دۇبىرگە تولى دۇنيە

اسكەريلەردىڭ دە دەموكراتياسى بار جەكسەنبى كۇنى تايلاندتا جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ جونىندە رەفەرەندۋم ءوتتى. سايلاۋ قۇقىعى بار 50 ميلليون تايلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى اسكەريلەر ازىرلەگەن كونستيتۋتسيانى قابىلدايتىندىقتارىن ءبىلدىردى. ءسويتىپ, اسكەريلەر وزدەرىنىڭ بيلىگىن زاڭداستىردى. اسكەريلەر بۇل ەلدە بيلىككە وسىدان ەكى جىل بۇرىن مەملەكەتتىك توڭكەرىس جولىمەن جەتكەن. سودان بەرى الەمدەگى تۋريزم ەرەكشە وركەندەگەن ەلدە اسكەريلەر بيلىك باسىندا. ءبىر قىزىعى, بۇل ەلدەگى ساياسي تارتىستاردىڭ تۋريزمگە ونشالىقتى قاتىسى جوقتاي. سىرتتان جۇرت كەلىپ-كەتىپ جاتادى. ال ىشتەگى ايقاس ءوز الدىنا. مۇندا ىمىرا جوق. سول توڭكەرىسكە دەيىن بۇل ەلدىڭ حالقى, نەگىزىنەن اۋىلداعى شارۋالار مەن قالالىق ورتا تاپ وكىلدەرى بولىپ, ءبىر جاعى قىزىل جەيدە, ەكىنشى جاعى سارى جەيدە كيىپ الىپ, قىرقىسىپ جاتار ەدى. ونى اسكەريلەر پايدالانىپ, بيلىككە كەلدى. جالپى, بۇل ەلدە تىنىش ءومىر جوقتاي. اسكەري نەمەسە جاي توڭكەرىس بولىپ جاتادى. بيلىككە كەلگەندەر ءوز ءتارتىبىن ورناتادى. ءسويتىپ, ەلدە سونداي توڭكەرىستىڭ بىرەۋى ارقاسىندا كونستيتۋتسيالىق مونارحيا ورناعان 1932 جىلدان بەرى 19 كونستيتۋتسيا قابىلدانىپتى. جەكسەنبىدە قابىلدانعانى – 20-شى كونستيتۋتسيا. بۇل دا ءبىرجولا بەكي قويماس. حالىق اسكەريلەردىڭ بيلىگىندە قالا بەرمەس. جالپى, ەلدەگى قازىرگى قاقتى­عىس­تىڭ باسى وسىدان ون جىل بۇرىن پرەمەر-مينيستر, ءىرى ماگنات تاكسين چينناۆاتتىڭ تۇسىندا باس­تالعان. ۇكىمەت باسشىسى حالىق­ارالىق ءبىر سامميتكە كەتكەندە اسكەريلەر ونى قايتا ەلگە كىرگىزبەي قويدى. ءسويتىپ, ولار ونىڭ ورنىنا دەموكراتيالىق پارتيانىڭ كوسەمى اپحيسيت ۆەتچاۆانى وتىرعىزدى. بىراق ول بيلىكتى ۇزاق ۇستاپ تۇرا المادى. 2010 جىلعى سايلاۋدا بۇرىنعى پرەمەر چينناۆاتتىڭ قا­رىن­داسى ينگلاك چينناۆات جەڭىس­كە جەتىپ, بيلىك تىزگىنىن ۇستادى. سىرتتاي قاراعاندا, دەمو­كرا­تيالىق جولمەن, سايلاۋ ارقىلى جەڭىسكە جەتكەندەي بولسا دا, ونىڭ قارسىلاستارى بۇل جەڭىستى مويىندامادى. ءسويتىپ, ۇزاق ۋاقىت بانگكوگتىڭ كوشەلەرى قىزىل جەيدە مەن سارى جەيدە كيگەندەردىڭ شەرۋىنە تولىپ, ءتىپتى, كولىك ءجۇرۋى مۇمكىن بولماي قالعان. سول تۇستا الەم تەلەارنالارى تايلاند استاناسىنىڭ كوشەلەرىن تولقىنداتقان قىزىل-سارى ءنوپىردى ءجيى كورسەتەتىن. بۇل ەلدىڭ حالقى جۇمىس ىستەۋدى قويىپ, تەك شەرۋگە قاتىسۋدى ادەتكە اينالدىرعانداي كورىنەتىن. سول شەرۋشىلەر ۇكىمەت عيماراتتارىنا باسىپ كىرىپ, بەيباستاقتىق تا جاساي بەرەتىن. وسىنداي جاعدايدا اسكەري­لەردىڭ بيلىكتى ءوز قولىنا الۋىن حالىق قۇپ كورگەندەي دە ەدى. ءاس­كەري توپتىڭ جەتەكشىسى گەنەرال پرايۋت چان-وچا سوندا ءتارتىپ ورناتام دا, بيلىكتى ازاماتتىق توپقا قايتارامىن دەگەن. ەكى جىل ءوتتى, قايتارعان جوق. اقىرى اسكەري دەموكراتياعا نەگىزدەلگەن كونستيتۋتسيا قابىلداندى. ونىڭ جوباسى تالقىلانعان دا جوق. وپپوزيتسيا پىكىرىنە نازار اۋدارىلمادى. ونىڭ كوپ قاعيدالارى وركەنيەتتى دەموكراتياعا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى. سەنات سايلانبايدى, تاعايىندالادى. كوپ ورىن اسكەريلەرگە بولىنگەن. وعان ساياسي پارتيا مۇشەلەرى كىرە المايدى. جانە ونىڭ تومەنگى پالاتا شەشىمدەرىنە ۆەتو قۇقى بار. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر ەشقانداي پارتياعا مۇشە بولماۋعا ءتيىس. اسكەريلەر بۇدان بىلاي ەش­قانداي توڭكەرىسكە جول بەرمەيمىز دەيدى. ازاماتتىق بيلىكتەگىلەر اسكەريلەر جاساعان جوسپارمەن جۇرۋگە مىندەتتى. الداعى 20 جىلدا بۇل ءتارتىپ, اسكەريلەر دەموكراتيا­سى وزگەرمەيدى. وعان حالىق كونە مە؟ اسەريلەر كوندىرمەك.

ءوز ادامىڭ وزەكتەن تەپسە جامان

اقش-تا پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ناۋقانى كۇشەيىپ تۇر. ەكى ۇمىتكەردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ بەدەلىن ءتۇسىرۋ ءۇشىن ءسوز تاڭدامايتىنىن زاڭدى دەسەڭ, رەسپۋبليكاشىلاردىڭ ءوز اراسىنان بەلگىلەنگەن ۇمىتكەرى ميللياردەر دونالد ترامپقا قارسى شابۋىلدارىن جالعاستىرۋىن ءتۇسىندىرۋ قيىن. ادەتتە ىشكى پارتيالىق كۇرەستە پارتيالاستاردىڭ ءبىر-ءبىرىن سىناۋى بولىپ جاتادى. لايىقتى ادامدى تاڭداۋ ءۇشىن ول كەرەك دەپ ءۋاج ايتىلادى. ال سول لايىقتى ادام تاڭدالعان سوڭ بۇكىل پارتيا سونىڭ جەڭىسى جولىندا قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. بىراق بۇل جولى رەسپۋبليكاشىلار بۇل ادەپتەن اينىپ, سەزد بەلگىلەگەن ۇمىتكەر ترامپقا شابۋىلىن توقتاتپاي وتىر. ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىمەن اينالىسقان, جوعارى دارەجەلى قىزمەتتەر اتقارعان, ديپلوماتيالىق جۇمىستا بولعان 50 قايراتكەر باس قوسىپ, رەسپۋبليكاشىلار پارتياسىنىڭ ۇلتتىق كوميتەتىنە حات جازىپ, شۇعىل تۇردە ترامپتى جاڭا ۇمىتكەرگە الماستىرۋدى وتىنگەن. بۇل حاتتى ەسكەرمەۋگە بولمايدى. ول اتاقتى «نيۋ-يورك تايمستا» جاريالاندى. قول قويۋشىلار بەلگىلى قايراتكەرلەر. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك اگەنتتىگىنىڭ جانە ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى مايكل حايدەن, ۇلتتىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ ءبىرىنشى ديرەكتورى, اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولعان دجون نەگروپونتە, بۇرىنعى باس حاتشى, دۇنيەجۇزىلىك بانك پرەزيدەنتى روبەرت زەلليك, بۇرىنعى ىشكى ىستەر مينيسترلەرى توماس ريدج, مايكل چەرتوففتىڭ پىكىرىمەن ساناس­پاي تۇرا المايسىن. حات اۆتورلارى ۇمىتكەرگە كوپ ايىپ تاعادى. «ترامپ مىرزا تالاي رەت اقش-تىڭ ەڭ ماڭىزدى ۇلتتىق مۇددەلەرىن, ەل الدىندا تۇرعان ديپلوماتيالىق ماسەلەلەردى, امەريكالىق سىرتقى ساياسات نەگىزدەگەن ارىپتەستەردى, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى مۇلدەم تۇسىنبەيتىندىگىن كورسەتتى. سونىمەن بىرگە, ول ءبىزدىڭ قارسىلاستارىمىزعا كوپشىك قويا سويلەپ, وداقتاستارىمىز بەن دوستارىمىزعا دوق كورسەتەتىنى بار». اۋىر ايىپتاۋلار. ال وسى حاتتىڭ باستاماشىسى بولعان رەدجينا تومپسوننىڭ «دونالد ترامپ – بۇل وپات» دەپ قىسقا تۇجىرىمداۋى ءتىپتى قاتال. رەسپۋبليكاشىلاردىڭ ترامپتى عايباتتاۋىنا جۇرتتىڭ ەتى ءولىپ كەتكەندەي. سايلاۋ ناۋقانى باستالعالى بەرى ول جايىندا نە ايتىلماي جاتىر! كەشەگى پرەزيدەنتتەر ۇلكەن بۋش, كىشى بۋش باس بولىپ, پرەزيدەنتتىككە بۇرىنعى ۇمىتكەرلەر ميتت رومني, دجون ماككەيندەر ترامپ پارتيادان ۇمىتكەر بولاتىنىن اڭعارىپ, سەزگە دە بارماي قالدى. سول سەزدىڭ ۇستىندە وعان ايتىلعان سىن دا تالايدى تۇرالاتار ەدى. وسىدان كەيىن ترامپتىڭ شىدا­مىنا, كونتورىلىعىنا تاڭدان­باسقا شاراڭ جوق. ول رەسپۋبلي­كاشىلاردىڭ بارلىق ۇمىتكەرلەرىنە قارسى جالعىز ايقاسىپ كەلەدى. جانە جەڭىپ كەلەدى دەسەڭ دە بولعانداي. اششى سىنعا مويىمايدى. بىراق ونى دا وڭىپ تۇرعان قاسيەت دەۋگە بولماس. تالاي جۇرت ءسوز وتپەيتىن توڭمويىن دەر. پارتيالاستارىنىڭ سوڭعى شابۋىلىنا دا مىڭق ەتپەدى. وزدەرى تالاي نارسەنى بۇلدىرگەن, جوسىقسىز مۇرا قالدىرعاندار دەپ, قارسى سوققى بەردى. قالاي دەگەندە دە, بۇل حات ترامپقا قاتتى تيسە كەرەك. رەسپۋبليكاشىلار پارتياسىنىڭ ۇلتتىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى رەينس پريباس حاتتاعى ۇسىنىستى قابىلداپ, قايتا سەزد اشا قويماس, جاڭا ۇمىتكەر ۇسىنىلماس. بىراق ءوز ادامدارىنىڭ وزەككە تەپكەنى ۇمىتكەردىڭ بەدەلىن تۇسىرەدى. ءسىرا, وسىنىڭ دا اسەرى بار شىعار, ترامپقا قاراعاندا دەموكراتتاردىڭ ۇمىتكەرى حيللاري كلينتوننىڭ رەيتينگى 10 پايىزعا جوعارىلاپ كەتتى. ترامپقا سوققى ەكى جاقتان دا ءتيىپ جاتىر. ماماديار جاقىپ, جۋرناليست