ەرلان رامانقۇلوۆ ون جىلدان استام ۋاقىت رەسپۋبليكالىق «ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ» باس ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. وسى ورتالىقتىڭ عيماراتىن الەمدىك زاماناۋي عىلىمي مەكەمەلەردىڭ تالابىمەن تۇرعىزۋعا ونىڭ كوپ ەڭبەگى ءسىڭدى. بىلتىرعى جىلى اشىلعان بۇنداي عيماراتتىڭ بۇكىل تمد ەلدەرىندە جوق ەكەنىن ءبارىمىز بىلە بەرمەيمىز...
اڭگىمە بارىسىندا ول «عىلىمىمىز يننوۆاتسيالىق بيزنەستى ءتيىمدى قولداسا ەكەن. ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى عالىمداردىڭ وتانىمىز, ءتىپتى ادامزات يگىلىگى ءۇشىن جاساپ جاتقان ەڭبەگىن تۇسىنەتىندەي ءبىلىمدى بولسا» دەگەن ارمانىن ايتتى. ەرلاننىڭ اكەسى ءمىرحايدار اسكەري ادام بولعاندىقتان وتباسى ول ورتا مەكتەپتى اياقتاعانشا تۋعان جەرى شىمكەنتپەن قاتار اقتاۋدا جانە بۇرىنعى تسەلينوگراد قالالارىندا تۇردى. مەكتەپ جاسىنان بيولوگيا پانىنە قىزىعۋشىلىق تانىتقان ەرلاننىڭ وسى سالاعا عىلىمي ىزدەنىسكە تۇسۋىنە اناسى - حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى امانبيكە تۇرتكى بولدى. ورتا مەكتەپتى بىتىرىسىمەن ول ماسكەۋدىڭ م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, مۇندا بيولوگيا فاكۋلتەتىن 1991 جىلى بىتىرەدى. ءارى قاراي ءبىلىمىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ءۇشىن اسپيرانتۋرانى مولەكۋليارلىق گەنەتيكا ينستيتۋتىندا جالعاستىردى. كانديداتتىق جۇمىسىن قورعاعان سوڭ جاس عالىم عىلىم جولىنداعى بيىك ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن مۇحيت اسىپ, الىستاعى اقش-قا جول تارتتى. ءوز قاراجاتىمەن وقۋعا بەل بۋدى. ءسويتىپ, 11 جىل اقش-تىڭ تەحاس, كولورادو جانە ۆاشينگتون شتاتتارىندا قىزمەت ەتتى. ول كولورادودا اقش-تىڭ (اسا قاۋىپتى اۋرۋلار) دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە 3 جىل ەڭبەك ەتىپ, مول تاجىريبە جينادى. وسىنداي شالعاي مەملەكەتتە ءجۇرىپ, تەحاس ۋنيۆەرسيتەتىندە بيوحيميا مەن مولەكۋليارلىق بيولوگيا عىلىمى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى.
-مەن شەتەلدەن كەلگەندە وتانداس ارىپتەستەرىم ءوز ماقالالارىن رەسەيلىك جۋرنالدارعا عانا بەرەتىن. ال عىلىم باسەكەگە قابلەتتى بولۋ ءۇشىن ونىڭ كريتەريلەرىن, عىلىم ستاندارتتارىن وزگەرتۋ قاجەت بولدى. ءسويتىپ زاڭناما ارقىلى ءبىراز وزگەرىستەر ەنگىزىپ, عالىمدار ەڭبەكتەرىن شەتەلدە يمپاكت-فاكتور جۋرنالدارىنا جاريالاي باستادى, - دەيدى ەرلان.
ياعني, 2011 جىلى ە.رامانقۇلوۆ ەلىمىزدىڭ «عىلىم تۋرالى زاڭىنا» قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزىپ, جەتىلدىرە تۇسۋگە اتسالىستى. وسى زاڭنامانى جاساعان توپتىڭ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. باس قوسقان عالىمدار عىلىمنىڭ باسقارىلۋى, عىلىمنىڭ قارجىلاندىرىلۋى, عالىمدار ەڭبەكتەرىنىڭ ساپاسىن قالاي باقىلاۋعا بولاتىندىعى سەكىلدى وزەكتى سۇراقتاردى قاراستىردى.
ەرلان ءمىرحايدار ۇلىنىڭ ەڭبەك جولى ەشقاشان توسەلگەن اسفالتتاي تەگىس بولعان جوق, كەرىسىنشە, كەدىر-بۇدىرلى, قيىندىقتارعا تولى بولدى. ول سابىرلىقپەن, تاباندىلىعىمەن بار كەدەرگىنى جەڭە ءبىلدى. بۇل جولدا گەندىك ينجەنەر, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, عىلىمي ىزدەنىستە جۇرگەن جۇبايىنىڭ دا كومەگى زور بولدى. بولاشاق زايىبىمەن ماسكەۋدە وقىعان جىلدارى تانىسقان ەرلان, بەرەكەلى شاڭىراق كوتەرىپ, بۇگىنگە دەيىن تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, بىرگە كەلە جاتىر.
عالىم ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىنداعى تابىسى رەتىندە باسشىلىعىنداعى ۇجىم عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىنە نازار اۋدارتتى. ول ەلىمىزدەگى سوڭعى 5 جىل ىشىندە عىلىمي سىلتەمە كوپ جاسالعان جەڭىمپاز عىلىمي ۇيىم رەتىندە تانىلىپ, 14-قاراشادا رەسمي ماراپاتتالدى. بۇل مارتەبە مەملەكەتتىك ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما ورتالىعى تاراپىنان بولىپ وتىر.
-بۇنى ەڭبەگىمنىڭ ناعىز تابىسى دەپ تۇسىنەم. قازاقستاندا وسى عىلىم سالاسىن جوعارى كوتەرگەن ۇجىم رەتىندە مويىندالدىق, – دەيدى ەرلان رامانقۇلوۆ.
حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالداردىڭ عىلىمي كەڭەسشىسى («Journal of Bacteriology» جانە «Virology») جانە «بيوتەحنولوگيا. تەوريا جانە پراكتيكا» اتتى وتاندىق جۋرنالدىڭ باس رەداكتورى ەرلان رامانقۇلوۆ 2007 جىلى «قر عىلىمىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. «قىزىقتى جۇمىسىڭ بولماسا ءومىرىڭ تولىق باقىتتى بولا المايدى» دەپ تۇسىندىرگەن عالىم ءار كۇنى جۇمىستان ءتۇن اۋا قايتادى. كەيدە ءتىپتى دەمالىستى دا ۇمىتادى. جانە دە بۇل عىلىم سالاسىنا كەلگىسى كەلەتىن جاستارعا ايتارى – تابيعات جاراتىلىسىنا شىن قىزىعۋشىلىعى بولۋى كەرەك. سونان سوڭ ادامنىڭ ينتەللەكتۋالدى شاما-شارقى جوعارى بولىپ, ەڭبەكقورلىقپەن ماقساتىنا جەتە ءبىلۋى كەرەك.
ەلىنىڭ عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ وركەندەۋىنە قوسىپ وتىرعان ەرلان ءمىرحايدار ۇلى ۇجىمىنىڭ ەڭبەگى وراسان زور. «تابىستىڭ 100 قادامى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جازىلىپ وتىرعان ماقالانى پايدالانىپ عالىم اعاعا جەمىستى ەڭبەك جولىن تىلەيمىز.
باقىت جولدىبايقىزى