جاسامپازدىق جولباسشىسى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جولداۋى الداعى 10 جىلدىقتى باعدار ەتىپ العانىمەن قۇندى دەپ ەسەپتەيمىز. «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» – بىلاي قاراعاندا قاراپايىم عانا تۇسىنىك سياقتى كورىنەدى. الايدا, ونداعى بىرلىككە شاقىراتىن, اقيقاتقا نەگىزدەلگەن ۇستانىمدار ءوزىن ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ ءجۇرمىن دەپ سەزىنەتىن ءاربىر جاندى بەي-جاي قالدىرماسى انىق.
دجون كەننەديدىڭ «قاناتتى» سوزىنە اينالعان: «ەلىڭىزدىڭ ءسىز ءۇشىن نە ىستەي الاتىنىن سۇراماڭىز, ەلىڭىز ءۇشىن ءوزىڭىزدىڭ نە ىستەي الاتىنىڭىزدى سۇراڭىز» دەگەن ناقىلى ەرىكسىز ويعا ورالادى. ەلدىڭ جان-جاقتى جاڭعىرۋىنا شىن مانىندە ءوز ۇلەسىن قوسقىسى كەلەتىن ءاربىر ادام ءبۇگىندە ۇلكەن مۇمكىندىككە يە. مەملەكەت قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءوز الەۋەتتەرىن دۇرىس پايدالانا الۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى جاساپ وتىر.
سونىمەن قاتار, جولداۋدا ءبىلىم سالاسىنا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانى قۋانتادى. جاس بۋىن ءبىلىم الۋى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ بولاشاقتا دا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىن قامتاماسىز ەتە الاتىن ءبىلىم دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋى ءتيىس. ال قازاقستاندا وسى باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان, كەلەشەككە نەگىزدەلگەن جۇمىستار جەتكىلىكتى دەۋىمىز كەرەك. بىراق قول جەتكەنگە توقمەيىلسىمەي, جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, ءبىلىم دەڭگەيىن جاقىن بولاشاقتا ءالەمدىك ستاندارتتارعا دەيىن كوتەرۋگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك.
مەملەكەتتىڭ بۇدان بۇرىنعى كەزەڭدە دە عىلىمدى دامىتۋ ءماسەلەلەرىن ءوز قاراۋىنان شەت قالدىرماعانى ۇعىنىقتى. ونى ۇستاپ تۇرۋ فاكتورلارىنىڭ بىرقاتارىن وبەكتيۆتى جاعدايلارمەن تۇسىندىرۋگە ابدەن بولادى. دەگەنمەن, ءبىز قازىر وسى سالانى ءتۇبەگەيلى وزگەرتۋ قارساڭىندامىز.
قازاقستاندا قىزمەتتەرى ناقتى ناتيجەلەر كورسەتىپ جۇرگەن 16 مىڭداي ادام جۇمىس ىستەيتىن 400-دەن استام عىلىمي ۇيىمداردىڭ قىزمەت ەتەتىنى ءمالىم. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 2010 جىلى قازاقستاندىق عالىمداردىڭ شەتەلدەردە جارىق كورگەن عىلىمي ەڭبەكتەرى سانى 3 ەسەگە ارتىپ, 1168 الدىن الا پاتەنتتەر مەن يننوۆاتسيالىق پاتەنتتەر بەرىلگەن.
بۇگىنگى تاڭدا, بازبىرەۋلەر عىلىمدى دامىتۋعا مەملەكەتتەن جەتكىلىكسىز قارجى بولىنەدى دەگەندى العا تارتادى. بۇل سوزدە شىندىق بار. ويتكەنى, بۇل كورسەتكىش قازاقستاندا قازىرشە ءىجو-ءنىڭ 0,26 %-ىنا تەڭ بولسا, شۆەتسيادا – 3,8%, فينليانديادا – 3,5%, جاپونيادا – 3,04%, شۆەيتساريادا – 2,73%, اقش-تا – 2,84%, گەرمانيادا 2,44% قۇرايدى. الايدا, 2014 جىلعا قاراي ءبىزدىڭ ەلدە عىلىمعا بولىنەتىن بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردىڭ كولەمىن ءىجو-ءنىڭ 1%-ى دەڭگەيىنە جەتكىزۋ جانە ودان ءارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«عىلىم تۋرالى» جاڭا زاڭنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىلەدى. ونى ىسكە اسىرۋ, جالپى, قازاقستان عىلىمىنىڭ تيىمدىلىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە, عالىمداردىڭ ابىرويى مەن دارەجەسىن ارتتىرۋعا, كادر دايارلاۋ جۇيەسىن رەتتەۋگە, عىلىمي ءجانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتەردى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن جاقسارتۋعا, ت.ب. زور مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە عىلىمي زەرتتەۋ جانە ازىرلەۋ جۇمىستارىنا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا تاجىريبەمىزدىڭ بار ەكەندىگىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. ءبىر مىسال كەلتىرە كەتسەك, 2006 جىلى قازاقستاندا «عىلىم قورى» اق قۇرىلعان بولاتىن. يننوۆاتسيالىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ مارتەبەسى بەرىلگەن عىلىم قورى قارجى قۇرالىنىڭ كومەگىمەن قازاقستاندا عىلىمي زەرتتەۋلەردى ءىسكە اسىرۋ, ارتىقشىلىققا, باسىمدىققا يە تاۋەكەلشىل زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبەلى-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى اتقارۋ قامتاماسىز ەتىلە باستادى.
قۇرىلعان ساتىنەن باستاپ, عىلىم قورىنا ءتۇرلى جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا 572 ءوتىنىش بەرىلىپ, قارالعان بولاتىن. 2,8 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن سوماعا 33 جوبانى قارجىلاندىرۋ وڭ شەشىمىن تاپتى. عىلىم قورى, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك-جەكە سەرىكتەستىك مەحانيزمىن ايقىن قولدانۋدا – سەرىكتەستەردىڭ ىسكە اسىرىلعان جوبالارداعى ينۆەستيتسيالارى ولاردىڭ جالپى قۇنىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قۇرايدى.
گرانتتى قارجىلاندىرۋداعى بۇدان بۇرىنعى جيناقتالعان ءتاجىريبەلەر, بۇگىنگى تاڭدا, يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگى جەلىسى بويىنشا يننوۆاتسيالىق گرانتتار بەرۋمەن بايلانىستى جۇمىستاردان كورىنىس تاپقان ءجانە قىزمەتتەردى ناتيجەلى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋدىرادى. بۇدان تىس, عىلىم قورىنىڭ «عىلىم تۋرالى» جاڭا زاڭدا قاراستىرىلعان گرانتتى قارجىلاندىرۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى قاتىسۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى رەسۋرستارى بار.
ارينە, عىلىم سالاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىراتىن بىردەن-ءبىر قۇرال بولا وتىرىپ, قور جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدان دا تىس قالا المايدى.
سونداي-اق, قوسىمشا كۇش ەنەرگيا تيىمدىلىكتەرىنە قاتىستى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا باعىتتالادى. ولاردىڭ قاتارىنا ۇستىڭگى بەتىندە سەرپىندى الاڭى بار, اۆتوماتتى تۇردە وزگەرەتىن جەلى ەلەكتر ستانسالارى مەن سۇيىق ورتانىڭ ەكولوگيالىق تازا گيدروديناميكالىق جىلىتقىشتارىن ەنگىزۋ تۋرالى جوبالار جاتادى. قوردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان گيدروديناميكالىق جىلىتقىشتاردىڭ ورناتىلىپ, ەل ۇكىمەتىنىڭ عيماراتىن سۋ قۇبىرلارى ارقىلى ىستىق سۋمەن جانە جىلۋمەن قامتىپ وتىرعانىن دا ايتپاي كەتۋگە بولماس. كومىر كەن ورىندارىنان مەتان شىعارۋعا قاتىستى جوبا وتانىمىزدا مەتاندى كومىر بولىكتەرى رەتىندە پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن, وتىن-ەنەرگەتيكا سەكتورىندا جاڭا باعىتتارعا جول اشۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
قور, سونىمەن قاتار, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جوسپارلاردى ىسكە اسىرۋعا دا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. بۇگىندە ءتيىستى قۇرىلىمدار قوردىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعان, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى جانە ۇكىمەتىنىڭ اكىمشىلىك ديرەكتسيالار عيماراتى» رمكك وبەكتىلەرىندە سىناقتان وتكەن قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءجانە ەنەرگيالىق وندىرىستىك وبەكتىلەردىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان كەشەندى دياگنوستيكاسىن قولدانا الادى.
قوردىڭ جولداۋدا كورىنىس تاپقان وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتىپ, ءتۇپنۇسقالى «اتەروليد», «ساۋسالين», «ەكديفيت» فيتوپرەپاراتتارىن شىعارۋداعى جانە ءۇشىنشى كەزەكتەگى قاراعاندى فارماتسەۆتيكا كەشەنىن سالۋداعى تاجىريبەلىك-ءوندىرىستىك جوباسى دا ەداۋىر ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇلاردى عىلىم قورىنىڭ جولداۋدا قاراستىرىلعان مىندەتتەرمەن تىعىز بايلانىستى جوبالارىنىڭ ءبىر بولىگى عانا دەۋگە بولادى. ويتكەنى, جاڭا تۇجىرىمداماعا سايكەس جوو-لار ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جاڭا ءبىلىم بەرۋشى رەتىندە كورىنسە, جاس بۋىن ستۋدەنتتىك كەزدەن قازاقستاننىڭ عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋعا تارتىلاتىن بولادى. مۇنداي ساياساتتىڭ وڭ ناتيجە بەرەتىنىنە ءبىزدىڭ جاقىن بولاشاقتا كوز جەتكىزەتىنىمىز كۇمانسىز. ال تاياۋ بولاشاقتا ءالى كوپتەگەن پايدالى دا ماڭىزدى ىستەر اتقاراتىنىمىزعا سەنىمدى ەكەنىمىزدى ايتا كەتسەك دەيمىز.
سانسىزباي جولداسباەۆ, «عىلىم قورى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى.
استانا.