ارشالىنىڭ ارشىندى قادامدارى

جۇرتشىلىق ارشالىنى ەل جۇرەگى استانامەن سەرىكتەس اۋدان رەتىندە تانيدى. ءوڭىردىڭ ەلوردا مەن ءىرى يندۋستريالىق قالا قاراعاندىمەن ىرگەلەس ورنالاسۋى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋعا سەرپىن قوسۋمەن بىرگە, ۋاقىت تالابىنداعى جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا جول اشاتىنى بەلگىلى. بۇل مۇمكىندىك تيىمدىلىكپەن پايدالانىلىپ تا جاتىر. وسى ورايدا, اۋدان اكىمى ازامات تايجانوۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, قولعا الىنعان ىستەرگە قاتىستى وي-پايىمدارىمەن ءبولىسۋىن وتىنگەن ەدىك. – ازامات ايتباي ۇلى, ءسىز بۇعان دەيىن ەگىندىكول اۋدا­نىن باسقاردىڭىز. وندا نەگىزىنەن ەگىنشىلىكپەن اينا­لىس­تىڭىزدار. تاجىريبەڭىز تولىسقان كۇيدە ارشالىعا كەلىپ وتىرسىز. مۇن­داعى ەرەك­شەلىكتەرگە ساي, جۇمىس ورنەگى دە وزگەرەدى دەپ ويلايمىز. ياعني, ۇستان­عان باعىت پەن ونىڭ جە­مىسى جايلى ايتىپ وتسەڭىز. – ماسەلە, قاي اۋداندا جۇ­مىس ىستەۋ­دە ەمەس, قالاي جۇمىس ىستەۋدە عوي. ەگىندىكولدىڭ دە ەڭسە كوتەرەرلىكتەي ءىزى بار. ماسە­لەن, بۇل ءوڭىر استىق وندىرۋدە وبلىس بويىنشا بەسىنشى ورىن­دى يەلەنەدى. جالپى, بار­شا­مىزعا قويىلاتىن تالاپ بىردەي. ارشالىدا دا قىز­مەت ءورىسى كەڭەيىپ, شيراتىلا ءتۇسۋى قاجەت. اۋدان – تەمىر ­جول, رەسپۋبليكالىق ءجا­نە حا­لىقارالىق اۆتوموبيل جولدارىنىڭ بويىندا. ءبىز كو­­لىكتىك لوگيستيكانىڭ كەڭ ءمۇم­كىندىگىن پايدالانا ءبى­لۋىمىز كەرەك. وسىعان وراي, اۋدان ەكونوميكاسىندا ونەر­كاسىپ, ەگىنشىلىك, مال, اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ جانە كەن وندىرىسىنە با­سىمدىق بەرىلۋدە. بۇل وزگە دە سالالاردىڭ دامۋىن قام­تاماسىز ەتەدى. – دامۋدىڭ كىلتى – حالىق­پەن اقىل­داسۋدا. ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن 25 جىلدىق مەرەكەسى اتالىپ وتەتىن تاۋەل­­سىزدىگىمىزدىڭ ۇلىق ماقساتى وسىندا دەپ بىلەمىز. – ءيا, مەملەكەت پەن قوعام­نىڭ ورتاق مۇددەسى يگىلىكتىڭ باستى قازىناسى سانالادى. وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز ەلباسى تاراپىنان جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا قويىلعان تالاپتاردى ورىنداۋعا باعىتتالدى. بۇل ورايدا, بارلىق ەلدى مەكەندەردە حالىق الدىندا ەسەپتىك كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ۇسىنىس-تىلەكتەردى باسشىلىققا الۋ ەرەكشە ما­ڭىزدى. كەستەگە ساي, ارشالى كەنتى مەن 12 اۋىلدىق وكرۋگتە ءتيىستى قىزمەت وكىلدەرىنىڭ قا­تىسۋىمەن جينالىستار ءوت­كىزىلدى. بۇدان تىسقارى, مەنىڭ جەكە قابىلداۋىمدا 102 ادام بولدى. تالداۋ ناتيجەسى كورسەت­كەندەي, حالىقتىڭ ومىرلىك بەلسەندىلىگى ايتار­لىقتاي ءوسىپ وتىر. ياعني, الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق ماسەلەلەردى تابىستى ىسكە اسىرۋعا اۋدان تۇرعىندارى تىكەلەي ارالاسىپ قانا قويماي, وندىرىستىك ورلەۋ تۋعىزعانى عانيبەت. ولار مەملەكەتتىك باع­دارلامالاردىڭ تيىمدىلىگىن پايدالانىپ, جەكە ءىسىنىڭ جەمىسىن كورە باستادى جانە وڭىرلىك الەۋەت­تى ارتتىردى. – مۇنى ناقتى دەرەكتەرمەن بايانداي وتىرساڭىز. – اۋدان بويىنشا نەگىزگى سالالاردا وڭ دامۋ قارقىنى ساقتالىپ كەلەدى. ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشتەر ار­تىعى­مەن ورىندالدى. وتكەن جىلمەن سا­لىستىرعاندا, نە­گىز­گى كاپيتالعا سالىن­عان ين­ۆەس­تيتسيالاردىڭ, تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سىنىڭ, اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنىڭ, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ, بولشەك ساۋدا اينالىمى مەن باسقا دا كورسەتكىشتەردىڭ كولەمى ءوستى. تاراتىڭقىراپ ايتساق, ونەر­­كاسىپتىك ءونىم كولەمى 7,7 ميلليار­د تەڭ­گەنى قۇرادى. بۇل 2015 جىلعى جار­تىجىلدىققا قا­راعاندا, 2,2 ميلليار­د تەڭ­گەگە ارتىق. اسىرەسە, «قازشپال» اك­تسيو­نەرلىك قوعامىنىڭ ەكپىندى ءىسى اتاپ وتەرلىك. زاۋىت ءبىرىنشى جار­تىجىلدىقتا جالپى سوماسى 785 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارىپ, ەكى ەسەلىك وسىمگە قول جەتكىزدى. وتكەن قاڭتار, قازان ايلا­رىندا اۋىل ەڭبەككەرلەرى 3,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ جالپى ءونىمىن ەسەپكە الدى. بۇل دا بىل­تىرعى دەڭگەيدەن 50 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش. اۋدان ەكونوميكاسىنا 7,5 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى نەمەسە وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 123 پايىزدى قۇرادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ينفرا­قۇرى­لىمدىق سەرپىلىسكە قول جەت­كىزىلدى. اۋدان ورتالىعى مەن جىبەك جولى اۋىلىندا سۋ قۇ­­بىرى جانە كارىز جۇيەسىندە قاي­تا قۇرۋ جۇمىستارى اتقار­ىل­­دى. – سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا مەملە­كەتتىك قولداۋ كۇشەيدى. سىزدەر بۇل مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ وتىرسىزدار ما؟ – اعىمداعى جىلى اۋداندا «سىباعا», «التىن اسىق» جانە «قۇلان» سىندى مەم­لە­كەت­تىك باعدارلامالاردى ءجۇ­زەگە اسىرۋ ەكپىندى سيپات الۋدا. ونداعى ماقسات تەكتىك ءجا­نە ونىمدىلىك قاسيەتتەرى ار­قىلى ءىرى قارا مالدىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. «سىباعا» باعدارلاماسىمەن 120 ءىرى قارا, «التىن اسىق» باعدارلاماسىمەن 225 قوي, «قۇلان» باعدارلاماسىمەن 100 جىلقى ساتىپ الۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا «ازاروۆ», «چاۋس», «قۋانىش», «جىگەر», «ەرلىك», «اگروونىم», «سۇلەيمەنوۆ» شارۋا قوجالىقتارىنىڭ بەل­سەندىلىگى جوعارى. وسى مىسال­داردىڭ ءوزى اۋىل تىرشىلىگىنىڭ قۋات­تانعانىن بايقاتادى جانە وزگەلەردى قوزعالىسقا تۇسىرەتىنى ايقىن. وسى جەردە اۋدانىمىز اس­تانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى كە­شەندى تاپسىرمانى ابىرويمەن اتقارىپ وتىرعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى. – يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن جوبالار جونىندە دە ايتا وتىرساڭىز. – نەگىزگىلەرىنە عانا توق­تالايىق. بيىل «LK-KZ» جشس كىرپىش زاۋىتىن كەڭەيتۋ جوباسىن قولعا الدى. ياعني, كاسىپورىن قازىرگى 4 ميلليون دانانىڭ ورنىنا جىلىنا 12 ميلليون دانا ءونىم شى­عاراتىن بولادى. جوبانىڭ 100 ميلليون تەڭگەلىك قۇنىن مەنشىك يەسى ءوز قاراجاتىمەن كوتەرىپ وتىر. ال «گرانيت دس» جشس 400 ميلليون تەڭگەگە باعالانعان ەكى وندىرىستىك تسەح­تىڭ قۇرىلىسىن باستادى. مۇندا دا جۇمىس سەرىكتەستىكتىڭ جەكە قاراجاتىمەن اتقارىلادى. – قولىمىزداعى دەرەكتەر بيۋدجەت سالىمدارىنىڭ وسكەندىگىن كورسەتەدى. بۇل الەۋ­­مەتتىك جوبالارعا قوزعاۋ سا­لۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى دەپ ويلايمىز. – بيۋدجەت سالىمدارى مەن مىندەتتى تولەمدەر كولەمى 1646,6 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ, بول­جامدىق كورسەتكىش اسىرا ورىندالدى. بۇل – بىلتىرعى دەڭگەيدىڭ 113,2 پايىزىنا تەڭ. كوتەرمە تاۋار اينالىمى قا­راشا ايىنا دەيىن 2492,1 ميلليون تەڭگەگە جەتىپ وتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا 402 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. مۇنىڭ 315-ءى شاعىن بيزنەستىڭ, 87-ءسى – اۋىل ءوندىرىسىنىڭ ەنشىسىندە. ال سۇراعىڭىزعا كەلەتىن بولساق, ءبىز جىل ىشىندە Coca-cola Almaty Bottlers (سساۆ) كومپانياسى مەن «ەۋرا­زيا-ورتالىق ازيا قورى» قوعام­­دىق ۇيىمىنىڭ قولداۋى­مەن ءىرى «3,2,1-ستارت» قانات­قاقتى جوباسىن جۇزەگە اسىر­دىق. اتالعان بيزنەس باستاما اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ينفراقۇ­رى­لىمدىق ماسەلەسىن جانە وقىتۋ ىسىندەگى يننوۆاتسيالىق ادىستەمەنى جەتىلدىرۋگە باعىت­تالعان. بۇگىنگى كۇنى 19 مەكتەپكە 1700 دانا سپورت قۇرالى جەتكىزىلدى. مىسالى, سارىوبا اۋىلىنداعى سپورت زالى الەم­دىك ستاندارتتارعا ساي جاب­دىقتالىپ وتىر. – رەسپۋبليكا استاناسىنا جاقىن ورنالاسقان اۋداندا تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى قالاي شە­شى­لۋدە؟ – وزگە اۋداندارعا قاراعاندا, ەرەك­شەلىك بار, ارينە. ءايت­كەنمەن, بۇل ماسەلەگە ايرىق­شا كوڭىل بولىنەدى. بىزدە ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەل­سەندى حالىق­تىڭ سانى 17 مىڭ ادامدى قۇرايدى. بۇگىنگى كۇنى 16300 كىسى جۇمىسپەن قام­تىلىپ وتىر. وسى ساناتتاعى تىركەلگەن جۇمىسسىزدار سانى 0,3 پايىزعا تەڭ. ال جالپىلاي ايتساق, اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا 334 كىسى ءوتىنىش تاپسىرسا, ونىڭ 272-ءسى جۇمىسقا ورنالاس­تىرىلدى. سونداي-اق, 104 ادام اقى­لى قوعامدىق جۇمىستارعا جىبەرىلدى. مەملەكەت تاراپىنان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن شارالارعا 9,7 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن. وسى ارقىلى الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, كاسىپتىك دايارلىق, جاستار تاجىريبەسى سياقتى جۇمىستار اتقارىلۋدا. – ەلىمىز ءوزىنىڭ ەڭ ماڭىزدى مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا جاقىنداپ كەلەدى. تابىستارىڭىز تولىم­دى بولا بەرسىن. بۇل وقيعا «بولا­شاق» باعدارلاماسىمەن جاپونيادا ءبىلىم العان ءسىزدىڭ ومىرىڭىزدە ەرەكشە ورىن الادى دەپ ويلايمىز. – ارينە. وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارى تۋعان ءبىز ءوزىمىزدى قازاقستان تاۋەلسىزدىگى شاڭىراعىنىڭ ۇرپاعىمىز دەپ سانايمىز. ەركىن ەلىمىزدىڭ ەڭ العاشقى شاراپاتىنا, تۇڭعىش پرە­زي­دەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اكەلىك قامقورلىعىنا بولەن­دىك. سون­دىقتان, باقىتتى ۇرپاقتىڭ موي­نىنداعى ابىرويلى مىندەت پەن زور جاۋاپكەرشىلىكتى ايقىن سەزى­نەمىز. بىزگە دەگەن سەنىم دە ەرەكشە. وتانىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى, «ءماڭ­گىلىك ەلدىڭ» شۋاقتى كۇندەرى ءۇشىن ەسەلى دە ەكپىندى قىزمەت اتقاراتىنىمىز انىق.