24 جەلتوقسان 2010 جىل, استانا قالاسى
سوتتاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى 27-تاراۋىنىڭ نورمالارىن قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 27-تاراۋىمەن بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جانە نەگىزدەر بويىنشا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ارىزدارىن قاراۋ كەزىندە سوتتاردىڭ زاڭنامالىق اكتىلەردى بىركەلكى ءتۇسىنۋىن جانە قولدانۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ جالپى وتىرىسى ق ا ۋ ل ى ە ت ە د ءى :
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ (بۇدان ءارى – اىجك) 278-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىندە اتالعان سۋبەكتىلەردىڭ شەشىمدەرى, ارەكەتتەرى (ارەكەتسىزدىگى), ەگەر وسى شەشىمدەر مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىستى سالاسىندا باسقارۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرعان كەزدە قابىلدانسا, جاسالسا, كەز كەلگەن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعا (بۇدان ءارى – ارىز بەرۋشى) اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىمەن بەلگىلەنگەن ءتارتىپپەن شەشىمدەردى, ارەكەتتەردى (ارەكەتسىزدىكتى) داۋلاۋعا قۇقىلى. مۇنداي سۋبەكتىلەرگە مەملەكەتتىك ورگاندار جۇيەسىندە ايرىقشا ورىن الاتىن ورگانداردى دا (مىسالى, باس پروكۋراتۋرا, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى, ۇلتتىق بانك, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتى, مەملەكەتتىك م ۇلىكتى باسقارۋ كوميتەتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى) جاتقىزعان ءجون.
اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنا قاتىستى مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارى دەپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىمەن, زاڭدارىمەن, وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىمەن اكىمشىلىك-قۇقىقتىق قاتىناستاردا مەملەكەت اتىنان باسقارۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا وكىلەتتىك بەرىلگەن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ اتقارۋشى تارماعىنىڭ ورتالىق جانە اۋماقتىق ورگاندارىن, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن (بۇدان ءارى – مەملەكەتتىك ورگانداردى) تۇسىنگەن ءجون.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 1-بابىنا سايكەس, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ءماسەلەلەردى شەشۋ جونىندەگى فۋنكتسيالار جۇكتەلگەن ورگاندار (اكىمدىك, ءماسليحات, جەرگىلىكتى قوعامداستىق ورگانى) جاتادى.
2. ەگەر ارىز بەرۋشى:
1) وزىنە تيەسىلى سۋبەكتيۆتىك قۇقىقتار, بوستاندىقتار نەمەسە زاڭدى مۇددەلەر بۇزىلدى;
2) ونىڭ ءوزىنىڭ سۋبەكتيۆتىك قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن نەمەسە زاڭدى مۇددەلەرiن جۇزەگە اسىرۋعا كەدەرگى جاسالدى;
3) وعان قانداي دا ءبىر مiندەت زاڭسىز جۇكتەلدى دەپ ەسەپتەسە, مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ شەشىمىنە, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) سوتقا شاعىم بەرە الادى.
ادامدى قىلمىستىق, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى شەشىم تيىسىنشە قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ نەمەسە اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ زاڭىمەن بەلگىلەنگەن تارتىپپەن, ال ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى شەشىم تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن داۋلانۋى مۇمكىن.
3. ەگەر:
1) ارىز بەرۋشىنىڭ جاريالى-قۇقىقتىق قاتىناستارداعى سۋبەكتيۆتىك قۇقىقتارىن نە مىندەتتەرىن بەلگىلەيتىن, وزگەرتەتىن نەمەسە بۇزاتىن جەكە قۇقىقتىق اكتىنى قابىلداۋمەن;
2) ارىز بەرۋشىنىڭ ول ءۇشىن زاڭمەن بەلگىلەنگەن جالپىعا بىردەي مىندەتتى مىنەز-ق ۇلىق ەرەجەلەرىن ساقتاۋىن باقىلاۋدى نەمەسە قاداعالاۋدى ءجۇزەگە اسىرۋمەن بايلانىستى باسقارۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە پايدا بولعان اكىمشىلىك-قۇقىقتىق قاتىناستاردا شەشىم قابىلدانسا, ارەكەت (ارەكەتسىزدىك) جاسالسا, وعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ شەشىمىنە, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنىڭ تارتىبىمەن شاعىمدانۋعا جول بەرىلەدى.
جەكە قۇقىقتىق اكتىلەرگە «اكىمشىلىك ءراسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 4-بابىنىڭ ەكىنشى تارماعىندا كورسەتىلگەن تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن, بەلگىلەنگەن نىسانداعى جازباشا رەسمي قۇجاتتار جاتادى.
جەكە قۇقىقتىق اكت بارلىق جاعدايلاردا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ قۇزىرەتى شەگىندە قابىلدانۋعا, ال ارەكەت (ارەكەتسىزدىك) مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ وكىلەتتىكتەرى شەگىندە جانە قولدانۋعا جاتاتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس جاسالۋعا ءتيىس.
4. ەگەر مەملەكەتتىك كاسىپورىن, مەملەكەتتىك مەكەمە, شارۋاشىلىق سەرىكتەستىك, اكتسيونەرلىك قوعام, وندىرىستىك نەمەسە تۇتىنۋشى كووپەراتيۆ, قوعامدىق بىرلەستىك ۇيىمداستىرۋ-قۇقىقتىق نىسان تۇرىندەگى زاڭدى تۇلعالارعا باسقارۋدىڭ ءتيىستى سالاسىندا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ وكىلەتتىكتەرى زاڭمەن بەرىلگەن بولسا, اتالعان زاڭدى تۇلعانىڭ شەشىمىنە اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىندا قاراستىرىلعان نەگىزدەر بويىنشا شاعىم بەرۋگە بولادى.
5. مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ القالىق نەمەسە جەكە شەشىمى, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتى (ارەكەتسىزدىگى), ەگەر ولار ءبىر ۋاقىتتا مىناداي ەكى بەلگىگە سايكەس كەلسە:
1) مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى جاريالى-قۇقىقتىق قاتىناستاردان (بيلىك جانە باعىنۋ قاتىناستارىنان) تۋىنداسا;
2) ارىز بەرۋشى ءۇشىن اىجك-ءنىڭ 279-بابى ءبىرىنشى بولىگىنىڭ 1) - 3) تارماقشالارىمەن قاراستىرىلعان كەز كەلگەن قۇقىقتىق سالداردى تۋدىرسا, ارىز بەرۋشى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 76-بابىنىڭ ەكىنشى تارماعىنا, اىجك-ءنىڭ 278 جانە 279-باپتارىنا سايكەس, ولارعا شاعىم بەرۋگە قۇقىلى.
اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىمەن كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا, اتاپ ايتقاندا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ جينالىسقا, ميتينگىگە, شەرۋگە, توسقاۋىلعا نەمەسە دەمونستراتسياعا تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىمىنە; ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ادامدى ورالمان, رەپاتريانت, امالسىز قونىس اۋدارۋشى, بوسقىن دەپ تانۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىمىنە; جول پوليتسياسى لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ كولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسىن شەكتەۋ نەمەسە وعان تىيىم سالۋ جونىندەگى ارەكەتتەرىنە; تەرگەۋ يزولياتورى نەمەسە تۇزەتۋ مەكەمەسى اكىمشىلىگىنىڭ جازالاۋ شارالارىن قولدانۋ تۋرالى شەشىمىنە; سوتتالعاندى جازانى وتەۋدەن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ, اۋرۋىنا بايلانىستى جازانى ودان ءارى وتەۋدەن بوساتۋ تۋرالى, سوتتالعاننىڭ جازانى وتەۋ جاعدايلارىن وزگەرتۋ تۋرالى ماتەريالدى تۇزەۋ مەكەمەسى, تەرگەۋ يزولياتورى باستىعىنىڭ نەمەسە پروكۋروردىڭ سوتقا جىبەرۋدەن باس تارتۋىنا شاعىم بەرۋگە بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 47-بابىنىڭ ەكىنشى تارماعىنا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمدەرىنە جانە ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىمەن كوزدەلگەن سوت تارتىبىمەن شاعىم بەرۋگە بولمايدى.
6. اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنىڭ تارتىبىمەن شاعىم بەرۋگە بولاتىن ارەكەتكە لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ شەشىم نىسانىنا كەلتىرىلمەگەن, بىراق ارىز بەرۋشى ءۇشىن اىجك-ءنىڭ 279-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىمەن قاراستىرىلعان كەز كەلگەن قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقتىرعان بيلىك تالابى جاتادى.
ارەكەتتەرگە, اتاپ ايتقاندا, اتقارۋشى-وكىمدىك فۋنكتسيالاردى, بيلىك وكىلى فۋنكتسيالارىن, مەملەكەتتىك قاداعالاۋدى نەمەسە باقىلاۋدى ءجۇزەگە اسىراتىن لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ اۋىزشا تۇردە ايتىلعان تالاپتارى جاتادى.
7. اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنىڭ تارتىبىمەن شاعىم بەرىلۋى مۇمكىن ارەكەتسىزدىككە لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ وعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرمەن (لاۋازىمدىق نۇسقاۋلىقتار, ەرەجەلەر, رەگلامەنتتەر, بۇيرىقتار) جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداماۋى جاتادى. ارەكەتسىزدىككە, اتاپ ايتقاندا, ازاماتتىڭ نەمەسە زاڭدى تۇلعانىڭ ءوتىنىشىن تولىعىمەن نەمەسە ءىشىنارا قاراۋسىز قالدىرۋدى, ەگەر ءوتىنىشتى قاراۋ لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتسا, ارىز بەرۋشىگە جاۋاپتى وسى ءوتىنىشتىڭ ءمانى بويىنشا بەرمەۋدى جاتقىزعان ءجون.
8. اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىمەن بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىم بەرىلۋى مۇمكىن لاۋازىمدى ادامدار دەپ «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 1-بابىندا جانە «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 3-بابىنا ەسكەرتۋدە كورسەتىلگەن ادامدار تۇسىنىلەدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتشى دەپ «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 1-بابىندا كورسەتىلگەن ادام تۇسىنىلەدى.
9. اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنىڭ تارتىبىمەن بەرىلگەن ارىزدار بويىنشا ازاماتتىق ىستەر جاريالى قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىندايدى جانە تەك تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن قارالاتىن زاتتىق جانە مىندەتتەمەلىك قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىندايتىن ىستەردى قوسپاعاندا, ەرەكشە تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ ءتارتىبىمەن قارالادى.
ەرەكشە تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدىڭ ءبىر ءتۇرى بولىپ تابىلادى, ونىڭ مىناداي ەرەكشەلىكتەرى بار:
1) داۋ اىجك-ءنىڭ 278-بابىنىڭ ءبىرىنشى ءبولىگىندە كورسەتىلگەن سۋبەكتىلەردىڭ ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن جانە زاڭمەن قورعالاتىن مۇددەلەرىن بۇزعان شەشىمدەرىنە, ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىم بەرۋ ارقىلى شەشىلەدى;
2) ءىس سىرتتاي ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن قاراۋعا جاتپايدى;
3) ءىستى بىتىمگەرشىلىك كەلىسىممەن اياقتاۋعا بولمايدى;
4) اتالعان ساناتتاعى ىستەر بويىنشا تالاپ قويۋدىڭ قىسقارتىلعان مەرزىمى جانە ىستەردى قاراۋدىڭ قىسقارتىلعان مەرزىمى بەلگىلەنگەن.
ەرەكشە تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدىڭ ءبىر ءتۇرى بولعاندىقتان, وسى ساناتتاعى ىستەردى قاراۋ اىجك-ءنىڭ 14, 19, 20 جانە 21-تاراۋلارىنىڭ نورمالارى ساقتالا وتىرىپ, تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن جۇرگىزىلەدى.
زاتتىق نەمەسە مىندەتتەمەلىك قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىندايتىن قۇقىق تۋرالى داۋ پايدا بولعان جاعدايدا, سوت ءىستى اىجك-ءنىڭ 290-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە سايكەس تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن قاراۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى.
10. اىجك-ءنىڭ نورمالارىمەن قاراۋدىڭ وزگە راسىمدەرى بەلگىلەنگەن مىنا ىستەر:
1) اىجك-ءنىڭ 30 - 39-1-تاراۋلارىندا بەلگىلەنگەن ەرەكشە جۇرگىزىلەتىن ىستەر;
2) اىجك-ءنىڭ 25, 25-1, 26, 28, 29-تاراۋلارىمەن بەلگىلەنگەن ەرەكشە تالاپ قويۋ بويىنشا جۇرگىزىلەتىن ىستەر;
3) ءتيىستى ءىس جۇرگىزۋ زاڭىمەن قاراۋدىڭ وزگە سوت ءتارتىبى بەلگىلەنگەن سوتتىڭ, سۋديانىڭ, پروكۋروردىڭ, تەرگەۋشىنىڭ, انىقتاۋشىنىڭ شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىم بەرۋ تۋرالى ىستەر ءۇشىن اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنىڭ ەرەجەلەرى قولدانۋعا جاتپايدى.
11. «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 8-بابىنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس, ەگەر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ جەكە قۇقىقتىق اكت تۇرىندەگى شەشىمى وندا كورسەتىلگەن تاپسىرمالاردىڭ (تالاپتاردىڭ) ورىندالۋىنا بايلانىستى قولدانىسىن توقتاتپاسا, وسىنداي اكتىگە شاعىم بەرىلۋى مۇمكىن.
ەگەر جەكە قۇقىقتىق اكت نەگىزىندە ازاماتتىق-قۇقىقتىق مامىلە جاسالسا, وندا تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن شاعىمدانۋعا داۋلانىپ وتىرعان مامىلە, مىسالى, كونكۋرس (تەندەر) قورىتىندىلارى بويىنشا جۇمىستاردى (قىزمەتتەردى) ورىنداۋعا ارنالعان مەردىگەرلىك شارت جاتادى. مامىلە ونىڭ زاڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەۋ سەبەپتەرى بويىنشا جارامسىز دەپ تانىلعان كەزدە, داۋلانىپ وتىرعان مامىلەنى جاساسۋ ءۇشىن نەگىز بولعان شەشىمنىڭ زاڭسىزدىعى تۋرالى سوتتىڭ تۇجىرىمدارى شەشىمنىڭ دالەلدەۋ بولىگىندە كەلتىرىلۋگە ءتيىس.
12. «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 8 جانە 9-باپتارىنىڭ جانە «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 1-بابىنىڭ ەرەجەلەرىنىڭ نەگىزىندە مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى لاۋازىمدى ادام مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشى وزدەرىنە جۇكتەلگەن فۋنكتسيالاردى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ اتىنان جۇزەگە اسىرادى.
«اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن جوعارى تۇرعان ورگاننىڭ نەمەسە لاۋازىمدى ادامنىڭ تومەن تۇرعان ورگاننىڭ شەشىمىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتىنىڭ (ارەكەتسىزدىگىنىڭ) كۇشىن جويۋ قۇقىعى قاراستىرىلعان, بۇل رەتتە وسىنداي شەشىم, ارەكەت (ارەكەتسىزدىك) زاڭ بۇزىلىپ, ونىڭ ىشىندە وكىلەتتىك اسىرىلىپ قابىلدانۋعا, جاسالۋعا ءتيىس.
جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى ادام تومەن تۇرعان لاۋازىمدى ادامنان نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىدەن ارىز بەرۋشىنىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, زاڭدى مۇددەلەرىن قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان ارەكەتتەردى لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ وكىلەتتىكتەرى شەگىندە جاساۋدى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى.
13. اىجك-ءنىڭ 58-بابىنا سايكەس, سوتتا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ ءىسىن وزىنە زاڭمەن, وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرمەن نەمەسە قۇرىلتايشىلىق قۇجاتتارمەن بەرىلگەن وكىلەتتىكتەردىڭ شەگىندە ارەكەت ەتەتىن باسشى جۇرگىزەدى. باسشى سوتقا ونىڭ قىزمەتتىك جاعدايىن نەمەسە وكىلەتتىكتەرىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتاردى ۇسىنادى. سوتتا ءىستى اتالعان ورگاننىڭ باسشىسىمەن قاتار تاپسىرما بويىنشا وكىل دە جۇرگىزە الادى.
شاعىم بەرىلگەن ارەكەتتى (ارەكەتسىزدىكتى) جاساعان لاۋازىمدى ادام نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشى, ەگەر ءىستى قاراۋ ساتىندە شاعىم بەرىلگەن ارەكەتتى (ارەكەتسىزدىكتى) جاساعان كەزدەگى قىزمەتتە بولسا, ىسكە تارتىلىپ, وعان سوت وتىرىسىنىڭ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى حابارلانادى. ەگەر اتالعان ادام زاڭدا كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانمەن نەمەسە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىمەن ەڭبەك قاتىناستارىن توقتاتسا, وندا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان نەمەسە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى عانا ىسكە قاتىسۋعا تارتىلادى.
14. ارىزدى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ ارەكەت قابىلەتتىلىگى بار ارىز بەرۋشى بەرە الادى.
اىجك-ءنىڭ 55-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنە سايكەس, پروكۋرور زاڭدا كورسەتىلگەن ازاماتتار ساناتتارىنىڭ مۇددەسىن كوزدەپ, مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى, لاۋازىمدى ادام نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشى باسقارۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە بۇزعان سۋبەكتيۆتىك قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى قورعاۋ تۋرالى ارىز بەرە الادى.
اىجك-ءنىڭ 279-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىمەن كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەت قابىلەتى شەكتەۋلى جەكە تۇلعانىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاپ, ارىزدى اتالعان ادامنىڭ زاڭدى وكىلى (اتا-انا, قامقورشى, قورعانشى) بەرە الادى.
15. جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى ادامعا نەمەسە جوعارى تۇرعان مەملەكەتتىك ورگانعا, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا ارىز بەرۋ ارىزدى سوت وندىرىسىنە قابىلداۋدان باس تارتۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلمايدى.
ارىز بەرۋشى جوعارى تۇرعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ نەمەسە جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى ادامنىڭ شەشىمىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا, جوعارى تۇرعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ نەمەسە جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى ادامنىڭ شەشىمى دە, سونداي-اق تومەن تۇرعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ شەشىمى, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتى (ارەكەتسىزدىگى) دە سوت تارتىبىمەن شاعىمدانۋعا جاتادى.
16. جوعارى تۇرعان مەملەكەتتىك ورگانعا نەمەسە جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى ادامعا نە سوتقا ارىز بەرۋ «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 8-بابىنىڭ ءتورتىنشى تارماعىنا سايكەس ءتيىستى شەشىم قابىلدانعانعا دەيىن جەكە قۇقىقتىق اكتىنىڭ (شەشىمنىڭ) كۇشىن توقتاتا تۇرادى.
«پروكۋراتۋرا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 24-بابىنىڭ ءتورتىنشى تارماعىنا سايكەس, پروكۋروردىڭ زاڭ بۇزۋشىلىقتى جويۋ تۋرالى ۇيعارىمىنا جوعارى تۇرعان پروكۋرورعا نەمەسە سوتقا شاعىم بەرىلگەن جاعدايدا, بۇل ونىڭ ورىندالۋىن توقتاتا تۇرمايدى. بۇل جاعدايدا, ەگەر سوت نەمەسە جوعارى تۇرعان پروكۋرور تاعايىندالعان ورىنداۋ مەرزىمىنە دەيىن پروكۋرور ۇيعارىمىن زاڭسىز دەپ تاپپاسا جانە كۇشىن جويماسا, وندا ۇيعارىم پروكۋرور بەلگىلەگەن مەرزىمدە ورىندالۋعا جاتادى.
17. «اكىمشىلىك راسىمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 17-بابىنىڭ ەكىنشى تارماعىنا جانە اىجك-ءنىڭ 280-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگىنە سايكەس, ارىز بەرۋشى شەشىمگە, ارەكەتكە (ارەكەتسىزدىككە) ول سۋبەكتيۆتىك قۇقىقتارىنىڭ, بوستاندىقتارىنىڭ نەمەسە زاڭدى مۇددەلەرiنiڭ بۇزىلعانى تۋرالى وزىنە بەلگىلى بولعان كۇننەن باستاپ ءۇش اي iشiندە شاعىم بەرە الادى.
اىجك-ءنىڭ 240-5-بابىنىڭ ءبىرىنشى بولىگى مەن 2010 جىلعى 2 ساۋىردەگى «اتقارۋشىلىق iس ءجۇرگiزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 127-بابىنا سايكەس, ءوندىرىپ الۋشى نەمەسە بورىشكەر سوت ورىنداۋشىسى اتقارۋشىلىق ءىس ءجۇرگىزۋدە قابىلداعان شەشىمگە, جاساعان ارەكەتكە (ارەكەتسiزدiككە) شاعىم بەرە الادى. اتالعان ادامدار ارىز بەرۋشىنىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن نەمەسە زاڭدى مۇددەلەرiن بۇزاتىن شەشىمنىڭ قابىلدانعانى, ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) جاسالعانى تۋرالى وعان بەلگىلى بولعان كۇننەن باستاپ ون كۇننىڭ ىشىندە سوتقا شاعىم بەرە الادى.
بورىشكەر نەمەسە ءوندىرىپ الۋشى بولىپ تابىلمايتىن ادام سوت ورىنداۋشىسىنىڭ شەشىمىنە, ارەكەتىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىمدانۋ تۋرالى ارىزدى ءۇش اي ىشىندە بەرە الادى.
سوت ورىنداۋشىسى قابىلداعان شەشىم, جاساعان ارەكەت (ارەكەتسىزدىك) تۋرالى ارىز بەرۋشىگە بەلگىلى بولعان ۋاقىتتى دالەلدەۋ مىندەتى ارىز بەرۋشىگە جۇكتەلەدى.
18. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق كودەكسىنىڭ 179-بابىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى تارماقتارىنا سايكەس, سوت ارىز بەرۋشىنىڭ وتكىزىپ العان تالاپ قويۋ مەرزiمiن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتىڭ سوت وتىرىسىندا جاساعان مالىمدەمەسى بويىنشا عانا قولدانا الادى. مۇنداي مالىمدەمە ءبىرىنشى ساتىداعى سوت شەشىم شىعارۋ ءۇشىن كەڭەسۋ بولمەسىنە كەتكەنگە دەيىن بارلىق جاعدايلاردا جاسالۋى مۇمكىن.
ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتىڭ باستاماسى بويىنشا, سونداي-اق اپەللياتسيالىق, كاسساتسيالىق نەمەسە قاداعالاۋ ساتىسى سوتىنىڭ باستاماسى بويىنشا تالاپ قويۋ مەرزىمىنىڭ ەسكىرۋى قولدانۋعا جاتپايدى.
دالەلدى سەبەپتەرمەن وتكىزىپ الىنعان ارىز بەرۋ مەرزىمىن ءبىرىنشى ساتىداعى سوت قالپىنا كەلتىرە الادى. ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتىڭ تالاپ قويۋ مەرزىمىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى پروتسەسسۋالدىق شەشىمىن اپەللياتسيالىق, كاسساتسيالىق نەمەسە قاداعالاۋ ساتىسىنداعى سوت قايتا قاراي المايدى, ويتكەنى مۇنداي شەشىم ارىزدانۋشىنىڭ سوت ارقىلى قورعانۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
اىجك-ءنىڭ 280-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە ءسايكەس, ارىز بەرۋ مەرزىمىن دالەلسىز سەبەپتەرمەن وتكىزىپ الۋ ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتىڭ ارىزدى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىم شىعارۋى ءۇشىن ءوز الدىنا بولەك نەگىز بولىپ تابىلادى.
19. اىجك-ءنىڭ 278-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە جانە 27, 30, 31-باپتارىنا سايكەس شەشىمگە, ارەكەتكە (ارەكەتسىزدىككە) شاعىمدانۋ تۋرالى ارىز مىناداي سوتتىلىق ەرەجەلەرى ساقتالا وتىرىپ, سوتقا بەرىلەدى:
1) شەشىمگە, ارەكەتكە (ارەكەتسىزدىككە) شاعىمدانۋ تۋرالى جەكە تۇلعانىڭ ارىزى نەمەسە ونىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن ارىز ارىز بەرۋشىنىڭ تاڭداۋى بويىنشا ارىز بەرۋشىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرىندەگى نەمەسە شەشىمىنە شاعىم بەرىلەتىن مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى ورنالاسقان جەردەگى اۋداندىق (قالالىق سوتقا) بەرىلەدى.
لاۋازىمدى ادام نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ اتىنان جاريالى-قۇقىقتىق قارىم-قاتىناس جاسايتىندىقتان, شاعىم بەرىلىپ وتىرعان ارەكەتتى (ارەكەتسىزدىكتى) سولاردىڭ اتىنان جاساعان لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ورنالاسقان جەرى دەپ مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ ورنالاسقان جەرى تۇسىنىلەدى.
2) اىجك-ءنىڭ 278-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنە سايكەس مەملەكەتتىك قۇپيانى قۇرايتىن مالىمەتتى ساقتاۋشى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ شەتەلگە كەتۋىنە رۇقسات بەرۋدەن باس تارتۋ تۋرالى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ شەشىمىنە شاعىم بەرۋ تۋرالى ارىز كەتۋدى قۇپتاماۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ورگان ورنالاسقان جەردەگى اۋداندىق (قالالىق) سوتقا بەرىلۋى مۇمكىن;
3) اسكەري قىزمەتشىنىڭ نەمەسە اسكەري جيىندى اتقارىپ جاتقان ازاماتتىڭ اسكەري باسقارۋ ورگانىنىڭ شەشىمىن نەمەسە لاۋازىمدى ادامنىڭ ارەكەتتىن (ارەكەتسىزدىگىن) داۋلاۋ تۋرالى ارىزى اسكەري ءبولىم, اسكەري باسقارۋ ورگانى ورنالاسقان جەردەگى ءتيىستى گارنيزوننىڭ اسكەري سوتىنا بەرىلۋى مۇمكىن.
«اسكەري مىندەتتىلىك جانە اسكەري قىزمەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 1-بابىنا سايكەس, اسكەري قىزمەتشىلەر دەپ شاقىرۋ بويىنشا, كەلىسىم-شارت بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردا اسكەري قىزمەتتى اتقارىپ جاتقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى, سونداي-اق كادرلىق وفيتسەرلەر تۇسىنىلەدى. ازامات ءتيىستى اسكەري ءبولىمنىڭ تىزىمدەرىنەن شىعارىلعان كۇننەن باستاپ اسكەري قىزمەتشى مارتەبەسىنەن ايىرىلادى;
4) زاڭدى تۇلعانى قۇرماي, جەكە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن ازاماتتىڭ, سول سيياقتى زاڭدى تۇلعانىڭ مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ شەشىمىنە شاعىمدانۋ تۋرالى ارىزى اىجك-ءنىڭ 30-بابىنىڭ 1-بولىگىنە سايكەس, مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى ورنالاسقان جەردەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتقا بەرىلەدى;
5) سوت ورىنداۋشىسىنىڭ سوت اكتىسىن ورىنداۋ بارىسىندا اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ كەزىندە جاساعان ارەكەتىن (ارەكەتسىزدىگىن) داۋلاۋ تۋرالى ارىز اىجك-ءنىڭ 2040-5-بابىنىڭ 1-بولىگىنە ءسايكەس اتقارۋشىلىق ارەكەتتەر جاسالعان جەردەگى اۋداندىق (قالالىق) سوتقا بەرىلەدى.
اىجك-ءنىڭ 32 جانە 33-باپتارىندا كوزدەلگەن ەرەكشە نەمەسە شارتتىق سوتتىلىق تۋرالى ەرەجە اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىمەن كوزدەلگەن ىستەرگە قولدانىلمايدى.
20. شەشىمگە, ارەكەتكە (ارەكەتسىزدىككە) شاعىمدانۋ تۋرالى ارىز اىجك-ءنىڭ 150, 151 جانە 279-باپتارىندا كوزدەلگەن تالاپتارعا سايكەس كەلۋگە ءتيىس.
ارىزدا مىنالار:
1) شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمدى قانداي مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ جانە قاشان قابىلداعانى, شاعىمدانىپ وتىرعان ارەكەتتى (ارەكەتسىزدىكتى) قانداي لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ قاشان جاساعانى;
2) شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمنىڭ, ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) مازمۇنى;
3) ارىز بەرۋشىنىڭ پىكىرى بويىنشا قانداي قۇقىقتاردىڭ, بوستاندىقتاردىڭ نەمەسە زاڭدى مۇددەلەردىڭ بۇزىلعانى;
4) ارىز بەرۋشىنىڭ پىكىرى بويىنشا قۇقىقتاردى, بوستاندىقتاردى نەمەسە زاڭدى مۇددەلەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قانداي كەدەرگىلەردىڭ جاسالعانى;
5) ارىز بەرۋشىنىڭ پىكىرى بويىنشا وعان قانداي مiندەتتىڭ زاڭسىز جۇكتەلگەنى;
6) ارىز بەرۋشىنىڭ تالابىنىڭ ءمانى مىندەتتى تۇردە كورسەتىلۋگە ءتيىس.
21. اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىنىڭ تارتىبىمەن بەرىلەتىن ارىزعا «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» (سالىق كودەكسى) 2008 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 535-بابى ءبىرىنشى تارماعىنىڭ 2), 3) جانە 4) تارماقشالارىمەن ءتيىستى ارىز بەرۋشى ءۇشىن كوزدەلگەن مولشەردە مەملەكەتتىك باج تولەنۋگە جاتادى.
ەرەكشە تالاپ قويۋ بويىنشا ءىس جۇرگىزۋدىڭ وزگە دە ساناتتارى بويىنشا سوتقا بەرىلەتىن ارىزدارعا سالىق كودەكسىنىڭ 535-بابى ءبىرىنشى تارماعىنىڭ 8) تارماقشاسىندا بەلگىلەنگەن مولشەردە مەملەكەتتىك باج تولەنۋگە جاتادى.
سالىق كودەكسىنىڭ 541-بابىمەن كوزدەلگەن جاعدايلاردا ارىز بەرۋشى مەملەكەتتىك باج تولەۋدەن بوساتىلۋعا جاتادى.
22. ەگەر ارىز بەرۋشى ءىستى قاراۋ ءۇشىن قاجەتتى ماتەريالداردى ارىزعا قوسا بەرمەسە, وندا سۋديا اىجك-ءنىڭ 166 جانە 170-باپتارىنا سايكەس, ءىستى سوت تالقىلاۋىنا دايىنداۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگاننان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنان:
1) مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ قۇزىرەتىن بەلگىلەيتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىنىڭ ءماتىنىن ء(تيىستى زاڭدى, ەرەجەنى, جارعىنى, قۇرىلتايشىلىق قۇجاتتاردى);
2) مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى ارىز بەرۋشىنىڭ تۋىنداعان جاريالى-قۇقىقتىق قاتىناستاعى سۋبەكتيۆتىك قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن بەلگىلەگەن, وزگەرتكەن نەمەسە توقتاتقان جەكە قۇقىقتىق اكتىنىڭ ءماتىنىن;
3) ەگەر لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىم بەرىلسە, ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرىنىڭ كولەمى بەلگىلەنگەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىنى (ەرەجەنى, قاعيدانى, قىزمەتتىك نۇسقاۋلىقتى);
4) شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمدى شىعارۋ, ارەكەتتى (ارەكەتسىزدىكتى) جاساۋ ءۇشىن نەگىز بولعان ماتەريالداردى تالاپ ەتەدى.
23. ارىزدا كورسەتىلگەن ءمان-جايلاردى ەسكەرە كەلە, سۋديا ءىستى مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى باسشىسىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ قاتىسۋىمەن قاراۋ ماقساتىندا سوت وتىرىسىنا ولاردىڭ مىندەتتى تۇردە كەلۋى تۋرالى ۇيعارىم شىعارۋعا قۇقىلى.
مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ باسشىسى, لاۋازىمدى ادام نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشى كەلمەگەن كەزدە, ەگەر سۋديا اتالعان ادامدار مىندەتتى تۇردە كەلۋگە ءتيىس دەپ تاپسا, سوت اىجك-ءنىڭ 119-بابىنا سايكەس, وسى ادامداردى سوتقا ەرىكسىز الىپ كەلۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارادى.
ءىستىڭ قارالاتىن ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى ءتيىستى تۇردە حابارلانعان مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى باسشىسىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ كەلمەۋى, سول سياقتى اتالعان ادامداردىڭ وكىلدەرىنىڭ كەلمەۋى, ەگەر سۋديا اتالعان ادامدار سوت وتىرىسىنا مىندەتتى تۇردە قاتىسۋعا ءتيىس دەپ تاپپاسا, ءىستى قاراۋدى كەيىنگە قالدىرۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلمايدى.
ءىستىڭ قارالاتىن ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى ءتيىستى تۇردە حابارلانباعان مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى باسشىسىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ, سول سياقتى اتالعان ادامداردىڭ وكىلدەرىنىڭ سوتقا كەلمەۋى اىجك-ءنىڭ 187-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە سايكەس, ءىستى قاراۋدى كەيىنگە قالدىرۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلادى. ءىستى تالقىلاۋ كەيىنگە قالدىرىلعان كەزدە, ول اىجك-ءنىڭ نورمالارىمەن ءتيىستى ساناتتاعى ەرەكشە تالاپ قويۋ بويىنشا ءىستى جۇرگىزۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن پروتسەسسۋالدىق مەرزىم شەگىندە قارالۋعا ءتيىس.
مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى باسشىسىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ سوتقا كەلمەۋى, سوت مۇنداي كەلۋدى مىندەتتى دەپ تاپقان جاعدايدا, اتالعان ادامداردى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى زاڭنامالىق اكتىگە سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتۋعا اكەپ سوقتىرۋعا ءتيىس.
24. اىجك-ءنىڭ 15 جانە 65-باپتارىنا سايكەس, ارىز بەرۋشى ايتىسۋ ءپرينتسيپىن ساقتاي وتىرىپ, اىجك-ءنىڭ 279-بابى ءبىرىنشى بولىگىنىڭ 1), 2) نەمەسە 3) تارماقشالارىندا كورسەتىلگەن ءمان-جايلاردىڭ كەز كەلگەنىنىڭ بولۋى تۋرالى ءوز پىكىرىن نەگىزدەۋگە مىندەتتى. سوت وتىرىسىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ باسشىسى نەمەسە ونىڭ وكىلى, لاۋازىمدى ادام نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشى شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمنىڭ, جاسالعان ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) زاڭعا سايكەستىگىن دالەلدەۋگە مىندەتتى.
اىجك-ءنىڭ 65-بابىندا بەلگىلەنگەن دالەلدەۋ اۋىرتپالىعىن ءبولۋ تۋرالى ەرەجە ءىستى اپەللياتسيالىق ساتىداعى سوتتا قاراۋ كەزىندە دە قولدانىلادى, بۇل رەتتە اىجك-ءنىڭ 345-بابىندا بەلگىلەنگەن ەرەجەلەر ساقتالۋى كەرەك.
25. اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىمەن كوزدەلگەن ءىستى سوت وتىرىسىندا قاراۋ كەزىندە سوت ءوز باستاماسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاننان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنان شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمدى قابىلداۋى, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارەكەتتى (ارەكەتسىزدىكتى) جاساۋى ءۇشىن نەگىز بولعان ماتەريالداردى قوسىمشا تالاپ ەتۋگە قۇقىلى.
تالاپ ەتىلگەن ماتەريالداردى سوتقا ۇسىنباۋ اىجك-ءنىڭ 66-بابىنىڭ ونىنشى بولىگىندە كوزدەلگەن قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقتىرادى.
سوتتىڭ ماتەريالداردى ۇسىنۋ تۋرالى تالابىن ورىنداماعان ادام سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتىلۋعا جاتادى.
26. شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمنىڭ, ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) زاڭدىلىعى ونىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس, مەملەكەتتىك ورگاننىڭ نەمەسە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ قۇزىرەتى, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ وكىلەتتىگى شەگىندە قابىلدانعانىن (جاسالعانىن) بىلدىرەدى.
شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمنىڭ, ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) زاڭدىلىعىن تاني وتىرىپ, سوت اىجك-ءنىڭ 282-بابىنىڭ ەكىنشى بولىگىنە سايكەس, ارىزدى قاناعاتتاندىرۋسىز قالدىرۋ تۋرالى شەشىم شىعارادى.
27. سوت ءىستى قاراۋ كەزىندە, ەگەر قابىلدانعان شەشىمنىڭ, جاسالعان ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) ءمانىسى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردە كوزدەلگەن وكىلەتتىكتەرىنەن تۋىنداسا, قابىلدانعان شەشىمنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جاساعان ارەكەتىنىڭ (ارەكەتسىزدىگىنىڭ) ورىندىلىعىن باعالاۋعا قۇقىلى ەمەس.
28. ەگەر سوت مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ شاعىمدانىپ وتىرعان شەشىمىن, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ شاعىمدانىپ وتىرعان ارەكەتىن (ارەكەتسىزدىگىن) زاڭسىز دەپ تانىسا, وندا سوت شەشىمىندە:
1) وسى شەشىمنىڭ, ارەكەتتىڭ (ارەكەتسىزدىكتىڭ) قانداي نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس كەلمەيتىنى;
2) ارىز بەرۋشىنىڭ قانداي قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ, زاڭدى مۇددەلەرiنىڭ بۇزىلعانى;
3) ارىز بەرۋشىنىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن نەمەسە زاڭدى مۇددەلەرىن ىسكە اسىرۋى ءۇشىن قانداي كەدەرگىلەردىڭ جاسالعانى;
4) ارىز بەرۋشىگە قانداي مiندەت زاڭسىز جۇكتەلگەنى كورسەتىلۋگە ءتيىس.
شەشىمنىڭ قارار بولىگىندە سوت ارىز بەرۋشىنىڭ قۇقىقتارىنىڭ, بوستاندىقتارىنىڭ نەمەسە زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ ورىن العان بۇزىلۋىن جويۋعا مىندەتتى مەملەكەتتىك ورگاندى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىن, سونداي-اق جول بەرىلگەن بۇزۋشىلىقتار جويىلۋعا جاتاتىن مەرزىمدى كورسەتۋگە مىندەتتى. جول بەرىلگەن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ مەرزىمىن سوت شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ ەسەپتەۋ كەرەك.
مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ شەشىمىن زاڭسىز دەپ تانىعاننان كەيىن, سوت تۋىنداعان جاريالى-قۇقىقتىق قاتىناستاردا مەملەكەتتىك ورگان, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانى قابىلداۋعا ءتيىس شەشىمنىڭ مازمۇنىن سوت اكتىسىندە كورسەتۋگە قۇقىلى ەمەس.
29. سوت شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ ءۇش كۇننەن كەشىكتىرىلمەي ونىڭ كوشىرمەسى اىجك-ءنىڭ 282-بابىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىنە سايكەس, سوت شەشىمىن جۇكتەلگەن مەملەكەتتىك ورگانعا, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا ورىنداۋعا جىبەرىلۋگە جاتادى.
سوت شەشىمىنىڭ كوشىرمەسى جوعارى تۇرعان مەملەكەتتىك ورگانعا نەمەسە جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى ادامعا دا جىبەرىلۋى مۇمكىن.
سوت شەشىمىن سوت بەلگىلەگەن مەرزىمدە ورىنداماعان ادام سوت اكتىسىن ورىنداماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى زاڭنامالىق اكتىمەن كوزدەلگەن نەگىزدەر مەن ءتارتىپ بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتىلۋعا جاتادى. ادامدى تارتىپتىك نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتۋ وسى ادامدى سوت شەشىمىن ورىنداۋ مىندەتىنەن بوساتپايدى.
سوت بەلگىلەنگەن مەرزىمدە سوت شەشىمىنىڭ ورىندالۋىن, سونداي-اق شەشىمنىڭ ورىندالعانى تۋرالى حابارلامانىڭ اىجك-ءنىڭ 282-بابىنىڭ ءتورتىنشى بولىگىمەن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە كەلىپ ءتۇسۋىن باقىلاۋعا مىندەتتى.
30. سوت شەشىم شىعارعان كەزدە اىجك-ءنىڭ 110 جانە 111-باپتارىنا سايكەس, سوت شىعىستارىن تاراپتار اراسىندا بولۋگە مىندەتتى.
31. اىجك-ءنىڭ 253-بابىندا كوزدەلگەن نەگىزدەر بولعان كەزدە, سوتتىڭ مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنىڭ, لاۋازىمدى ادامنىڭ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ قىزمەتىندە زاڭدىلىقتى بۇزۋعا ىقپال ەتكەن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋ تۋرالى جەكە ۇيعارىم شىعارعانى ءجون.
32. وسى نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ قابىلدانۋىنا بايلانىستى «سوتتاردىڭ مەملەكەتتىك وكىمەت, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, ۇيىمداردىڭ, لاۋازىمدى ادامدار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىنە (نەمەسە ارەكەتسىزدىگىنە) داۋ ايتۋ جونىندەگى زاڭنامانى قولدانۋى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 2003 جىلعى 19 جەلتوقسانداعى № 10 نورماتيۆتىك قاۋلىسىنىڭ كۇشى جويىلدى دەپ تانىلسىن.
33. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 4-بابىنا سايكەس, وسى نورماتيۆتىك قاۋلى قولدانىستاعى قۇقىق قۇرامىنا قوسىلادى, سونداي-اق جالپىعا بىردەي مىندەتتى بولىپ تابىلادى جانە رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى م. الىمبەكوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى, جالپى وتىرىس حاتشىسى ج. بايىشەۆ.