نەمەسە جىبەك جولى بويىنداعى زاماناۋي ءۇردىس
بۇل كۇندەرى اسپاناستى ەلىندەگى قازاقستاندىق جۋرناليستەردىڭ ءىسساپارى مارەگە جەتتى دەسە دە بولادى. بەيجىڭنەن باستاپ قىتايدىڭ باتىسىنا بىردە ۇشاقپەن, بىردە جۇردەك پويىزدارمەن جىلجىپ وتىردىق.
ال اپتا سوڭىندا ەكى كۇن ايالداعان چۋنتسين – قىتاي وكىمەتىنە تىكەلەي باعىناتىن بەس قالانىڭ ءبىرى. قىسقارتىلعاندا جاي عانا يۋي دەگەن اتاۋعا يە قالانىڭ حالقى بۇگىندە 33 ميلليون 710 مىڭعا جەتكەن.
قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا قارىشتاپ دامىپ بارا جاتقان چۋنتسين قۇرعاقتا دا, جەردە جانە اۋەدە دە الەمنىڭ 180 ەلىمەن كەشەندى كولىكتىك-كوممۋنيكاتسيالىق بايلانىس ارقىلى ساۋدا-ساتتىق بايلانىستارىن ورناتىپ وتىرعان جايى بار.
تاۋ-تاستى, ويلى-قىرلى جەردە ورنالاسقان چۋنتسين قىتايدىڭ باسقا قالالارىنا ۇقسامايدى دەسە دە بولادى. سۋبتروپيكالىق ايماقتاعى چۋنتسين دە تۇماندى قالا. اعىلىپ جاتقان تۋريستەر. «ءدامدى تاعامدار استاناسى» اتانعان ونىڭ قىتايدىڭ قالالارىنان باسقا دا ايىرماشىلىعى كوپ.
قازىرگى تاڭدا ءچۋنتسيننىڭ قازاقستانمەن بايلانىسى جىلدام نىعايىپ كەلە جاتقانىن ايتۋ كەرەك. قالاي دەسەك تە قازاقستان – قىتاي ءۇشىن تمد كەڭىستىگىندەگى رەسەيدەن كەيىنگى ەڭ ۇلكەن ەكونوميكالىق ارىپتەس. جانە قازاقستان قىتاي-ەۋروپا تەمىر جولى باعىتىنداعى ەڭ ۇلكەن اۋماقتى الىپ جاتقان ەل.
رەتى كەلىپ تۇرعاندا وسى تامىزدىڭ اياعىندا چۋنتسيننەن شىققان ارناۋلى دەلەگاتسيا قىتايدان كەلەتىن ۇلكەن دەلەگاتسياعا قوسىلىپ, استانا مەن الماتىدا اۋقىمدى شارالار ۇيىمداستىراتىندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. ءبىزدىڭ بۇل ەلدە كورگەن جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى دەرلىك قازاقستاندا تامىز ايىنىڭ اياعى مەن قىركۇيەكتىڭ باسىندا وتەتىن كورمەلەردەن تابىلاتىن بولادى. قازاقستاندىق جۋرناليستەردىڭ وسى ەلدەگى ءىسساپارىنىڭ ءمانى دە «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» ستراتەگياسىن نىعايتۋدىڭ قامى.
ال قازاقستاندىق جۋرناليستەردىڭ «قىتايدى سەزىن» دەپ اتالاتىن ءىسساپارىن ۇيىمداستىرۋعا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ اقپاراتتىق بيۋروسى ۇيىتقى بولعانىن ەسكە سالا كەتەيىك. جيىرما جىلدان بەرگى بۇل برەندتى شارا اياسىندا اسپاناستى ەلىنە تالاي ەلدىڭ جۋرناليستەرىنىڭ تابانى تيگەن.
سونىمەن, چۋنتسين قالاسىندا ءبىزدى سىچۋان پروۆينتسياسىنىڭ ناسيحات ءبولىمىنىڭ باستىعى چجوۋ بو مىرزا قارسى الىپ, سوڭعى ۋاقىتتا قىتايدىڭ ەڭ دامىعان وڭىرلەرىنە قاتىستى اقپاراتتارمەن ءبولىستى. بۇل قالادا ءبىز بىرقاتار ءوندىرىستىك نىسانداردىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان بولساق, سونىڭ كوپشىلىگى سوڭعى 20-25 جىلدا اشىلعان جانە اشىق اقپاراتتىق ساياسات ولاردىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر دەسەك بولادى. ەگەر قازاقستاندىق جۋرناليستەر قىتايدىڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاسقان پروۆينتسيالاردا كۇنىنە – 7, جوق دەگەندە 5-6 نىساندى كوزبەن كورىپ, سۇحباتتار جۇرگىزىپ وتىرسا, ءبىزدى قارسى العان كومپانيالارعا وندىردەي جاستار جەتەكشىلىك ەتەتىندىگى نازاردان تىس قالعان جوق.
يانتسزى وزەنىن ەمىپ جاتقان, تسزيالينتسزيان مەن يانتسزى ارنالارى تۇيىسەتىن چۋنتسين قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا قىتاي ەلىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بەس قالاسىنىڭ ءبىرى. 1891 جىلى بۇل قالادا ساۋدا پورتى سالىنعاننان كەيىن-اق قارىشتاپ, ەلدەگى ەڭ بايىرعى التى وندىرىستىك بازانىڭ بىرىنە اينالعان. ەكونوميكاسى دامىعان, ەلەكتروندى-اقپاراتتىق يندۋسترياسى قارىشتاعان قالادا كوزىمىزبەن كورگەن نىسانداردىڭ ارقايسىسى جەكە ماقالاعا جۇك بولارلىق. ويتكەنى الەمدە ەڭ ءىرى وندىرىستىك 500 كاسىپورىن بولسا, ونىڭ 128-ءى وسى چۋنتسيندە.
ال قازىرگە اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا كەتىپ بارا جاتقانداي, قىزىقتى دا كۇردەلى ءىسساپاردا اۋزىمىزعا بىردەن ىلىنەتىنى جەلدەن ەنەرگيا قۋاتىن الۋدا 9 بىردەي ءىرى جوبامەن, عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن اينالىسىپ وتىرعان جانە ونىڭ ارنايى قۇرىلعىلارىن شىعارىپ, قۇراستىرىپ, ورناتاتىن «گوديان» كورپوراتسياسىنىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىنىڭ جۇمىسى بولماق.
ءۇش مىڭ جىلدىق قىتاي وركەنيەتىندە سوڭعى 800 جىلداعى ناقتى تاريحي شەجىرە مەن جادىگەرلەرگە يە چۋنتسين ءبىرىنشى كەزەكتە اقپاراتتىق تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋىمەن كوزگە تۇسەدى. ميلليونداعان حالقى بار قالادا بيزنەستى عالامتور جەلىلەرىنىڭ كومەگىمەن دوڭگەلەتىپ وتىرعان جاڭا زامان جاستارى قىتايدى دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىپ وتىرعانىن ايتۋ ءلازىم.
ماسەلەن, چۋنتسين قالاسىنداعى 1862 جىلى قۇرىلعان, قازىر جەڭىل اۆتوموبيلدەر شىعاراتىن «Changan» كومپانياسىنىڭ جۇرگىزۋشىسىز جۇرەتىن جەڭىل كولىگى ءبىزدىڭ جۋرناليستەردى قاتتى قىزىقتىردى. قازىرگە پيلوتسىز ماشينانى جاپپاي ءمىنىپ جۇرگەن حالىق جوق. بىراق بۇل كولىك سىناقتان وتۋدە.
ءبىز بارعاندا GPS ارقىلى باسقارۋعا بولاتىن جۇرگىزۋشىسىز ماشينا بەيجىڭنەن ءجۇرىپ كەلگەن ەكەن. چۋنتسينگە دەيىنگى 2 مىڭ شاقىرىمدى 7 كۇندە پيلوتسىز ءجۇرىپ وتكەن. دەگەنمەن «Changan» اۆتوموبيل كومپانياسى بۇل كولىكتىڭ جوعارى جىلدامدىقتاعى تراسسالارعا ارنالعانىن ايتادى. جىلدامدىعى ساعاتىنا 120 شاقىرىمعا جەتەتىن كولىكتى 2018 جىلدان باستاپ شىعارۋ كوزدەلىنىپ وتىرعان جايى بار. قالا ىشىندە جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن بالاما ءتۇرى دە جاسالىنىپ جاتقان كورىنەدى. قازىردە ينجەنەرلەر ونىڭ كەيبىر باسقارۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ ۇستىندە. مۇنداي ماشينانىڭ باعاسى شامامەن 20 مىڭ اقش دوللارىنداي بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
چۋنتسين قالاسىنا ءبىز گازەت بەتتەرىندە قايتا ورالاتىن بولامىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ وقىرماندارعا الەمگە الدىڭداعى قايناپ تۇرعان ىدىستا ءوزىڭ پىسىرەتىن «حو گو» تاماقتارىمەن اتى شىققان اس مازىرلەرى قىزىقتى بولۋى ءتيىس. اعىلشىندار «ىستىق قازاندىق», ورىستار, «كيتايسكي ساموۆار» دەپ اتايتىن ينمين چوۋ مىرزانىڭ دامدەۋىشتەر شىعاراتىن تۋريستىك پاركىنە بۇگىندە جىلىنا 300 مىڭداي تۋريست كەلەدى. زەينەتكە شىققان سوڭ بەس اداممەن قىزىق ءبىر بيزنەستى باستاعان 74 جاستاعى ينمين چوۋدىڭ قازىرگى ميلليونداعان تابىسى وزگەلەرگە ۇلگى بولارى ءسوزسىز.
سول سياقتى «اقىلدى ءۇي» جۇيەسى مەن مونورەلستى اسپالى مەترو جولدارى, باسقا دا چۋنتسيننەن كورگەن-تۇيگەندەر قىزىقتى ماقالالارعا سۇرانىپ-اق تۇر.
ەڭ باستىسى, ەجەلگى كورشىمىز قىتاي بيزنەستىڭ بارلىق سالالارىندا, قۇرلىقتاعى تەمىر جول تاسىمالىندا, الىس-بەرىس, بارىس-كەلىستەگى بايلانىستاردى دامىتۋعا بارىن سالىپ وتىرعانى بايقالادى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان» –
چۋنتسيننەن (قحر)