سيقىرلى قالام سويلەدى

سويلەگەندە ءبۇي دەدى: «ءيسى قازاق ابايدى ءبىلۋى ءتيىس» جاقىندا ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا «ابايتانۋ الىپپەسى» كەشەنىنىڭ ەلەك­ترون­دى نۇس­قاسى: «جاقسى بالا», «جاقسى ۇستاز», «جاق­سى اتا-انا», «جاقسى قۇربى-قۇرداس» دەپ اتا­لا­تىن, سيقىرلى قالامدى جاقىنداتساڭ سويلەي ءجو­نە­لەتىن ينتەراكتيۆتى قالام-وقۋلىعىنىڭ جانە قا­زاق­تىڭ رۋحى مىقتى, ۇلتىنىڭ تۋىن كوتەرىپ, ساباق الار تاريحىن, ۇلگى تۇتار ءتالىمىن, اباي الەمىن تە­رەڭ زەردەلەپ, قۇپياسى كوپ يىرىمدەرىنە بۇكىل سانا­لى عۇمىرىن ارناعان مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلىنىڭ 10 تومدىق «ابايتانۋ» اتتى عى­لىمي-زەرتتەۋ كى­تا­بىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. العاشقى ءسوزدى مادە­نيەت مينيسترلىگى ءتىل كومي­تەتىنىڭ توراعاسى باۋىر­جان وماروۆ الىپ, قازاق ءۇشىن ماڭگىلىك وقۋلىق سا­نا­لاتىن دانىشپان ابايدى ءار قىرىنان كەلىپ زەرتتەگەن مەكەمتاس اعامىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنە توق­تالا كەلىپ, عالىم جاسى 80-گە كەلسە دە, جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرىپ, ۇلى اقىن­نىڭ بۇكىل شىعار­ما­سىن زامانعا ساي جاڭا تاسىلمەن جاس ۇرپاققا وقى­تۋ­دىڭ جولىن ۇسىنىپ قانا قويماي, ونى جۇزەگە اسىرۋى رۋحىنىڭ مىقتىلىعى, حالقىن قادىرلەۋدىڭ ادەمى ۇلگىسى, دەدى. ءوز كەزەگىندە اتاقتى عالىم ابايعا ارنالعان ەلەكتروندى وقۋلىقتىڭ 5 كىتاپتان تۇراتىنىن, وندا اباي شىعارمالارى بەرىلىپ, ارقايسىسى جان-جاق­تى تالدانعانىن, ونىڭ ءبارىن ءوزىڭ ەمەس, سىي­قىرلى قالام وقىپ بەرەتىنىن ايتىپ, تاجىريبە جۇزىندە كورسەتتى. پروفەسسور سونىمەن بىرگە, اباي الەمىنە تەرەڭدەپ بارىپ, تاقىرىپ ەتىپ الىنعان «ءيسى قازاق ابايدى ءبىلۋى ءتيىس» دەگەن ءسوز احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان قال­عان وسيەت ەكەنىن, وسى وسيەتكە ءالى دە ادالدىق تانىتا الماي جۇرگەنىمىزدى, ەگەر ابايدى تە­رەڭ بىلگەن ادام­نىڭ, اسىرەسە قازاقتىڭ جانى دا, قا­نى دا تازا بولاتى­نىن, ار-ۇياتتى سەرىك ەتىپ, قىل­مىس دەگەن قىرسىققا جولا­مايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. «سۋ باسىنان تۇنادى» دەگەن اتام قازاقتان قال­عان قاعيدا بار. ءبىز كوبىنەسە سۋدى باسىنان تۇندى­رۋ­دىڭ ورنىنا لايلانعان تۇسى­نان تۇندىرۋعا ۇم­تى­لا­مىز. قازاق ءتىلىنىڭ كوكپارعا ءتۇسىپ, كوپ سوزگە ار­قاۋ بولىپ جۇرگەنى سۋدى باسىنان ەمەس, لايلان­عان جەرىنەن تۇندىرۋعا تالپىن­عانى­مىز­د­ان بولىپ وتىر. مەن سۋدىڭ باسى دەپ مەكتەپتى, سوندا وقيتىن وقۋشىلاردى مەڭزەپ وتىرمىن. سول بالالار­دىڭ ادام بولىپ شىعۋىنا اباي رۋحى ەرەكشە اسەر ەتە­دى. جاسىمنىڭ ءبىراز جەرگە جەتكەنىنە قاراماي, وسىن­داي جانكەشتى تىرلىككە باردىم. ونداعى ويىم, اباي ايتقان تولىق ادامدى قايتسەم قالىپتاس­تى­رام دەگەندىك ەدى. ابايدىڭ عۇلامالىعى بۇگىنگىدەي اقپا­رات اعىنى ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەپ تۇرماسا دا ويلى كوزبەن اريستوتەل, ءابۋ ناسىر ءال-فا­را­بي, وزگە دە عۇلامالارمەن ۇرىقتاس بولۋى, پاراسات پايىمدارى­نىڭ ءبىر جەردەن شىعىپ جاتۋى قانداي كەرەمەت. ولار­دى ءبىر تىلسىم كۇش ءبىر ارنادا تابىستىرىپ تۇر­عان­داي كورىنەدى ماعان. ءبىز وسىنىڭ ءبارىن تولىق بىلمەي, بيىككە كوتەرىلە المايمىز. اباي 43 جاسىندا اباي سارايىنىڭ ەسىگىن اشتى. ءبىز سول سارايدىڭ قازىر كىلتىن قولىمىزعا ۇستاعانمەن, ىشىندەگى جاۋھارلاردى تولىق تانىپ-بىلگەمىز جوق. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ ءبىرىنشى, اباي شىعارمالارىنىڭ ءسوز­دەرىنە تەرەڭ بويلاي الماي كەلەمىز. اباي جاسا­عان زاماندى تولىق تانىپ-بىلدىك دەپ ايتا الماي­مىز. ابايدىڭ ۇلىلىعىن مەن جاستارعا ۇعىن­دىر­عان­دا, ۇلى اقىن ەشنارسەدەن كەم بول­ما­عا­نىن, باي­لىعىنىڭ دا جەتىپ-ارتىلاتىنىن مىسال­دار­مەن دايەكتەي كەلىپ, سونىڭ ءبارىن قازاق جۇرتى دەگەندە ىسىرىپ تاستاپ, اقىل-ويعا ەرىك بەرگەنىن ءتۇسىن­دىرە­مىن. بايلىق پەن باقتىڭ كۇنىمدىك ەكەنىن, رۋحاني دۇنيەنىڭ ماڭگىلىك بولاتىنىن اباي الەمى ارقىلى سانالارىنا ءسىڭىرىپ, ول كەزدەگى باي-ماناپتان كىمدەردى بىلەسىڭدەر؟ ولاردان قالعان داۋلەت سول كۇن­دەردىڭ داقپىرتى بولسا, ابايدان قالعان مۇرا ومىرلىك ەكەنىن كورىپ وتىرسىڭدار دەيمىن. اباي ۇستەم كۇشتىڭ قا­زاقتى ءىرىتىپ بارا جات­قانىن كورگەن سوڭ, ءمىنىن ايتا وتى­رىپ, ەل بولىپ قا­لۋدى نۇسقاعان. ءبىر زاماندارى قازاق­تىڭ اسكەرى بولماسا دا, ۇراندى ەستىپ ات­قا قونسا قارسىلا­سىن جايپاپ كەتەتىنىن اينالامىز­داعى­لار جاقسى بىلگەن, اياقتارىن تارتا باس­قان. بىراق سىرى­مىز­دى العىزىپ قو­يىپ, ىشىمىزگە دەندەپ ەنىپ, بولىستىق جۇيەنى ەنگىزگەندە اباي شەن-شەكپەن ءۇشىن بار مالىن شى­­­عىنداعان بو­لىس­­­تاردى ءاجۋا ەتتى. اباي­دىڭ حالقىم دەگەندە ەشتەڭەگە مو­يىن بۇرمايتىن ادالدىعى وسىدان كورىنەدى. جۇرتى­مىزعا اللا جار بولىپ كەلە جاتىر. ءبىر زاماندارى, ناقتىلاي تۇسسەك, سوناۋ حV-ءحVى عاسىرلاردا نوعاي­لار­دى, قىرىم تاتارلارىن, قازاقتى جەر بەتىنەن جويىپ, جەرىن يەلەنسەك دەگەن ارام پيعىل بولعان. ءتاڭىر جارىلقاپ, نيەتىمىزدىڭ دۇرىستىعىنان با, ودان امان قالىپ, بۇگىنگى باقىتتى كەزەڭگە جەتتىك. باستى ايتارىم, اباي الەمى تۋرالى وسىنداي كەشەندى شىعارۋ يدەياسىن ءبىز باستادىق. ال وسى دايىن دۇنيەنى باسىپ شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزگەن ەلىمىزدەگى «نۇريكوم» كومپانياسىمەن ارىپتەس بولىپ كەلە جاتقان جاپونيالىق كومپانيا, دەگەن عالىم ءوزىنىڭ وسى كەزگە دەيىن 80 كىتاپ شىعارعانىن, ونىڭ 15-ءى ءوز ەڭبەكتەرى, قالعانى ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارى ەكەنىن جەتكىزدى. سوڭعى جىلدارى رەسەيلىكتەر اتاقتى قالام­گەر­لەر­دىڭ دۇنيەلەرىن ءبىر توم, نە ەكى تومعا سىيعىزىپ, جاقسى كىتاپ شىعاراتىن ءۇردىستى قالىپتاستىرىپ كەلەدى. مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلىنىڭ 10 تومدىق «ابايتانۋ» اتتى ەڭبەگى سول ۇلگى نەگىزىندە ەلىمىزدە العاش رەت كولەمدى ەكى تومعا جيناقتالىپ جارىق كورىپ وتىر. ادەمى بەزەندىرىلگەن, قاعازى دا جاقسى. مۇنىڭ ءوزى اباي رۋحىنىڭ اسقاقتىعىن, قۇدىرەت­تىلىگىن كورسەتسە كەرەك. وسى دۇنيەنىڭ شىعۋىنا قول­ۇشىن سوزعان «نۇريكوم» كومپانياسىنىڭ باس­شى­سى نۇرالى قۇدايبەرگەن ۇلى ەكەنىن نازارعا سالا كەتسەك دەيمىز. شىنىندا, نۇرالىنىڭ مامان­دى­عى راديوتەحنيك بولعانىمەن, ۇلت رۋحانياتىنا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتارىمىزدىڭ ءبىرى. ول قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىنا, ۇلتىمىزدىڭ قۇندى ءدۇ­نيەلەرىن جاڭعىرتىپ شىعارۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىنەن حاباردارمىز. «ابايتانۋ ءالىپ­پە­سىن» سىيقىرلى قا­لاممەن بىرگە, جاپونيادان, ال مە­كەمتاس مىرزا­حمەت­ ۇلىنىڭ 2 تومدىق «اباي­تانۋىن» تۇركيا ەلىنەن شى­عارۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى سو­عان دالەل. ونىڭ ۇلت ءۇشىن الداعى اتقارار جۇ­مىسى تۋرالى وقىرماندى كەيىن حاباردار ەتەتىن بولامىز. سۇلەيمەن مامەت.