«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسياسى» سايلاۋالدى جانە سايلاۋ بارىسى ءىس-شارالارىنا باقىلاۋ جاساپ, قانداي دا ءبىر سايلاۋ زاڭدىلىقتارىن بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرىلمەۋىن قاداعالاپ, ۇگىت-ناسيحات ناۋقانى بارىسىندا اكىمشىلىك رەسۋرستاردىڭ پايدالانىلماي, سايلاۋدىڭ ادىلەتتى وتۋىنە, وقۋ ۋاقىتىندا مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەردىڭ كوپشىلىك كورىنىستەر ءۇشىن تارتىلماي, سايلاۋ كوميسسيالارىندا بارلىق پارتيا وكىلدەرىنىڭ ەنۋى مەن سايلاۋشىلار تىزىمدەرىنىڭ دۇرىستىعىنا نازار اۋدارۋدى مىندەتىمىز دەپ سانايتىن كوميسسيا قۇرامىندا ەسىمدەرى ەلگە بەلگىلى ازاماتتار بارشىلىق ەكەنى بەلگىلى. ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى كوزقاراسىن بىلمەك ماقساتپەن وسى قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, جازۋشى سماعۇل ەلۋبايدى سوزگە تارتقان بولاتىن.
– سماعۇل اعا, ءوزىڭىز قۇرامىنا ەنگەن قوعامدىق كوميسسيا سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى باستالعاننان بەرى بايقاۋشىلىق جۇمىستارعا كىرىسىپ كەتكەنى ايان. نە بايقادىڭىزدار؟
– ەلىمىزدە وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازاقستان حالقى تەك پرەزيدەنت سايلاپ قانا قويمايدى, ءوزىنىڭ الداعى بولاشاعىنا تاڭداۋ جاسايدى. سوندىقتان نۇرلان ءىنىمنىڭ (ەرىمبەتوۆ) وسىنداي ءبىر قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىز دەگەن ويىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, ونىڭ قۇرامىنا ەنۋگە كەلىسىمىمدى بەردىم. بۇل مەنىڭ ءبىرىنشى رەت بايقاۋشى رەتىندە سايلاۋعا قاتىسۋىم. جالپى, مەنىڭ ويىمدا ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ سايلاۋدان تىس قالۋعا ازاماتتىق ەش قۇقىعى جوق. سەبەبى, مەملەكەتىڭنىڭ باسشىسىن سايلاۋ – ول سەنىڭ ءوزىڭنىڭ, وتباسىڭنىڭ, بالا-شاعاڭنىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي قاتىستى. وسى تاڭداۋ جاساۋ ارقىلى سەن ەلىڭنىڭ دە, ءوزىڭنىڭ دە بولاشاقتاعى تاڭداۋىڭدى جاسايسىڭ. بۇل – تاۋەلسىز ەلىڭنىڭ بولاشاعى دەگەن ءسوز. ەندەشە, وسىنداي ناۋقاندا بەلسەندىلىك تانىتپاعان ادام قانداي كەزدە بەلسەندى بولادى؟ كوميسسيا قۇرىلۋىنىڭ دا نەگىزگى ماقساتى وسىندا جاتىر.
ەگەر ءبىز وتكەن ومىرىمىزگە كوز سالساق, كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىنان باستاپ, ءبىزدىڭ سايلاۋعا دەگەن كوزقاراسىمىز ونشا بولماعانى ايان. سەبەبى, توتاليتارلىق زاماندا سايلاۋشىنىڭ شىن مانىندە ەركى بولعان جوق. بارلىعى الدىن الا شەشىلىپ قويىلاتىن, تەك سان كوبەيتۋ ءۇشىن, پايىزدىڭ ۇلكەن ەتىپ كورسەتىلۋى ءۇشىن جاسالاتىن. بۇيرىقتىڭ كۇشىمەن, باستىقتاردىڭ نىعارلاۋىمەن, بىلەكتىڭ كۇشىمەن سايلاۋعا قاتىسۋ ماجبۇرلەنەتىن. وكىنىشكە قاراي, وسى ادەت بىزدەردىڭ سانامىزعا ءسىڭىپ قالعانداي. ال ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ تاڭداۋ قۇقىعىنىڭ بولماۋى – ۇلكەن كەمشىلىك. ال قازىرگىدەي تاۋەلسىزدىك العان زاماندا ازاماتتار تاراپىنان بەلسەندىلىكتىڭ تابىلماي قالۋىنىڭ ءبىر سەبەبى وسىدان بولسا كەرەك.
– ءسىز بىرنەشە جىل قاتارىنان ەۋروپادا تۇرىپ, ەڭبەك ەتتىڭىز. ايتىڭىزشى, ولاردىڭ ازاماتتارىنىڭ بەلسەندىلىگى قانداي دارەجەدە؟
– ارينە, باتىستاعى سايلاۋ بولەكشە. وندا پايىزدى ۇلعايتۋدى ماقسات تۇتپايدى. حالىقتىڭ 50 پايىزىنىڭ داۋىسىن السا, ول ەل سەنىمىنىڭ وتە جاقسى كورسەتكىشى دەپ باعالانادى. جانە ولاردا ازاماتتاردىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى وتە جوعارى دارەجەدە. ءبىز ءۇشىن دە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ۇيىندە وتىرىپ قالماي, سايلاۋعا قاتىسۋى ماڭىزدى. جانە ولاردىڭ ارقايسىسىندا سايلاۋدى وسىلاي ءادىل, اشىق وتكىزۋگە بولادى ەكەن عوي دەگەن سەنىم پايدا بولسا, وندا كوميسسيانىڭ ماقساتىنىڭ ورىندالعانى.
ال ەندى وسى كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە قىزىلوردا وبلىسىندا بولىپ قايتتىم. كوڭىلىم قۋانعانى, سايلاۋ ۋچاسكەلەرى «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» اياسىندا سالىنعان جاڭا مەكتەپتەردە ورنالاسىپتى. ونداي مەكتەپ كەيدە اۋىل تۇگىلى بۇرىن الماتىنىڭ وزىندە بولمايتىن. جاساقتالۋى مەن جابدىقتالۋىن كورگەندە كوڭىلىڭ تولادى.
– سوندا بارلىعى وتە جوعارى دەڭگەيدە مە؟ ەشقانداي ولقىلىق كورمەدىڭىز بە؟
– قوعامدىق كوميسسيا بولعاندىقتان, ءبىز كورگەن-بىلگەنىمىزدى وسك-عا ايتىپ تۇرۋدى مىندەتىمىز سانايمىز. ءارينە, ەشبىر ءىس ءمىنسىز, كەمشىلىكسىز بولمايدى. ماسەلە سونىڭ كورسەتىلگەن ۋاقىتىندا جوندەلۋىندە. ءبىز وتكەندە وسك-عا اشىق حات جولدادىق. مىسالى, لينگۆيستيكالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قايتا قاراۋ تۋرالى. سەبەبى, ول كوميسسيادان مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك بىلمەيتىن ادام ءوتىپ كەتىپ وتىر. وسىنى كورگەن ازاماتتىڭ كوڭىلىنە سايلاۋعا دەگەن سەنىمسىزدىك ورناۋى عاجاپ ەمەس. وسىنى ءبىز حاتىمىزدا كورسەتتىك. ۇمىتكەرلەردى ناسيحاتتايتىن بيلبوردتاردىڭ ۇلكەن قالالاردا ءىلىنۋى جونىندەگى كەتكەن كەمشىلىكتەردى دە ايتىپ كورسەتتىك. ال وسك-دان ءبىزدىڭ ۇسىنىستارىمىزعا دەگەن ناقتى جاۋاپ تۇسپەدى. وسىعان تاڭقالۋدامىز. كەرەك دەسەڭىز, وسك تۋرالى دا جاڭا زاڭ قابىلدانۋى قاجەت دەگەن ويدامىز.
– سوزىڭىزگە قاراعاندا, كوميسسيا سايلاۋ وتكەن سوڭ دا جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەتىن ءتارىزدى. سەبەبى, زاڭنامالىق ءوزگەرىستەر ءۇشىن جۇمىس جۇرە بەرۋى ءتيىس قوي.
– دۇرىس اڭعارىپسىز. ءبىز قوعامدىق ۇيىم رەتىندە تىركەلگەندىكتەن, جۇمىسىمىزدى سايلاۋ ءبىتتى دەپ دوعارىپ قويمايمىز. الداعى سايلاۋلار ءۇشىن, زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ باعىتىندا جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەرەمىز دەگەن ويدامىز.
اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى.