وزگەرگەن ءومىر, تۇزەلگەن تۇرمىس

اكىم ەسەپ بەردى. ەل نە دەدى؟

ويىل – بىرىڭعاي مال وسىرۋمەن اينالىساتىن اۋدان. ءوندىرىستى ورىنداردان, تەمىر جولدان شالعاي جاتقان ءوڭىر حالقىنىڭ بارلىق تۇرمىس-تىرشىلىگى ءتورت ت ۇلىك مالعا تاۋەلدى. سوعان قاراماستان, اۋداندا سوڭعى جىلدارى ءومىر وڭعارىلىپ, تۇرمىس تۇزەلىپ كەلەدى.بۇل اۋدان اكىمى مۇحتار جۇماعازيەۆتىڭ حالىق الدىندا بەرگەن ەسەبىنەن ايقىن اڭعارىلدى. اۋدان باسشىسى ەلدى مەكەندەردەن جانە اۋدان ورتالىعىنان جي­نال­عان تۇرعىندار الدىندا اۋدان­نىڭ 2010 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكو­نومي­كالىق دامۋ قورىتىندى­لارى جانە 2011 جىلعى مىندەتتەر تۋرا­لى بايان­دادى. ءبىر جىل ىشىندە ات­قا­رىل­عان ىستەردى سارالاي كەلە, مۇح­تار سابىر ۇلى جۇزەگە اسقان شا­رۋا­­لاردى ءۇتىر-نۇكتەسىن قال­دىر­ماي تىزبەلەمەي-اق, الداعى كۇن­دەردىڭ ەنشىسىندەگى جۇمىستاردى تاراتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋداننىڭ 2010 جىلعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكا­لىق دامۋ كورسەتكىشى ونىڭ ال­دىنداعى جىلدان انا­ع ۇلىم جو­عا­رى بولعان. اۋدان بيۋد­جەتىنىڭ كىرىس جوسپارى 100,8 پا­يىزعا ورىن­دال­عان. وبلىستىق بيۋدجەتتەن ءبو­لىن­­گەن 716 516,8 ملن. تەڭگە ماقسات­تى ترانسفەرتتەر 98,7 پايىز, ال وب­لىستىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن سۋبۆەنتسيا 100 پايىز يگەرىلگەن. اۋداندا مال سانى ءوسىپ كەلەدى.سوعان سايكەس وتكەن جىلمەن سا­لىستىرعاندا, ەت ءوندىرۋ, 90,0 تون­ناعا, ءسۇت 40,0 تونناعا ارتقان.ءتورت ەلدى مەكەندە مال سويۋ تسەحى اشىلعان, بىرەۋىنىڭ قۇرىلىسى اياق­­تالۋعا تاياۋ. قىسقا تۇسەتىن قول­­داعى مالعا قاجەتتى 120 750 توننا پىشەن­نىڭ ورنىنا 145 466 توننا ءشوپ دايىندالىپتى. جەممەن قام­تاما­سىز ەتىلۋ 125,0 پا­يىزدى قۇرا­عان. مال تۇقىمىن اسىلدان­دى­رۋ قولعا الىنىپ, جۇيەلى ءجۇر­گىزىل­گەن. اۋداندا شاعىن جانە ورتا كا­سىپ­كەرلىكتى دامىتۋعا دا كوڭىل ءبو­لىن­دى. بۇل سالادا 2861 ادام جۇ­مىس­پەن قامتىلىپ, بيۋدجەتكە زاڭ­دى تۇلعالاردان 4 538,1 مىڭ تەڭگە, جەكە كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجا­لىق­تارىنان 6 345,3 مىڭ تەڭ­گە تۇسكەن. 35 كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىگە 18,0 ملن. تەڭگە شاعىن نەسيە بەرىلگەن. اۋدان باسشىسى وزگە دە وڭ ءوز­گەرىس­تەر تۋرالى جان-جاقتى بايان ەتتى. شىنى كەرەك, شىعىپ سويلەۋ­شىلەر بۇعان دەيىن قوبدا, قارعا­ل­ى اۋداندارىن باسقارعان مۇحتار جۇماعازيەۆتىڭ اتىنا ءبىراز ماراپات سوزدەر ايتتى, اۋدان كولەمىندە سوڭعى كەزدە اتقارىلعان يگى ىستەردى سونىڭ ەسىمىمەن بايلانىس­تىردى. ءبىز ەسەپتى كەزدەسۋگە كەلگەندەردى سوزگە تارتقانبىز. ءبىزدىڭ: «اۋدان اكىمىنىڭ ەسەپتى كەزەڭدە اتقارعان جۇمىستارىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟ قىزمەتىن قالاي باعالاي­سىز؟» دەگەن ساۋالىمىزعا ولار تومەندەگىشە جاۋاپ بەردى. مۇحيت كەرەەۆ, ساربيە اۋى­لى­نىڭ تۇرعىنى, ەڭبەك ارداگەرى: – ەڭ شەتكەرى جاتقان ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ وزىندە تۇرمىس تۇزەلىپ كەلەدى. 50 ورىندىق بالاباقشا اشىلدى. سۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. فەلدشەرلىك-اكۋشكەرلىك پۋنكت جۇمىس ىستەپ تۇر. اۋىلدا 3,5 مىڭ ءىرى قارا, 15 مىڭ قوي, 600 جىلقى بار. ءار ءۇيدىڭ اۋلاسىنان 15-20 ءىرى قارا, 70-80 قوي ورەدى. ال وتارلاپ قوي, تابىنداپ ءىرى قارا ءوسىرىپ وتىر­عاندار دا بار. مۇحتار جۇ­ما­­عازيەۆ اۋداندى باسقارعان از­عان­تاي ۋاقىتتا ونەگەلى ىسىمەن تۇر­عىن­داردىڭ ىقىلاسىنا بولەن­دى, كوپ جۇمىستاردى اتقارۋعا ۇيىت­قى بولدى. وزىندىك ۇستانىمىمەن حا­لىق­تىڭ كوڭىلىنەن شىعا ءبىلدى.ادام­داردىڭ ءوتىنىش-تىلەگىنە ۇدا­يى نازار اۋدارىپ وتىردى. ءبىز ۇزىنقۇلاقتان بۇل ازاماتتى باسقا جۇمىسقا اۋىسادى دەپ ەستىدىك, ءمۇم­كىن بولسا باستاعان شارۋا­لارىن تياناقتاعانىن قالايمىز. زويا بوزشينا, اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى: – وسى كىسى اۋدان تىزگىنىن ۇستاعالى اۋداندا ءبىراز جۇمىستار اتقارىلدى. ءالى دە كوپ شارۋا تىندىراتىنىنا سەنىم بار. ءبىزدىڭ قاراوي اۋىلىندا بيىل بالالار باقشاسى اشىلاتىنىن, سۋ قۇ­بىرى تارتىلاتىنىن ەستىپ قۋا­نىپ جاتىرمىز. مۇحتار سابىر­ ۇلى حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا ۇدايى قۇلاق ءتۇرىپ جۇرەدى. ەسەپتى كەزدەسۋدە سويلەگەن ازاماتتار دا اكىم جۇمىسىنا وڭ باعا بەرىپ جاتىر, مەن وعان تولىقتاي قوسىلامىن. قۋانىش قىستاۋباەۆ, «ميراس» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى: – اۋدان اكىمى اتقارىلعان ىستەردى تىزبەلەمەي, ەرتەڭگى كۇنى اتقارىلاتىن شارۋالاردى اتاپ ءوتتى. بۇرىنعى اكىمدەر ىستەگەن ءىسىن تىزبەلەپ, ءبارىن ءبىر ءوزى تىندىر­عان­داي اسەردە قالدىراتىن. بۇل جولى ولاي بولمادى. قايتا شەشۋى قيىن ماسەلەلەردى قاۋزاي اڭگىمەلەپ, ەر­تەڭگى تىندىرىلاتىن شارۋالار­عا توقتالدى. اۋداندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قو­لاي­لى جاعداي تۋعىزىلۋدا. اكىم­نىڭ وسىن­داي كوزقاراسىنىڭ ارقا­سىندا شا­عىن كاسىپكەرلىكتىڭ كەرەگەسى كە­ڭەي­دى. اۋدان اكىمىنىڭ ەسەپتىك كەزدەسۋىنە قاتىسقان وبلىستىق قارجى باس­قارماسىنىڭ باستىعى ساعات ەڭسە­گەن­ ۇلى بۇل اۋداندا بيىلعى جىلى دا ءبىرتالاي ىرگەلى ىستەردىڭ اتقارى­لاتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. ەلدىڭ ەرتەڭىنە جۇمىس ىستەيتىن جوبالارعا مۇرىندىق بولىپ ءجۇر­گەن اۋدان اكىمى حالىقتىڭ ىس­تىق ءىلتيپاتىن سەزىندى. ولار مۇحتار جۇماعازيەۆ­تىڭ جۇمىسىنا جاقسى باعا بەردى. P.S. ماتەريال دايىندالىپ جاتقاندا ويىل اۋدانىنىڭ اكىمى بولعان مۇحتار جۇماعازيەۆتىڭ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى­نىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالعانى تۋرالى حابار الدىق. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.

اۋدان باۋىرىن جازىپ كەلەدى

وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا جاتقان امانگەلدى اۋدانى –تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى نارىق قيىنشىلىعىنا الدى­مەن ۇرىنىپ, ونى نارداي كوتەرگەن اۋدانداردىڭ ءبىرى. نەگىزىنەن اۋىل شارۋا­شىلىعىمەن اينالىساتىن اۋدان سوڭعى كەزدەرى تىعىرىقتان شىعىپ قانا قويماي, باۋىرىن جازىپ كەلەدى. امانگەلدى اۋدانىنىڭ اكىمى سا­بىرجان احمەتوۆ – اۋىل شارۋا­شىلىعىن ۇيىمداستىرۋدا ءتاجىري­بەسى مولىققان, ىسىلعان باسشىلار­دىڭ ءبىرى. اۋدان قۋاتتى كوشتىڭ سوڭى­نان ەردى. اكىمنىڭ اۋدان تۇر­عىن­دارىنىڭ الدىنداعى ەسەبىندە سوڭعى جىلدارى ەكونو­مي­كانىڭ, حا­لىق­تىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىنىڭ بۇرناعى كەزدەرمەن سالىستىرعاندا سەرپىلگەنى, ادامدار بويىنداعى ما­سىل­دىقتىڭ سىلكىنىسى بايقالادى. بۇل مىسالسىز ەمەس. وبلىس­تىڭ سولتۇستىك اۋداندارىنا قارا­عاندا, جەرى شولەيتتى بولىپ كەلەتىن امانگەلدىدە بۇرىندارى ەگىن القابى وتە از بولاتىن. اسىرەسە, تۇرىمتاي تۇ­سىندا بولعان 90-شى جىلدارى ەگىندىك تىم قۋسىرىلىپ كەتكەن ەدى. امانگەلدىلىكتەر ونى جىل سايىن بىرتە-بىرتە كوبەيتىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 75 مىڭ گەك­تار­عا جەتكىزگەن ەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 80 مىڭ گەك­تارعا ءدان سەبۋدى جوسپارلاپ وتىر. امانگەلدى اۋدانى تورعايدىڭ كەڭ بايتاق دالاسىندا جاتىر. بۇل ەندى مالعا قولايلى ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى. سوڭعى جىلدارى اۋدان باس­شىلىعى مەن اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر شارۋاشى­لىقتىڭ وسى سالاسىن­دا­عى يننوۆا­تسيا­عا كوڭىل قويىپ, مو­يىن بۇردى. امانگەلدى اۋدانى جىل­­­قىسىز ەمەس ەدى. بىراق مال تۇقىمىن اسىل­دان­دىرماي جانە ودان الىنا­تىن ءونىم­دى ۇقساتپاي قازەكەمنىڭ ءتول مالى دا پايدا كورسەتپەيدى ەكەن. وسىنداي تۇيىننەن كەيىن «Meat Land» جشس اۋداندا جىلقى شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جۇمىس­تارىن باستادى. وتكەن جىلى بۇل ىسكە 185 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. العاشقى 90 باس اسىل تۇقىمدى بيەلەر ساتىپ الىن­دى. قازىر مال سويۋ, ەت ىستاۋ تسەحىن سالۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلۋدە. ءۇر­پەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «نارباي» شارۋا قوجالىعى بازاسىندا دا مال سويۋ پۋنكتى اشىلدى. وتكەن جىلى اۋداندا 62 ميلليون 990 مىڭ تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ءونىمى وندىرىلگەن ەكەن. ايتپاقشى, بۇل الدىڭعى 2009 جىلدان 5 ميلليون تەڭگەگە جۋىق ارتىق. وسىن­داي تابىسقا كاسىپكەرلىك قىزمەت سالا­سىنىڭ قوسقان ۇلەسى ءوز الدى­نا. اۋدان بويىنشا 626 شاعىن بيز­نەس قۇرىلىمدارى جۇمىس ىستەيدى. تۇر­عىنداردى جۇمىسپەن قام­تۋدا دا شاعىن جانە ورتا بيز­نەستىڭ ورنى بولەك. وتكەن جىلى بيزنەس كاسىپ­ورىندارى 1872 امانگەلدىلىكتى جۇ­مىسقا تارتتى. جىل ىشىندە ولار 823 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءون­دىرىپ, قىزمەتىن كورسەتتى. شالعاي اۋىلداردا دامىپ وتىر­عان شاعىن بيزنەستىڭ بيۋدجەت قور­جىنىنا سا­لىپ وتىرعانى دا جامان ەمەس, ءوت­كەن جىلى ولار 30 ميل­ليون تەڭگە­دەن ارتىق سالىق تولەگەن. اۋىلداعىلاردى شارشاتاتىن شار­اسىزدىقتىڭ ءبىرى – جۇمىسسىز­دىق. سوندىقتان وتكەن جىلى اۋ­دان­­داعى اتقارۋشى بيلىك كوپ ءىستى جۇ­مىسپەن قامتۋ جانە قوڭ­تو­عاي وتىر­عان اعايىننىڭ جاع­دايىن جاق­سار­تۋ­عا باعىتتادى. وسى ورايدا 540 ادام تۇراقتى جانە ۋاقىتشا جۇ­مىس­تارعا ورنالاستىرىلدى, 196 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. اقىلى قوعامدىق جانە الەۋمەتتىك ۋاقىت­شا جۇمىس­تارعا 350-دەن اسا ادام تارتىلدى. جاستار كەتكەن اۋىل اققان جۇلدىزدارداي كارتادان دا وشەدى. ال جاس مامان كەلگەن اۋىلدىڭ بو­لا­شاق كوكجيەگى كورىنەدى. امانگەلدىلىكتەر ەرتەڭگى كۇنگە سەنىممەن قارايدى. جىل سايىن «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى بويىنشا جاس ماماندار كەلىپ جاتىر. جاع­دايى جاسالسا ولار تۇراقتاپ قالا­دى. بۇل ورايدا وتكەن جىلدىڭ ۇلە­سى دە جامان ەمەس. اۋدانعا كەلىپ جۇمىسقا ورنالاسقان 33 ادامعا 3,5 ميلليوننان ارتىق تەڭگە جاردەم­اقى تولەنسە, 5 جاس مامانعا تۇرعىن ءۇي الۋ ءۇشىن نەسيە بەرىلدى. الىس اۋىلدىڭ جولىنا قاراپ, ونىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىن دە تانۋعا بولادى. امانگەلدى اۋ­دا­نىنا بارعان كىسىنىڭ كوڭىلىن جول تۇسىرە قويماس. وتكەن جىلى عانا اۋدان ىشىندەگى تاس جولداردى كۇتىپ ۇستاۋعا 41 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. مۇنداي شارالار ۇزدىكسىز جالعاسادى. وتكەن جىل وبلىستىڭ باسقا وڭىرلەرى سياقتى باعانىڭ قىمبات­تاۋىمەن دە امانگەلدىلىكتەردىڭ ەسىن­­دە قالدى. الايدا نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك پەن كۇندەلىكتى قولدانىلاتىن تاۋارلاردىڭ باعاسى ۋاقتىلى ءجۇ­زەگە اسىرىلعان شارالار ناتيجە­سىن­دە وبلىستىق ورتا دەڭگەيدەن اس­قان جوق. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىمەن تۇرعىنداردى قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن اپتا سايىن اۋدان ورتالىعىندا جارمەڭكە وتكىزىلدى. سەرپىندى ىستەر الداعى جىلى دا جالعاسىن تابادى. بۇل ورايدا تۇرعىندار اكىمگە قويعان سۇراق­تارىنا كوڭىلدەرگە ءۇمىت پەن سەنىم ۇيالاتقان جاۋاپتار الدى. اۋداننان قالاعا كوشۋ تۇراقتادى. ال بۇل – جىلدىڭ باستى كورسەتكىشى­نىڭ ءبىرى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي وبلىسى.     

ساۋالى مەن جاۋابى

تۇرعىنبەك يسمايىلوۆ: ءبىزدىڭ قۇمكەشۋ اۋىلىندا اۋىز سۋ ماسەلەسى قاشان شەشىمىن تابادى؟ اۋدان اكىمى: بيىل قۇمكەشۋ اۋىلىنا اۋىز سۋدى تۇششىتاتىن قوندىرعى ورناتىلادى. ول 74 ميلليون 138 مىڭ تەڭگەگە تۇسپەك. ايگەرىم احمەتوۆا: جاس ماماندار مەن مۇعالىمدەردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جايى بيىل قالاي بولماق؟ اۋدان اكىمى: وتكەن ەكى جىلدا ەكى تۇرعىن ءۇي بەرگەنبىز, بيىل 16 پاتەرلىك ءۇشىنشى جالدىق تۇرعىن ءۇي دايىن بولادى. جۇبانىش ءبىرمانوۆ: ۇشتوعاي اۋىلىنا مەكتەپ كەرەك. اۋدان اكىمى: ءيا, اۋىلعا 60 ورىندىق ورتالاۋ مەكتەبىن سالۋ ويدا بار. ونى 2012 جىلدىڭ بيۋدجەتىنە ەنگىزۋ ءۇشىن بيىل ونىڭ قۇجاتتارىن دايىندايمىز.

الداعى مىندەتتەر ايقىندالدى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا بايلانىستى جىل سايىن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر ەل الدىندا ەسەپ بەرىپ كەلەدى. حالىق تا وسى ءساتتى اسىعا كۇتەتىندەي. ويتكەنى, قوردالانعان الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتاتىنىن, الداعى جىلعى ايماقتاعى جۇمىسسىزدىقتان باستاپ, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى, جول, كوشە جوندەۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى سان سۇراققا جاۋاپ بەرىلەتىنىن بىلەدى. وبلىستاعى ىرگەلى اۋداندار قاتارىنان سانالعان تالعار اۋدانى اكىمىنىڭ ەسەبى كەشە ءوتتى. ءبىز اۋدان اكىمى تالعات ومىراليەۆكە جولىعىپ, ەسەپتى كەزەڭ ارالىعىندا اتقارىلعان جۇمىس پەن الداعى جوسپارلار, جۇرتشىلىق پىكىرى جايلى وي ءوربىتۋىن وتىنگەن ەدىك. – تالعات ابەن ۇلى, اكىمدەرگە قويىلاتىن بۇگىنگى تالاپ جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك, تۇرمىس­تىق جاعدايىن جاقسار­تۋ ماسە­لەسىنىڭ شەشىلۋىنە توقتالساڭىز. – ءيا, اكىمدەرگە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك سالماقتى. ءبۇ­گىنگى كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ جاندار جيىن­عا دايىندىقپەن كەلگەنى باي­قال­دى. نەگىزىنەن ەل­با­سى العا قويعان مىندەتتەردى بۇلجىتپاي ورىنداۋ, حا­لىق­تىڭ الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جاع­­دايىن كوتەرۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەرلىكتى قولداۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋا­­شى­لىعى, ونەركاسىپ, تاعى باسقا سالا­لار­دى دامىتۋ بويىنشا ايتارلىق­تاي جۇمىس اتقارىلدى. جالپى, كەزدەسۋلەردە ءبىر جىلداعى جەتىستىك پەن ءالى دە ورايىن كەلتىرەتىن ماسە­لەلەردىڭ اراجىگى ايقىندالدى. – جالپى, ينفراقۇرىلىم­دى دامىتۋ جونىندەگى جۇمىس­تارعا توقتالساڭىز. – الەمدىك قارجى داعدارىسى­نىڭ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ىقپال ەتكەنى بەلگىلى. دەسەك تە بۇل اۋدانداعى جاعدايعا كوپ اسەرى تيمەدى. ناتيجەسىندە تالعار اۋ­دان­­دىق توپتىق سۋ جۇيەسىن سالۋعا 530,4 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, بۇل جۇ­مىستى «ناز» سەرىكتەستىگى جۇرگىزۋ­دە. تۇزدىباستاۋ اۋىلىن­داعى «ارمان» جانە «بەلاعاش» شاعىن اۋداندارىن سۋمەن قامتۋ ءۇشىن 134 ملن. 337 مىڭ تەڭگە ءبولى­نىپ, 7,5 شاقىرىمدىق سۋ قۇ­بىرى تارتىل­دى, 2 سكۆاجينا ىسكە قوسى­لىپ, تۇر­عىندار قاجەتىن شەشتى. – جوسپارلى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلۋدە. وڭتۇستىك استاناعا جاقىن ورنالاسقان­دىقتان, اۋداندا ونىڭ شەشىمىن تابۋى جايىن تارقاتساڭىز. – قاي سالانىڭ دا بۇگىنگى جەدەل قارقىنمەن دامۋى ينۆەستيتسيا تار­تۋ­دىڭ تيىمدىلىگىنە, ياعني قارجى­عا تاۋەلدى ەكەنى راس. اۋ­دانعا وتكەن جىلى 39 575,6 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. وسى­نىڭ بارىسىندا كوپتەگەن ءوندىرىس ورىندارى ىسكە قوسىلدى. جاڭا جۇ­مىس ورىندارى اشىلدى. جال­پى اۋماعى 89,2 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدا­لانۋ­عا بەرىلگەنىن دە ايتقان ءجون. اعىم­داعى جىلى دا ينۆەستورلارمەن كەلىسسوز جۇرگىزى­لۋدە. – بۇگىندە باسەكەگە قابىلەتتى شاكىرت تاربيەلەۋ قاجەتتىگى باسا ايتىلۋدا. ارينە, ول ءبىلىم بەرۋ شاڭىراقتارىنىڭ بۇگىنگى جا­يى­نا بايلانىستى دەسەك, بۇل جونىندەگى پىكىرىڭىز قانداي؟ – كەلىسەمىن. ەلباسى جول­داۋىن­دا اكىمدەرگە وسى ماسەلەگە باي­لانىستى ناقتى تاپسىرما بەرىلدى. جاس ۇرپاق تاربيەسى مەن بىلىمىنە وبلىس اكىمى دە اسا ءمان بەرىپ كەلەدى. 2010 جىلى كىشى بايسەركە اۋىلىن­اعى №40 باس­تاۋىش, تالعار قالا­سىن­داعى №49, داۋلەت اۋىلىنداعى №11, قىزىل-قايرات اۋىلىنداعى №9, پانفيلوۆ اۋىلىنداعى №17 ورتا مەكتەپتەرگە كۇردەلى جوندەۋ جۇ­مىستارى تولىق جۇرگىزىلىپ, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلدى. سونداي-اق, تۇزدىباستاۋ اۋى­لىن­­داعى №31, تالعار قالاسىنداعى № 3 ورتا مەكتەپتەردىڭ ەلەكتر جەلىسى مەن سۋ جۇيەسىن جوندەۋ جۇمىس­تارى ق­الىپقا كەلتىرىلدى. بەسقاينار اۋى­لىندا «ارىستان» اسكەري مەك­تەبىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, بيىل­عى جىل­دىڭ قاڭتارىندا پايدا­لانۋعا بەرىلىپ, 80 بالا وقۋعا قا­بىل­داندى. كەڭدالا اۋى­لىن­­دا 240 ورىن­دىق مەك­تەپتىڭ جو­با­­لىق-سمەتالىق قۇجات­تارى جاسالدى. اقتاس اۋىلىندا – 180, تۇز­دىباستاۋ اۋىلىندا 900 ورىندىق مەكتەپتەردىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن. بۇ­يىرت­­سا, ال­داعى جىلى بۇل ماسەلە دە وڭ شەشىمىن تابادى. «بالاپان» باعدار­لاماسىمەن تال­عار قالاسىندا 320 ورىندىق بالاباقشا سالۋ دا بيىلعى جىلدىڭ ەنشىسىندە. – ەل الدىندا ەسەپ بەرۋ با­رىسىندا ايتىلعان تۇرعىندار تىلەگى مەن وتىنىشتەرىن قاراۋ, قانا­عات­تاندىرۋ جايى تۋرالى نە دەيسىز؟ – تۇرعىندار ايتقان ۇسىنىس-تىلەك­تەردى ورىنداۋ بويىنشا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىلدى. وتكەن جىلعى ەسەپ بەرۋ جيىن­دارىندا تۇرعىندار تاراپى­نان 162 ۇسىنىس, تالاپ-تىلەك ءتۇس­تى. بۇلار­دىڭ كوپشى­لىگى الەۋمەتتىك مازمۇن­داعى ماسەلە­لەر ەدى. سون­دىق­تان ولاردىڭ كوپشى­لىگىنە قول­ما-قول جاۋاپ بەرىلىپ, 57-ءسى باقى­لاۋعا الىن­عان بولاتىن. سولار­دىڭ 32-ءسى شەشىلدى, قالعاندارى ورىن­­دالۋ ۇستىندە. الداعى ۋاقىتتا دا جۇرتشىلىقتىڭ تالاپ-تىلەگىن تولىق ورىنداۋ جانە ولاردىڭ سۇرا­ن­ىسىن بارىنشا قاناعاتتاندىرۋ جونىندەگى شارالار جالعاسا بەرەدى. ول ءۇشىن قولدا بار مۇمكىندىكتەردى جۇمىل­دىرا­تىن بولامىز. اڭگىمەلەسكەن  كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.