جارىق دۇنيەنىڭ تابالدىرىعىن بالا بولىپ اتتاپ, اللا بۇيىرعان ءومىر جولىنىڭ جۇگىن ابىرويمەن كوتەرىپ, ازاماتتىق پارىزدى ادال اتقارىپ, دانا بولىپ, تاريحتا قالۋ ەكى ادامنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەگەن. مەن وسى ءسوزدەردى اق قاعازعا تۇسىرگەندە كوز الدىما – سوم التىننان قۇيىلعانداي كەسكىن كەلبەتى كەمەل, ايبارلى, اجارلى, اتىنا زاتى, بىلىمىنە بىلىگى, پاراساتىنا پايىمى ساي ۇلى ۇستازىم ومىربەك ارىسلان ۇلى جولداسبەكوۆ كەلدى.
ال كوڭىلىمنىڭ كوكجيەگىن – ۇستازىمنىڭ ءوز تۇلعاسى, ياعني ونىڭ دارىنى مەن قارىمىنىڭ جەمىسى, الەمدىك دەڭگەيدە جوعارى باعاسىن العان عىلىمي ەڭبەكتەرى كەڭەيتتى. قادىرلىمىزدىڭ قاسيەتىن تاراتىپ ايتا بەرسەم جەتىپ ارتىلادى. ءيا, «ءولدى دەۋگە سيا ما, ويلاڭدارشى, ءولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان», دەپ ۇلى ويشىل, حاكىم اباي ايتقانداي, دارا تۇلعانىڭ عىلىمنىڭ قيا جولىنان ءمۇدىرمەي وتكەن, ماقسات بيىگىنە سۇرىنبەي جەتكەن, العا قويعانىن بۇلجىتپاي ورىنداعان قازاقتىڭ ارىس ۇلى ومىربەك ارىسلان ۇلى 80-گە كەلدى. ومىردەن وزعالى بەرى دە 12 جىل زاۋلاپ وتە شىعىپتى.
ءبىرتۋار, تۇعىرى مىقتى ومىربەك اعانىڭ اتاۋلى كۇنىن, ياعني بۇدان بۇرىن 70 جىلدىعىن, ەندى 80 جىلدىعىن ءوزىنسىز اتاپ وتەيىك دەپ وتىرمىز. ۇلتىمىزدىڭ بەت بەينەسى, ابىروي بەدەلى سانالعان جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايتىپ, كەيىنگى ءوسكىن ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ ءبىز ءۇشىن قارىز دا پارىز دەپ بىلەمىن. مۇنى ۇلتتىق ونەگەمىزگە ساي داستۇرگە اينالدىرۋ – ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قالىپتاستىرادى. ءوتكەندى ۇمىتپاي, اسىرەسە حالقىمىزدىڭ ءومىربەك اعاداي ارىستارىن اسپەتتەۋ ءۇردىسىن دە ورنىقتىرادى. عالىم: «وتكەندى رەتتى-رەتسىز سىناپ-مىنەپ, دىم كورمەگەندەي بولا قويۋ تاريحقا قيانات بولماي ما؟ ادامزات تاريحىندا تالاي رەت ءدالەلدەنگەندەي, وتكەنگە تاس لاقتىرا بەرگەننەن پايدا تابا قويار ما ەكەنبىز؟! كەلەشەكتىڭ ءبىزدى زەڭبىرەكپەن اتپاسىنا كىم كەپىل؟ ءاسىلى, وتكەننەن ءتيىستى قورىتىندى جاساۋ, كەتكەن كەمشىلىكتەن ساباق الا ءبىلۋ – اسا پاراساتتى پارىز بولۋعا ءتيىستى. زامان تالابىنا ساي جاڭارۋ, جەتىلدىرۋ ىلعي دا تابيعي بولىپ وتىراتىن قۇبىلىس ەمەس پە؟», دەپتى ءبىر ماقالاسىندا. شىنىندا, وتكەندى تالداي وتىرىپ ساباق الۋ, الدىڭعى تولقىننىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, كەيىنگى ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ وسەر ەلدىڭ وركەندى ءىسى.
ومىربەك ارىسلان ۇلى – ەڭ الدىمەن تۇلپار تەكتەس, ءتورت قۇبىلاسى تەڭ ۇستاز ەدى. ونىڭ الدىنان مىڭداعان شاكىرت ءبىلىم الدى. جۇزدەگەن مىقتى ماماندار, ونداعان وقىمىستىلار شىقتى. قازاقتىڭ بايتاق دالاسىنداي كەڭ پىشىلگەن كەلبەتى قاشان كورسەڭ جىلۋ شاشىپ تۇراتىن. قۇشاعى كەڭ, جۇرەگى دارحان, كوڭىلى شۋاقتى – ءمىنى كەم, كىسىلىگى مەن كىشىلىگى تەڭ ەدى. سويلەسە شارالى جانارىنا سىر بۇكپەي, اعىنان جارىلاتىن, اقىل ايتسا, شىن پەيىلىمەن ايتاتىن. ول كىسىمەن پىكىر بولىسكەندە ۇشان-تەڭىز ءبىلىم جاۋھارىنان ءنار الىپ, مۇحيتتىڭ ايدىنىندا جۇرگەندەي قاناتتانىپ وتىراتىنسىڭ. ادامدى الالاۋ, نامىسقا تيۋ, قىسقا قىلىقتىڭ جەتەگىنە ەرىپ قيانات جاساۋ, ورىنسىز اشۋ شاقىرىپ, ءجونسىز ءتيىسۋ وعان جات ەدى. دوسقا ادال, جولداسقا جولباسشى بولاتىن. ۇلكەننىڭ الدىن قيىپ وتپەيتىن, ىنىگە مەيىرىمدى ەدى. جالت ەتىپ ءبىر قاراعاندا سەنىڭ بۇكىل جاندۇنيەڭدى, نە ايتقالى وتىرعانىڭدى, وي-ءولشەمىڭدى ايناداعىداي انىق بىلە قوياتىن. ارىڭ تازا, تالانتىڭ تاس جارىپ تۇرسا, باۋىرىنا تارتاتىن, بالاپانداي باۋليتىن, بالاسىنداي الاقانىندا ۇستايتىن. جەتپەي تۇرعان تۇسىڭا قامقورلىق كورسەتەتىن. «ادامنىڭ ادامدىعى – اقىل, عىلىم, جاقسى اتا, جاقسى انا, جاقسى قۇربى, جاقسى ۇستازدان بولادى» (اباي) دەپ, قارعادايىمىزدان قاسىندا ءجۇرگەن ومەكەڭنىڭ ىنىلەرى مەن شاكىرتتەرى بىزدەر, اسىل ازاماتتىڭ بارلىق جاقسى قاسيەتتەرىنە قانىقپىز. سونى كەيىنگى جاستارعا قالىبىن بۇزباي, ونەگەسىن ءۇزبەي جەتكىزسەك, الدىڭعى تولقىن مەن كەيىنگىنىڭ اراسىنا التىن كوپىر بولساق دەيمىز.
ارداقتى جاننىڭ جايشىلىقتا جايساڭ ءازىلى مەن قالجىڭىن قاتار قويىپ, ءجۇزى نۇرلانىپ جۇرگەنمەن جۇمىسقا كەلگەندە ىسكەر ەدى. عىلىمي ەڭبەككە وتىرعاندا تابان اۋدارماي, بۇكىل قۋات-كۇشىن سوعان ارنايتىن. ماقساتىنا جەتكەنشە, الدىنا قويعان ءىسىن تىندىرعانشا قوزعالا قويمايتىن. ىزدەنگەن ۇستىنە ىزدەنە بەرەتىن. دالەلدى سوزگە توقتايتىن, دايەكسىز سوزگە مويىن بۇرمايتىن. قۇبىلاعا قاراپ قىرىق قۇبىلعاندى, جالتاقتاپ, جالپاقتاعاندى, سوزىندە ءباتۋا, ىسىندە بەرەكە جوق تۇراقسىزدى ماڭايىنا جولاتپايتىن. ايبىن دەسەڭ ايبىن بار ەدى. وجەتتىك دەسەڭ, ول دا ءون بويىنان تابىلاتىن.
وي تۇبىندە قورىتىلىپ, اقىلمەن ءۇيلەسكەن عۇلامانىڭ ءومىر كەزەڭدەرىن وي ەلەگىنەن وتكىزسەڭ, اۋىلدان باستالعان العاشقى قادام, بەل بەلەسكە ۇلاسىپ, ودان سوڭ جاس جىگىتتىڭ بويىن كەرنەگەن قارىمدى ءبىلىم شىرقاۋ شىڭعا بەت الادى. ءداۋىر الماسىپ, ۇرپاق جاڭارىپ جاتىر عوي. سول سەبەپتەن دە مەن ومىربەك ارىسلان ۇلىنىڭ بالاۋسا شىبىقتىڭ تامىر جايا كەلىپ, ماۋەلى بايتەرەككە اينالاتىنى سەكىلدى, ونىڭ وتكەن جولىن از دا بولسا تاراتىپ ايتا كەتسەم دەيمىن.
مەكتەپتى التىن مەدالمەن بىتىرگەن, ارمانى اسقاق, قيالى بولات قاناتتى قىرانداي كوككە سامعاعان بولاشاق عالىم بىردەن ماسكەۋگە جول تارتادى. م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى ۇزدىكتەر قاتارىندا ءبىتىرىپ شىعادى. تۋعان ەلىنە ورالىپ, تەوريالىق ءبىلىمدى تاجىريبە ءۇستىندە دايەكتەۋ ماقساتىندا شىمكەنت قالاسىنداعى قازاق تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ماتەماتيكا جانە مەحانيكا كافەدراسىنا وقىتۋشى بولىپ قىزمەتكە تۇرادى. تەرەڭ ءبىلىم, تەگەۋرىندى قادام ونىڭ ادىمداپ العا وزۋىنا مولىنان ءمۇمكىندىك بەرەدى. اعا وقىتۋشىلىقتان مەحانيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانىنا كوتەرىلگەن تۇستا, جۇمىستىڭ قىزىعىمەن كەتپەي عىلىمنىڭ قيا جولىندا باق سىناسام دەگەن وي ونى تاعى دا ماسكەۋگە جەتەلەيدى. ونداعى توقىما ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا قابىلدانىپ, ۇزدىك ءبىتىرىپ, كانديداتتىق قورعاعان الىمدى جىگىتتى وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىعى ۇستازدىق قىزمەتكە قالدىرادى.
بىراق كىسى ەلىنەن ءوز جۇرتىن جوعارى قويعان ومەكەڭ قايتادان اتامەكەنىنە كەلىپ, بۇرىنعى قازاق پوليتەحنيكا ينستيتۋتىنا دوتسەنت بولىپ جۇمىسقا تۇرىپ, ارتىنان كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, دەكان, پرورەكتورلىق قىزمەتتەردى ابىرويلى اتقارادى.
ودان كەيىن قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتورلىققا اۋىسىپ, 16 جىل سوندا ەڭبەك ەتتى. وسى ۋاقىت ىشىندە سان قىرلى, ءبىر سىرلى تالانت يەسى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارىندا دا, عىلىم الەمىندە دە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتتى. مەحانيكا-ماتەماتيكا سالاسىنداعى تەوريالىق ىزدەنىستەرى ءوندىرىستە ءوز جەمىسىن بەرىپ, ۇلكەن ابىروي, اتاقتارعا كەنەلدى. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا اكادەميك بولىپ سايلانىپ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, عىلىمعا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر دارەجەلەرىن يەلەندى. 24 عىلىم دوكتورىن, 90-نان استام عىلىم كانديداتتارىن ءازىرلەدى. 400-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى اتانسا, ونىڭ ىشىندە 18 مونوگرافيا, 30 وقۋ قۇرالى بار. ەڭ باستىسى, ومىربەك ارىسلان ۇلى قازاق توپىراعىندا مەحانيزمدەر جانە ماشينەلەر تەورياسىن, ماشينەتانۋ جونىندەگى تۇڭعىش قازاق تەرمينولوگياسىن جاسادى. ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن مەحانيزم جانە ماشينە تەورياسى تۋرالى قازاق تىلىندە ءبىرىنشى وقۋلىقتى جازىپ, شىعارعانىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى. بۇل ورىس ءتىلى داۋىرلەپ, قازاق ءتىلى قاعا بەرىستە قالعان 1972 جىل ەدى.
پايىم-پاراساتى, وي-ولشەمى قاشان دا ىلگەرى جۇرەتىن اكادەميك ومىرىندەگى تاعى ءبىر ەلەۋلى كەزەڭ, جوعارىدا ايتقانىمىزداي ۇلت ءۇشىن, جۇرت ءۇشىن تەر توككەن جىلدارى ەدى. ونىسى كەيىن سولاقاي ساياساتتىڭ قاھارىنا ءىلىنىپ, ءبىراز قالجىراتتى. بىراق رۋحىن جىعىپ, وت بولىپ جانعان ءۇمىتىن وشىرە المادى.
اكادەميك جوداسبەكوۆتىڭ سان قىرلى دارىنى, قاجىر قايراتى, كورەگەندىگى قازمۇۋ-دى باسقارعان تۇستا ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. جاستارعا ءبىلىم بەرىپ, تاربيە ءۇيرەتۋ ءۇشىن الدىمەن ولارعا جاعداي جاساۋدى العا وزدىرعان ازامات – وقۋ ورنىنىڭ اۋقىمدى جەرگە جاڭا قالاشىعىن سالۋدى ويلاستىردى. بۇل ىستە ول ىسكەرلىگىمەن دە, ءىسمەرلىگىمەن دە تانىلدى. تولقىن-تولقىن ۇرپاق ءبىلىم الاتىن وردانى تۇرعىزۋ تۇسىندا قۇرىلىسشىلارمەن قاتار ءجۇرىپ, اقىلدىڭ دا, ەڭبەكتىڭ دە ەرەن ۇلگىسىن كورسەتتى.
وسى الىپ كەشەن تۋرالى اڭگىمە بولا قالسا, ول وزىنەن گورى وزگە ازاماتتاردى, ات سالىسقان, قولۇشىن بەرگەندەردى اۋزىنان تاستامايتىن. قازاق توپىراعىنداعى جالعىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عيماراتىن مەن ەمەس, ەل سالدى, ديماش احمەت ۇلى, بايكەن ءاشىم ۇلى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, تاعى دا باسقا ازاماتتار بەل شەشىپ كىرىستى, ۇلتتىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى الەمدىك دارەجەدە بولۋ كەرەك, كەمدىك كورمەۋى قاجەت, ءتورت قۇبىلاسى ساي بولسىن دەدى. سونى ىستەرىمەن دالەلدەدى.ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, ۇلكەن ماقساتتىڭ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلدى.
جۇمعان جۇدىرىقتاي بولعان ەل ازاماتتارى, اسىرەسە ومىربەك ارىسلان ۇلى سول كەشەن ارقىلى ارتىنا وشپەس بەلگى قالدىردى. ءبىز ءبىلىم ورداسىنا كەلگەن جاستار ومەكەڭنىڭ ەڭبەگىن ءبىلىپ ءجۇرسىن دەپ باس عيماراتتىڭ الدىنا ول كىسىنىڭ اتى-ءجونىن جازىپ, ەڭبەگىن كورسەتەتىن ءمارمار تاقتا قويدىق.
وسىندايدا ويدى وي قوزعايدى. قازاق جۇرتى تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىن تار جول, تايعاق كەشۋ كەزەڭدەرىن باستان كوپ وتكىزدى. بيلەۋشىلەر ساناسىندا ساۋلەسى مول ۇلت جاقسىلارى مەن زيالىلارىن ىقتىرۋ ءۇشىن, كوبەيىپ بارا جاتسا كورەسەسىن كورسەتۋ ءۇشىن ءار تولقىن تۇسىندا قايتا-قايتا داۋىل بولىپ سوعىپ, قاسىرەت بوپ ورالاتىن ەدى. سونداي سۇمدىقتىڭ ءبىرى ءوزىمىز كۋا بولعان 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى بولاتىن. دەگەنمەن, بۇل كوتەرىلىس ىرگەسى مىقتى, ەشكىم شايقاي المايدى دەگەن كەڭەس ءداۋىرىنىڭ ىدىراۋىنا نەگىز قالادى. سونىمەن قاتار, قازاق جۇرتىنىڭ قاھارىنا مىنسە, ار-نامىسىن اياققا تاپتاتپايتىنىن, قانشا جەردەن سەس كورسەتسەڭ دە ودان ىقپايتىنىن, بۇقپايتىنىن, جاعالاسقاننىڭ جاعاسىندا قولى كەتەتىنىن كورسەتتى. مۇنداي مىنەز كورسەتۋدىڭ ار جاعىندا كوپكە ۇلت زيالىلارىنىڭ ۇلتتى قادىرلەۋ, حالىقتىق قاسيەتتى اسپەتتەۋ, ءوزىندىك بەت بەينەسى, تاعىلىم الار تاريحى بار ەكەنىن ايتىپ, ساناعا سەرپىلىس بەرگەنىندە جاتىر ەدى. ومەكەڭ سياقتى ارىستار ءتۇرلى كەزدەسۋلەردە قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان اڭگىمە قوزعاپ, الەمدەگى قىرىق قىراۋ مەملەكەتتەردىڭ ءتۇپتىڭ تۇبىندە كۇيرەپ تىناتىنىن ايتىپ جۇرەتىنى دە جاستاردى قاناتتاندىرماي قويعان جوق. كەڭەس ءداۋىرى دە قيراعانداردىڭ كەبىن كيدى, قالتىلداپ تۇرعان تىرلىكتىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسى شىرقىن بۇزدى, شىرايىن كەتىردى. اقىرى جەرمەن جەكسەن ەتىپ, شەڭبەر ءۇزىلىپ, وداق قۇرامىندا بوداندىق قامىتىن كيگەن قۋىرشاق رەسپۋبليكالار شىنايى تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزدى.
سول اۋىر كۇندەردە شەكسىز بيلىككە ابدەن قۇنىعىپ كەتكەن ورتالىق ات ءۇستىندەگى قازاقتىڭ ايتۋلى ۇلدارى مەن قىزدارىنان ۇرەيى ۇشىپ, «قۇرىقتاۋعا» كوشتى. سونىڭ العاشقى ىلەگىنە اكادەميك ءىلىندى. ون التى جىل باسقارىپ, مىڭداعان ۇرپاقتى قاناتتاندىرىپ شىعارعان ءبىلىم ورداسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, عيماراتتار تۇرعىزعان ادامدى جازىقسىزدىعىنا قاراماي, نايزا ۇشىنا ءىلدى. عىلىم مەن بىلىمنەن اۋلاق ءجۇرسىن, زاۋىتقا بارىپ جۇمىس ىستەسىن دەدى شولاق بەلسەندىلەر. ۇلتشىل ەتىپ شىعاردى. ءتوڭىرەگىن تۇگەل قارالادى. جۇزگە تاياۋ تەكسەرۋلەر جاساپ, جوقتى بار, باردى جوق دەدى. قايراتكەردىڭ, ۇلتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەش ەتپەك بولدى. بىراق حالقىن شىن سۇيگەن, ادامدىق تابيعاتى تازا, ازاماتتىق بولمىسى بيىك, عىلىمعا جانقيارلىقپەن بەرىلگەن ءمارت قازاققا قانشا شۇيلىككەنمەن ونىڭ جالىن-جىگەرىن جاسىتا المادى. ۇلتقا, ۇرپاققا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن ادام قالاي كىنالى بولىپ شىقسىن؟ بارىنە عالىم قايسارلىقپەن, كۇرەسكەرلىكپەن ءتوتەپ بەردى. اقىرى اقتىعىن دالەلدەدى. ايىپتى ەتىپ شىعارۋعا تىرىسقان توپ ادىرا قالىپ, ازاماتتىڭ ارىنا تۇسكەن داق الىنىپ تاستالدى.
ومىربەك ارىسلان ۇلى قىرانداي تۇلەپ, قاناتىن قايتا جايدى. «قازاق ءبىلىمى مەن عىلىمىن قايتسەك وركەندەتەمىز, ءورىسىن كەڭەيتەمىز, الەمدىك دەڭگەيگە جەتكىزەمىز», دەپ قاسىندا قاۋمالاپ جۇرگەن ءبىز سەكىلدى ءشاكىرتتەرىن جىگەرلەندىردى. كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر دەپ, ءبىز دە اعانىڭ جانىنان تابىلدىق. از ۋاقىت ءۇزىلىپ قالعان قىرۋار جۇمىستارىمىزدى, ىزدەنىستەرىمىزدى, جوبا-جوسپارلارىمىزدى ىسكە اسىرۋعا كىرىستىك. ول تۋرالى ايتپاس بۇرىن مىنا ءبىر جايدى نازارعا سالا كەتسەم دەيمىن. عىلىم دا, عالىم دا – حالىق قازىناسى, ەل بايلىعى. سونى ەستەن شىعارىپ, «سەن كىم ەدىڭ, بيلىكتىڭ قاسىندا» دەپ ەسەرلىككە سالىنعان ەسسىز وقيعالار – مەن ارداق تۇتاتىن ەكى الىپتىڭ باسىنان وتكەن ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا قازاق عىلىمىنىڭ اتاسى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن ءوز قولىمەن قۇرىپ, بۇگىن ءسان-سالتاناتىمەن كوز تارتىپ تۇرعان وقىمىستىلاردىڭ عاجاپ ءۇيىن اتاقتى ساۋلەتكەر اكادەميك ۆ.شۋحوۆتىڭ جوباسىمەن سالدىرىپ, پايدالانۋعا بەرگەن قانىش اعا ساتباەۆتى دا جازىقتى ەتىپ, قىزمەتتەن بوساتقانىن بىلەمىز. سول شۋحوۆتىڭ التىن مەدالىن العان ومەكەڭ دە قانىش اعامىزدىڭ كۇيىن كەشتى. وسىندايدا تاۋەلسىزدىكتىڭ, ەلدىكتىڭ قادىرى ەرەكشە ەكەنىن ۇعاسىڭ. ءبىز مۇنى ءوزىمىز عانا ۇعىپ قويماي, باستى قۇندىلىعىمىز ءتاۋەلسىزدىك ەكەنىن وزگەلەرگە دە ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك.
عىلىمداعى قول جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن ومىربەك ارىسلان ۇلى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن عالىم. ول كىسى: «شىن عىلىمدى ىلگەرى اپاراتىن دا, اشاتىن دا تالانتتى جاستار. ءبىز سول تالانتتى جاستاردى دايىنداۋىمىز كەرەك, جالىقپاي تاربيەلەۋىمىز قاجەت, ارينە كوپ قارجى كەتەدى. بىراق قايتارىمى ءتۇپتىڭ تۇبىندە بولماي قويمايدى», – دەيتىن. مۇنى ءسوز ءجۇزىندە قالدىرماي, ءوزى ءىس جۇزىنە اسىردى. ونداعان, جۇزدەگەن دارىندى جاستاردى عىلىم الەمىنىڭ قۇپياسىن اشۋعا باۋلىدى. سونىڭ ءبىر دالەلىن جوعارىدا ايتتىم, جۇزدەن اسا بەلگىلى عالىمداردى ازىرلەگەن.
ءار عىلىمنىڭ وزىنە ءتان سالاسى بولادى. ونىڭ كوشباسىندا ىشكى الەمىن, سىر سيپاتىن, باعىت-باعدارىن, تەرەڭ يىرىمدەرىن العاش تەوريالىق نەگىزدە دايەكتەپ, ارتىنان تاجىريبەدە جۇزەگە اسىرىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە بەرەتىن ايتۋلى تۇلعالار تۇرادى. ايتالىق, ارىعا بارماي بەرىدەن قايىرساق, رەسەيدە مەحانيكا عىلىمى ءحىح عاسىردىڭ ورتاسى مەن حح عاسىردىڭ باسىندا زەرتتەلە باستادى. ماشينەلەر مەحانيزمدەرى تەورياسى تۋرالى پ.ل.چەبىشەۆ, ي.ا.ۆيشنەگرادسكي, پ.و.سوموۆ, ا.ە.جۋكوۆسكي, ل.ۆ.اسسۋر, تاعى باسقا دا عالىمدار ەڭبەگىن كەڭەستىك داۋىردە اكادەميكتەر ي.ا.ارتوبولەۆسكي, ا.يۋ.يشلينسكي جانە سول ۇستازدارىنىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ ومەكەڭ دە ءوز ۇلەسىن قوستى.
ول قازاق ەلىندە ماشينە مەحانيزمدەرى مەكتەبىن قۇرىپ, ونى الەمدىك بيىككە كوتەردى. ءسوزىمىز جالاڭ بولماسىن, ناقتى مىسالدارعا جۇگىنەلىك. ات اربامەن جۇرەتىن زاماننان ءوتىپ, تەحنيكا تەگەۋىرىنى ارتقاندا عالىم بۇل ءىستى قازاق عالىمدارىنىڭ اراسىندا تۇڭعىش رەت قولعا الدى. ءماشينەلەردى جەتىلدىرىپ وتىرۋ ءومىر تالابى ەكەنىن ەرتە ۇعىنعان عۇلاما وتانىمىزدا ماشينەلەر مەن مەحانيزمدەر تەورياسىنىڭ (ممت) نەگىزىن قالادى. ءوزىنىڭ شاكىرتتەرىمەن جازىق يىنتىرەكتى جوعارى كلاستى مەحانيزمدەردىڭ تەورياسىن دا تۇڭعىش رەت ءدايەكتەدى. مۇنىڭ ءبارىن ۇلتىمىزدىڭ ۇل-قىزى ءوز ءتىلىندە وقىپ ءبىلسىن دەپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارناپ مەحانيزم مەن ماشينە تەورياسى تۋرالى كىتابىن شىعاردى. ءسوز بەن ءىستى تارازى باسىندا تەڭ ۇستايتىن عالىمنىڭ جازىق يىنتىرەكتى جوعارى كلاستى مەحانيزمدەر تەورياسىنىڭ نەگىزىندە جاساعان ەڭبەكتەرى ەلىمىزدى ءتورتكۇل دۇنيەگە تانىتتى. سول ەڭبەكتەردىڭ بىرەگەيى جۇك كوتەرگىش, تيەۋ-ءتۇسىرۋ قوندىرعىلارى حالىقتىڭ قاجەتىن وتەپ جاتتى. بۇل ءجۇزدەگەن كۋالىكتەر مەن پاتەنتتەرگە دە قول جەتكىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, يتاليا, پولشا, فينليانديا, بۇرىنعى چەحوسلوۆاكيا, يۋگوسلاۆيا سەكىلدى ىرگەلى ەلدەردىڭ كۋالىكتەرى بار ەدى.
جۇك كوتەرگىشتەر ليتسەنزياسى يۋگوسلاۆيانىڭ «مەگو-18 نوۆەمبي» فيرماسىنا ساتىلعان بولسا, اقش-تىڭ حوۋپ-ينداستريز فيرماسىمەن ۆش-8 كوتەرگىشىنە كەلىسىم جاسالدى. 1600 گرادۋس ىستىقتا بولات قورىتاتىن كونۆەرتوردا جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلگەن مانيپۋلياتور جاسالىپ, ول شەتەلدەردىڭ پاتەنتتەرىنە يە بولدى. عالىمنىڭ وسىنداي ەلەۋلى ەڭبەگىن جوعارى باعالاعان ەكى بىردەي اكادەميك, لەنيندىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ا.يۋ.يشلينسكي مەن گ.گ.چەرنىيدىڭ «...ءو.ا.جولداسبەكوۆ – اسا كورنەكتى عالىم-مەحانيك, مەحانيزمدەر مەن ءماشينەلەر تەورياسى سالاسىنداعى مامان. اكادەميك ي.ي.ارتوبولەۆسكيدىڭ شاكىرتى جانە ونىڭ ءىسىن جالعاستىرۋشى رەتىندە ول جوعارى كلاستىق مەحانيزمدەر تەورياسىن جاساپ, ونىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. مۇنداي تيپتەگى مەحانيزمدەردى زەرتتەۋ ءۇلگىسىن ۇسىنۋ ءتيىمدى, بىرنەشە جاڭا ءماشينەلەردىڭ جوبالاۋ ءادىسىن جاساۋعا جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى...», – دەپ باعالاۋى قازاق عىلىمىن, قازاق عالىمىن كوككە كوتەرۋمەن بىردەي بولسا كەرەك. بۇعان قوسا, كەڭىستىكتىك مەحانيزمدەر مەن جوعارى كلاستى مەحانيزمدەر جاساۋ تەورياسى دا ناتيجەلى بولىپ, الەمدىك دەڭگەيدە تانىلدى. ول دۇنيەجۇزى وقىمىستىلارىنا تانىستىرىلىپ, وسى تاقىرىپتا حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىلدى. قازىر دە جالعاسىن تابۋدا.
ءححى عاسىردى جاڭا تەحنولوگيالار عاسىرى دەپ بىلگەن ومىربەك ارىسلان ۇلى عالىمدىعىنا قوسا, العىر ۇيىمداستىرۋشى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. ول كىسى ءبۇگىنگى تىرلىكپەن شەكتەلىپ قالماي, ەرتەڭدى, ودان ءارى بولاشاقتى بولجاپ, سوعان ەرتە قام جاسايتىن, بىزدەن دە سونى تالاپ ەتەتىن. وعان دا مىسال كەلتىرەر بولسام, «مەحانيزم, ماشينە جانە اۆتوماتيكا تەورياسىنىڭ مامانى» دەگەن ارناۋلى عىلىمي كادر دايارلاپ شىعاراتىن اسپيرانتۋرانى 1966 جىلى ق.ساتباەۆ اتىنداعى ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە ۇيىمداستىرسا, 1970 جىلى ماشينەلەر مەحانيكاسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ لابوراتياسىن, 1973 قولدانبالى مەحانيكا كافەدراسىن قازمۇۋ-دە جاساقتادى. مۇنىڭ ءبارى ونىڭ جوعارى كلاستى مەحانيزمدەردى زەرتتەپ, زەردەلەۋ ماقساتىنداعى باستامالارى ەدى. عالىمنىڭ ماشينەلەر مەن مەحانيزمدەر تەورياسى ماسەلەلەرىنىڭ ماتەماتيكالىق مودەلىن جاساۋ جۇمىستارى بويىنشا تالپىنىستارى دا ءوز الدىنا جاتقان ءبىر الەم.
ءجۇز جىلدا ءبىر تۋاتىن دارا تالانت كوپ ەمەس. ونداي ادامدار ساناۋلى. سونىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى ومىربەك ارىسلان ۇلى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. ول – ءوز دارىنى مەن تالانتىن, عىلىمي جەتىستىكتەرىن دۇنيەجۇزى وقىمىستىلارىنا مويىنداتقان تۇلعا. بۇعان بۇكىل ءبىر عىلىمنىڭ سالاسىن تەرەڭ ءبىلىپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ اقىل-ويىمەن, تۋما تالانتىمەن ۇلەس قوسقان عۇلاما تۋرالى ايتقان الەمدىك دەڭگەيدەگى بىلگىرلەردىڭ كەيبىر ءسوزدەرىنەن دايەك كەلتىرە كەتسەم ءجون بولاتىنداي. سەبەبى, وزگەلەردىڭ باعالاۋىن وقىعان كەزدە ونىڭ بۇكىل تۇلعاسى تاۋ شىڭدارىنداي ايقىندالا تۇسەرى ءسوزسىز. ءماسەلەن, بولگاريالىق اكادەميك گ.ي.برانكوۆ: «كەڭەس وداعىنداعى بىرنەشە مەكتەپ الەم كولەمىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ باعىتتارىنا جانە قارقىنىنا ىقپال ەتۋدە. اكادەميك ءو.جولداسبەكوۆ باسقارعان قازاقستان مەكتەبى جوعارى كلاستىق اسسۋر توپتارىنىڭ وزگەرمەلى قۇرىلىمىنىڭ مەحانيزمى جونىندەگى تەورياسىنىڭ ماڭىزى زور», – دەسە, كورنەكتى اكادەميك ن.گ.برۋەۆيچ: «اكادەميك ءو.جولداسبەكوۆ جوعارى كلاستى مەحانيزمدەر ءاناليزى مەن سينتەزى جونىندەگى تەڭدەسسىز ءىرى تەوريا جاسادى. سول ارقىلى الەمدە تۇڭعىش رەت جوعارى كلاستى مەحانيزمدەردىڭ قۇرىلىمدىق, كينەماتيكالىق جانە ديناميكالىق ءاناليزى مەن سينتەزىنىڭ گرافواناليتيكالىق تاسىلدەرىن ويلاپ تاپتى», – دەيدى. ال بالتىق جاعالاۋىنداعى تارتۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋ.ر.لەپيك: «ومىربەك ارىسلان ۇلى جولداسبەكوۆتىڭ جاساعان مەحانيزمدەر مەن ماشينەلەر تەورياسى نەگىزىندە دۇنيەگە كەلگەن كوتەرگىش-ترانسپورتتىق, تيەگىش-تۇسىرگىش جانە مانيپۋلياتور قوندىرعىلاردىڭ ءبارى دە كەرەمەت, ولارعا كسرو-نىڭ اۆتورلىق كۋالىكتەرى بەرىلگەن, شەتەلدەردەن پاتەنت العان جانە وندىرىسكە ەنگىزىلگەن. ول 200-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى», – دەپ عالىم تالانتىنا تاڭدانىسىن بىلدىرەدى.
وسىنداي ابىروي اتاققا بولەنگەن ايتۋلى عالىم جەلتوقساننىڭ بەت قاراتپاعان ىزعارىنان ارىلعان سوڭ حالقىمەن قايتا قاۋىشتى. 1990 جىلى قازاق كسر حالىق دەپۋتاتتىعىنا ۇسىنىلعاندا, باسەكەلەستەرىن باسىپ وزدى. باسىپ وزاتىنداي ءجونى بار ەدى. ول كوتەرگەن ماسەلە جۇرتتىڭ كوكەيىنەن شىقتى, ەلگە يگىلىك اكەلدى. سونىڭ كەيبىرەۋلەرىنە توقتالار بولساق, ول قازاقستانعا تولىق ەكونوميكالىق دەربەستىك بەرۋدى, ۆەدومستۆوشىلىقتى جويۋدى, حالىقتى قالجىراتىپ بارا جاتقان ەكولوگيانى تۇزەۋدى, ۇلتتىق ءداستۇر مەن ءمادەنيەتتى دامىتۋدى, جاستاردىڭ ەڭبەك ەتۋىنە ءمۇمكىندىك بەرۋدى, ءتالىم-تاربيە الۋىنا قامقورلىق جاساۋدى, ستۋدەنتتەرگە ساپالى ءبىلىم, ءوز دەڭگەيىندە ماماندىقتى يگەرىپ شىعۋدى, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن وڭالتۋدى, ستيپەنديالارىن تولىق كۇنكورىس دەڭگەيىنە جەتكىزۋدى, قازاقستان عىلىمىنىڭ ابىرويىن كوتەرۋ ءۇشىن عالىمدارعا ءبىرىنشى كەزەكتە جاعداي تۋعىزۋدى, اكادەميا مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا عىلىمنىڭ قارىشتاپ ءوسۋى ءۇشىن ماتەريالدىق بازانى جاقسارتۋدى, عىلىمعا بەيىمى بار تالانتتى ستۋدەنتتەردى ءتومەنگى كۋرستان باستاپ قامقورلىققا الۋدى, تاعى باسقا دا كەلەلى ماسەلەلەردى كوتەرگەن ەدى.
تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ ابىرويىن ارتتىرىپ, تابىسقا كەنەلتەتىن اقىل-ويدىڭ جەمىسى دەپ, ونىڭ ومىردەگى ناقتى ناتيجەسى جاڭا تەحنيكا مەن تەحنولوگيا ەكەنىن جۇرتتان بۇرىن ەلەكتەن وتكىزىپ, ەرتە قيمىلداعان الاش پەرزەنتى ادام اقىل-ويى مەن ماشينە تەتىگىنىڭ قاتىناسىن جەتىلدىرۋ, عالىمدار اراسىندا جوعارىدا جاڭالىق رەتىندە اتاپ وتكەن «وپەراتور-مانيپۋلياتور», ياعني سونى تەحنيكا جانە تەحنولوگيالارمەن قارۋلانۋ, جاپون مەن نەمىس وقىمىستىلارىنان قالىسپاي ءجۇيەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن وتاندىق ينجەنەرلەر اكادەمياسىن قۇرۋعا تالپىندى. بۇكىل سانالى عۇمىرىندا ىزدەنۋمەن, ويىنا العان ماقساتتارىن ورىنداۋ جولىندا قاجىماي تالپىنۋدىڭ ارقاسىندا ماقساتىنا جەتپەي تىنبايتىن ومەكەڭ بۇل ءىستى دە 1991 جىلى بيىك دارەجەدە ورىنداپ شىقتى.
شىنىندا, وركەنيەتتى ەلدەردە مۇنداي عىلىم وردالارى بۇرىننان بار. سونى شەتەلدەرگە شىققاندا زەرتتەپ-زەردەلەپ ءجۇرگەن اقىل-ويدىڭ دانىشپانى ينجەنەرلىك اكادەميا جۇيەسىن شۆەتسيا كورولدىگى اكادەمياسىنىڭ شاقىرۋىمەن سول ەلگە ءدارىس وقۋعا بارعاندا تۇبەگەيلى شەشىپ كەلگەنىن ايتقان ەدى. ينجەنەرلىك اكادەميا – بۇل جاڭا زاماننىڭ تەحنيكاسى مەن تەحنولوگياسىنىڭ التىن ارقاۋى دەيتىن. ماسەلەن, سول شۆەتسيا كورولدىگى اكادەمياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىلعا تاياۋ ۋاقىت وتسە, امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى مۇنداي اكادەميانىڭ مارتەبەسى تىپتەن زور ەكەن. ول عىلىم ورداسىنىڭ قۇرامىنداعى ۇلتتىق اكادەميادان دا ارتىق كورىنەدى. بۇل قالاي دەگەنگە, ومەكەڭ: «عالىم-ينجەنەرلەر ءوندىرىس جاڭاشىلدارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جۇمىس ىستەۋ ناتيجەسىندە تىڭ جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزەدى. زاۋىت-فابريكامىزدىڭ ءبارى زامانعا ساي جاڭا قۇرال-جابدىقتارعا ءزارۋ. سونى مىنا ءبىز قۇرعان اكادەميا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ اياسىندا شەشىپ, ونى بىرتە-بىرتە الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋ ءتيىس», – دەگەن بايلام-پايىمدارىن ىلعي دا ايتىپ قانا قويماي, وسى تۇرعىدا ءشاكىرتتەرىنە باعىت-باعدار ۇسىناتىن. الىسقا بارماي-اق پاكستان ەلىن الايىقشى, «ونداعى ينجەنەرلىك اكادەميا وتكەن عاسىردىڭ 40 جىلدارىنىڭ بەل ورتاسىندا قۇرىلعان», – دەيتىن.
ىزدەنگەن جەتەر مۇراتقا دەپ, اقىرى اكادەميامىز شاڭىراق كوتەرگەندە ونىڭ العاشقى سەسسياسىنا ەلباسى ءوزى كەلىپ, قاتىسقان ەدى. پرەزيدەنت سول باسقوسۋدا ءبىزدىڭ الدىمىزعا ۇلكەن مىندەتتەر مەن تالاپتار قويدى.
ومىربەك ارىسلان ۇلىنىڭ ىلعي قايتالاپ ايتا بەرەتىن تومەندەگىدەي قاعيدالى ءبىر ءسوزى بار ەدى. «عالىم نە كەرەك ەكەنىن بىلەدى, ال ينجەنەرلەر نە كەرەك ەكەنىن ءجانە ونىڭ قالاي جاساۋ كەرەك دەگەندى دە وي-سانالارىنا توقىپ جۇرەدى», – دەپ وتىراتىن. بۇل سوزدەردىڭ استارىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جاتقانى انىق. وسى ارادا تاعى ءبىر ايتارىم, عۇلاما عالىم ىرگەتاسىن مىقتاپ قالاعان قازاق ەلى ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى, ءبىر جۇيەگە تۇسكەن عىلىمي زەرتتەۋلەرى, ونىڭ جەتىستىكتەرى مولىنان. ءبىز مۇنى ومەكەڭنىڭ يدەياسىنىڭ ىلگەرى باسۋى, ءوز ناتيجەسىن بەرۋى دەپ بىلەمىز. اسىرەسە, مەملەكەتىمىزدىڭ نىعايۋىنا بۇل عىلىم ورداسى ءوز ۇلەسىن قوسىپ, ەلىمىزدى ىلگەرى اپارۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەردى بىرىكتىرىپ, اقىل-ويدىڭ ۇيىتقىسىنا اينالۋدا.
ومىربەك ارىسلان ۇلى تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ ورىستەپ-وركەندەۋىنە ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوستى. العاشقى جىلدارداعى ەلەڭ-الاڭداعى پىكىر قايشىلىقتارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۋرا جولىن تاباندىلىقپەن قولدادى. ەل بىرلىگىن, جۇرت تىنىشتىعىن سول كەزدەگى ايبارى مىقتى, اقىل پاراساتى بيىك ازاماتتارمەن سەرىكتەسىپ تۇرىپ قورعادى. تالاي تارتىستى وتكەن ءسوز سايىستارىندا بىلىمدىلىك كورسەتتى.
ايبارىنا قاراي ايتارى, اقىلىنا پاراساتى ساي سول الاشتىڭ ارىس ۇلى ءومىردەن وزعاندا زامانداس ءىنىسى, قارا ءسوزدىڭ حاس شەبەرى ءابىش كەكىلباي ۇلى: «دۇنيەدەن ءومىربەك ارىسلان ۇلى وزعاندا قاتتى قامىقتىم. شىن مانىندەگى وجەتتىگىمەن, ءورشىلدىگىمەن ءوز باقىتىنىڭ ۇستاسى ءوزى بولا العان قاجىماس قايرات, قايسار اقىل, جاسىماس جىگەر يەسى وسىنداي وت جالىن ازاماتقا دا تىرناق باتىرا الاتىن قاتىگەز اجال كىمدى ايايدى دەيسىڭ دەگەن وي كەلدى», – دەپ تەبىرەنگەن ەكەن. ءبىز مۇنى تەكتىنىڭ تەكتىنى باعالاۋى دەپ ۇقتىق.
قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن, حالقىنىڭ بىرلىگىن ساقتاۋ جولىنداعى ساياساتتى اركەز قولداعان ازامات ەل استاناسى ارقاعا كوشكەندە, الدىمەن جەتتى. «ەل بولىپ ەڭسە تىكتەۋ ءۇشىن, جاڭا استانانىڭ ارقايسىسىمىز تىرەگى بولۋىمىز كەرەك, قاداسىنداي قالانىپ, ۋىعىنداي شانشىلىپ, شاڭىراعىن بيىكتەتۋىمىز كەرەك. ەل عىلىمىن دامىتقاندا گۋمانيتارلىق, مادەنيەت, جاراتىلىستانۋ دەپ ءبولىپ جارماي, بىرلىكتە قاراۋ ءجون. التىن ارقاۋىن جاساپ الساق, ودان كەيىن ءبارى دە ءوز باعىتىمەن جۇرە بەرەدى. ۋىعى تۇگەل ەمەس شاڭىراقتى مىقتى دەي المايمىز. دۇنيەتانىم عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ سان سالالارىنسىز تولىققاندى بولا المايدى. ءار ىستە ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىم مەن بىلىك كەرەك. ەگەر شىن مانىسىندەگى عىلىم بولماسا, وندا ونىڭ مادەني-دۇنيەتانىمدىق مۇمكىندىكتەرىن جەتكىلىكتى دەۋگە كەلمەيدى. عىلىمعا سۇيەنبەي, نەگىزسىز بولجام, اڭىز-ەرتەگىلەرگە تابان ءتىرەسەك, پايداسىنان زيانى كوپ بولادى», – دەگەن ول ۇرپاق تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, كەڭەس وكىمەتى كەزىندەگى ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ سىر-سيپاتىن سارالاپ بەرگەن ەدى. «ەندى سول ولقىلىقتى جويىپ, وتانشىلدىق سەزىمدى وياتىپ, ۇلتتى ءسۇيۋدى ۇلتشىلدىقپەن شاتاستىرىپ الماعانىمىز ءجون. ءوز ۇلتىن سۇيە بىلمەگەن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىنە جەتە الماعان ادام وزگە ۇلتتاردى قۇرمەتتەيدى دەگەنگە مەنىڭ كۇمانىم بار», – دەپ وتىراتىن.
عالىمدىعىمەن دە, ازاماتتىعىمەن دە قانداي ىسكە بولسا دا ۇيىتقى بولىپ, ۇيىمداستىرۋشىلىق قاسيەتىمەن تانىلعان ومىربەك ارىسلان ۇلى كەمەلىنە كەلىپ, كەمەڭگەرلەر قاتارىنا قوسىلعان شاقتا ءفاني دۇنيەدەن باقي دۇنيەگە اتتاندى. كەڭدىگى مەن كەمەلدىگى بولەك ازامات ۇشپا ويدان اۋلاق ەدى. ءوزىن قۋعىنعا سالىپ, جالا جاۋىپ, جاپا شەكتىرسە دە, كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ جاقسىسىن الايىق دەپ, وزىعىنا وي ءبولىپ وتىراتىن. مۇنىڭ ءوزى جاقسىعا عانا ءتان كەمەل قاسيەت بولسا كەرەك.
ءبىز ومىربەك ارىسلان ۇلىنىڭ ونەگە الار ومىرىنەن وسىلايشا وي قوزعاي وتىرىپ, ونىڭ عىلىمداعى ەكىنشى ءومىرى سان قىرىنان جالعاسىپ كەلە جاتقانىن, ازاماتتىق, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىنىڭ تاۋ شىڭدارىنداي بيىكتەن بيىككە كوتەرىلىپ, الىستان كورىنە باستاعانىن ەرەكشە قاداپ ايتۋدى وزىمە پارىز سانايمىن. مەنىڭ عانا ەمەس, ۇلتىمىزدىڭ ۇستازىنا اينالعان ومەكەڭنىڭ الەمدىك دەڭگەيگە جەتكەنىن مىنا اتاق لاۋازىمدارىنان ايقىن كورۋگە بولاتىن سەكىلدى. ول كىسى حالىقارالىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, يسلام ەلدەرى ينجەنەرلىك اكادەميالار فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قازاق ەلى ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ۆ.گ.شۋحوۆ پەن ءال-حورەزمي (يران) اتىنداعى حالىقارالىق التىن مەدالداردىڭ يەگەرى, رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ التى دۇركىن, تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. حالقىنىڭ ءىلتيپاتىنا ءبولەنگەن عالىمنىڭ العان ماراپاتتارى مەن بۇدان وزگە دە اتاقتارىن تىزە بەرسەك, ماقالا جەلىسى ءبىراز جەرگە دەيىن سوزىلارى انىق. ومەكەڭنىڭ تاعى ءبىر قاسيەتى وسى جەردە ويعا ورالىپ وتىر. كوپ جۇرت تەحنيكا سالاسىنىڭ ماماندارى سوزگە شورقاق كەلەدى دەيدى. ول كىسىنىڭ تەحنيكاڭىزدى دا جەتىك مەڭگەرىپ, قازاقتىڭ قاسيەتتى ءسوزىن ءتۇپ تامىرىمەن تۇگەل قوپارا سويلەيتىن قاسيەتى بولۋشى ەدى. ءسوزگە شەشەن ەدى. ول سونىمەن بىرگە, ۇلتتىق ۇلگىنى دە, حالىقتىڭ ءداستۇرىن دە, ادەت-عۇرىپتى دا تەرەڭ مەڭگەرگەن. سوزگە توقتايتىن, ارعى-بەرگىنى ەكشەپ بارىپ, ويلى كوزبەن قاراپ تۇرىپ, پاراساتتى پىكىرىن بىلدىرەتىن. ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە جولىن, ءجونىن بەس ساۋساعىنداي مەڭگەرگەن, جومارتتىعى دا ەرەن ەدى. تاريحتى دا تالدايتىن, قيلى كەزەڭدەردىڭ دە قيۋىن كەلتىرىپ ايتاتىن. بۇگىن مەن ەرتەڭدى سالىستىرا كەلىپ, عىلىم مەن بىلىمگە جەتە دەن قوياتىن. جاستاردىڭ بولاشاعى, ۇلتتىڭ كەلەشەگى دەگەندە ءتۇن ۇيقىسى ءتورت بولىنەتىن. انا ءتىلدىڭ ايبىنىن اسىرۋدى, مارتەبەسىن مارەگە جەتكىزۋدى ءار جۇزدەسۋدە جەتەڭە جەتكىزىپ ايتاتىن. بۇكىل بولمىسىمەن زاڭعار كورىنەتىن ومەكەڭ ومىردەن وزعاندا, بۇگىندە ءوزى دە باقيلىق بولعان زەينوللا قابدولوۆ قارالى ءسوزىنىڭ سوڭىن: «تۇردى كەيدە, ۇقساپ بەينە, وت ۇستاعان پرومەتەيگە» دەپ ەدى. سول سەكىلدى ينجەنەرلىك عىلىمنىڭ ەلىمىزدەگى پرومەتەيى ءومىربەك ارىسلان ۇلى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ول كىسى ارامىزدان كەتكەلى ارتىندا قالعان مۇراسىن جيناقتاپ شىعارۋ, اتىن جاڭعىرتىپ, ەلگە تانىتۋ ءىسى ءبىر ساتتە تولاستاعان جوق. ەستەلىك كىتاپتار شىقتى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى از. ول كىسىنىڭ عۇمىرباياندىق ەڭبەكتەرىن شىعارۋ جۇمىسى قولعا الىنۋدا. عىلىمداعى اشقان جاڭالىقتارىن شاكىرتتەرى ءار قىرىنان كەلىپ, دامىتۋ ۇستىندە. بيىلعى اتالىپ وتەتىن سەكسەن جىلدىعىندا دا ىسكە اسىرساق دەگەن يگى نيەتتەرىمىز از ەمەس. عالىم ءومىر بويى جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ, ولاردى مەكتەپ, جوعارى وقۋ ورىندارى قابىرعاسىنان باستاپ عىلىمعا باۋلۋ ءماسەلەسىن تىلگە تيەك ەتتى. ءبىز سول التىن ارقاۋدى جالعاستىرىپ جاتىرمىز. ومىربەك جولداسبەكوۆ اتىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ عىلىمي جوبا جارىسىن, ونداي شارالاردى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ ءىسىن قولعا الدىق. ونىڭ العاشقىسى وسى تاياۋدا وتەتىن بولادى.
الاش پەرزەنتى قازاق ەلى امان تۇرعاندا ونىڭ اتاۋلى كۇندەرى ەشقاشان نازاردان تىس قالماق ەمەس. بۋىن-بۋىن ۇرپاقپەن ءبىرگە كەلەشەككە قادام باسا بەرمەك.
باقىتجان جۇماعۇلوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.