع.قاسىموۆ جانە م.ەلەۋسىزوۆ) نەگىزىنەن الماتى جانە استانا قالالارىنا باعىتتالعاندىعىن اتاپ ايتتى. بۇعان قوسا, قوستاناي, قاراعاندى, اقتوبە, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا ۇمىتكەرلەردىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارى مەن قوعامدىق شتابتارىنىڭ بەلسەندىلىگى كەمشىن ءتۇسىپ جاتقان كورىنەدى. قوعامدىق كوميسسيانىڭ وڭىرلەرگە بارىپ كەلگەن مۇشەلەرى قوستاناي, قىزىلوردا جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ جەكەلەگەن قالالارى مەن اۋىلدارىندا سايلاۋ كوميسسيالارى ءالسىز جاراقتاندىرىلعان دەپ ەسەپتەيتىندىگىن ءمالىمدەدى. «ال بۇل سايلاۋعا قاتىسۋعا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن», – دەيدى قوعامدىق كوميسسيا وكىلدەرى. بۇعان قوسا, سايلاۋشىلار تىزىمدەرى دۇرىس جولعا قويىلماعاندىقتان, وڭىرلەردەگى سايلاۋشى ازاماتتاردىڭ ناقتى سانىن ءبىلۋ قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعاندىعى, سونداي-اق, شتابتار مەن سايلاۋشىلار بەلسەندىلىگىنىڭ ءتومەندىگى دە كولدەنەڭ تارتىلدى.
باسقوسۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ وي-پايىمدارى: «سايلاۋ ۇدەرىستەرىنە جاڭاشا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, جۇمىستار جۇرگىزۋىمىز قاجەت. سايلاۋ – دەموكراتيالىق قوعامنىڭ كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ بەردى. ول ءۇشىن بۇگىنگى زاڭنامالارعا دا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋى ءتيىس», دەگەن ورتاق پىكىرگە سايدى.
جيىن سوڭىندا ستۋدەنت جاستاردىڭ باستاماسىمەن قوعامدىق كوميسسيانىڭ (bakylau.kz) سايتى قۇرىلعاندىعى, بۇگىندە بۇل سايت بەلسەندى جۇمىس رەجىمىنە كوشكەندىگى ايتىلدى. مۇنداي سايتتار اقتوبە جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى فيليالداردا دا اشىلىپتى.
ءلايلا ەدىلقىزى.