1926 جىلى مەككەدە وتكەن مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ ءى پلەنارلىق وتىرىسىندا قۇرىلعان «ءبۇكىلالەمدىك يسلام كونفەرەنتسياسى», كەيىننەن 1953-1955 جىلدارى «يسلام كونفەرەنتسياسى فورۋمى», «جالپىعا بىردەي يسلام كونفەرەنتسياسى» اتانعان يسلامدىق ۇيىمدار الەمدىك ساياسي ۇدەرىستەرگە ىقپال ەتە المادى.
ۋاقىت وتە مۇسىلمان الەمىندە بارلىق يسلام مەملەكەتتەرىن بىرىكتىرەتىن, تىعىز ىنتىماقتاستىرۋ مەن ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا الەمدەگى ءارتۇرلى جاعدايلارعا ىقپال ەتەتىن, يسلامدىق قۇندىلىقتار مەن مۇددەلەرىن ساقتاۋ ارقىلى ولاردى نەگىزسىز قارالاۋدان قورعاۋ ءۇشىن وركەنيەتتى, ساياسي-ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق ولشەمدەر اياسىندا مۇسىلماندىق سيپاتتاعى ساياسي تۇعىرناما نەگىزىندە بەلگىلى ءبىر حالىقارالىق ۇيىم قاجەتتىگى تۋىندادى.
ونىڭ ۇستىنە 1969 جىلى يزرايل باسقىنشىلىعىندا بولعان يەرۋساليم قالاسىندا بەلگىسىز بىرەۋلەردىڭ «ءال-اكسا» مەشىتىن ادەيى ءورتەۋى سالدارىنان سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ساۋد ارابياسىنىڭ كورولى فەيسالدىڭ باستاماسىمەن ماروككودا 26 يسلام ەلىنىڭ باسشىلارى جينالىپ, وسىناۋ قاسيەتتى عيماراتقا جاساعان ءادىلەتسىزدىك شارانى ايىپتاپ, جاڭا تۇرعىداعى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ونىڭ باستى ماقساتى – يسلامدى بۇكىل الەمدە قورعاۋ جانە قولداۋ.
1970 جىلدىڭ اقپانىندا جيددادا يسلام مەملەكەتتەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى رەسمي تۇردە بەكىدى. ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرى ساۋد ارابياسىنىڭ جيددا قالاسىندا ورنالاسقان. بۇرناعى جىلى ءوزىنىڭ 40 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا بۇگىندە 57 ەل مۇشە, ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى (ساۋد ارابياسى, تۇركيا, يندونەزيا) الەمدەگى ەكونوميكاسى دامىعان 20 ەلدىڭ قاتارىندا جانە 5 باقىلاۋشى مەملەكەت بار. يكۇ – جاھاندىق بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق, ۇيلەسىمدىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن بەلسەندى حالىقارالىق ۇيىم. يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى ءوزىنىڭ مۇشەلەرىنىڭ سانىنا قاراي بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنان كەيىنگى ەڭ ءىرى حالىقارالىق ۇيىم جانە بۇل ءدىني بىرلەستىك ەمەس, ول مەملەكەتتەردى كونفەسسيالىق بەلگىلەرى بويىنشا بىرىكتىرەتىن ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق, مادەني تۇرعىدا مۇشە ەلدەردى تۇراقتى دامىتۋدى, حالىقتاردىڭ تۇرمىس جاعدايى دەڭگەيىن جاقسارتۋدى, ايماقتاعى ۇجىمدىق تابيعي جانە ادامي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋدى ماقسات ەتەدى.
قازاقستان ۇيىمعا 1995 جىلى مۇشە بولىپ كىردى. وسىنداي اۋقىمى الەمنىڭ تەڭ جارتىسىن قامتىعان ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ مۇمكىندىگىنىڭ قازاقستانعا سەنىپ تاپسىرىلۋى – يسلام الەمىنىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا دەگەن شىنايى قۇرمەتىنىڭ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جوعارى بەدەلىنىڭ, ەلىمىزدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرىن مويىنداۋىنىڭ ايعاعى. يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ – حالىقارالىق قاتىناستاردا مەملەكەت ابىرويىن اسقاقتاتۋعا, ەلىمىزدىڭ مەرەيىن ارتتىرۋعا, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن اشۋعا, مەملەكەتىمىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى بەدەلىن نىعايتا تۇسەدى.
يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا ءتوراعالىق قازاقستان ءۇشىن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنداعى كوپجاقتى حالىقارالىق قىزمەتىنىڭ تابيعي جالعاسى بولىپ تابىلادى. وتكەن جىلى قازاقستان ەۋرازيا باعىتىنداعى ماسەلەلەرمەن تىڭعىلىقتى شۇعىلدانسا, بيىل مۇسىلمان الەمىندەگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ مودەراتورى بولادى. ال يسلام الەمىنىڭ ساياسي كۇن ءتارتىبى, پروبلەمالاردىڭ تابيعاتى مەن ولاردى شەشۋ جولدارى وزىندىك ەرەكشەلىكتەرگە يە. سوندىقتان دا يكۇ-عا توراعالىق ەتۋ قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك الەۋەتى شىڭدالا تۇسەتىن جاۋاپكەرشىلىگى مول سىناق بولعالى تۇر.
يكۇ-عا توراعالىق تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ “Euronews” تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «ءبىزدىڭ الدىمىزدا اسا ماڭىزدى ەكى مىندەت تۇر. ءبىرىنشى مىندەت – يسلامدى ءدىن رەتىندە قۇبىجىقتاندىرماي, ساياسي يدەولوگيا رەتىندەگى ءدىني فۋندامەنتاليزمگە قارسى تۇرا بىلۋگە ۇيرەنۋ. ەكىنشى مىندەت – باتىس پەن مۇسىلمان الەمىنىڭ اراسىندا اشىق تا ءادىل ۇنقاتىسۋدى جولعا قويۋ. قازاقستاننىڭ يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىعى وسى ىزگىلىكتى ماقساتتارعا قىزمەت ەتەتىن بولادى», – دەگەن بولاتىن.
وتكەن جىلعى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا قازاقستان توراعالىعىن مۇسىلمان مەملەكەتتەرى شىنايى ىقىلاسپەن قابىلدادى. ويتكەنى, ەقىۇ مەن يكۇ-نىڭ ماقسات-مۇددەلەرى, باستى باعدارى, كەيبىر ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان, ءبىر ارنادا توعىسىپ جاتادى. ەكى ۇيىمنىڭ دا كوزدەگەنى – الەمدەگى قاۋىپسىزدىك پەن حالىقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ, ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق قاتەرلەرگە توسقاۋىل قويۋ, ادام قۇقىعىن قورعاۋ جانە كسەنوفوبيامەن كۇرەس جۇرگىزۋ. وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ەكى ءىرى ۇيىمنىڭ اراسىن جاقىنداتا الاتىن ءمۇمكىندىگى مول ەكەنىن باتىس تا, شىعىس تا جاقسى تۇسىنەدى. ەلىمىزدىڭ قازىرگى مۇسىلمان الەمىمەن ورناتىپ جاتقان قارىم-قاتىناستار دەڭگەيى دە جوعارىلاپ كەلە جاتقانىن حالىقارالىق قوعامداستىق سەزىنىپ وتىر. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى مۇددەلەرى دە, ىشكى-سىرتقى ساياساتى دا وسى باعداردان ەش اۋىتقىمايدى.
قازاقستاننىڭ 2011 جىلى ىسكە اسىرماق باستاماسىنىڭ ءبىرى – استانادا VII الەمدىك ەكونوميكالىق يسلام فورۋمىن وتكىزۋ جانە ونى مۇسىلمان ەلدەرى ۇكىمەت باسشىلارى مەن مەملەكەتتىك ورگاندارى جەتەكشىلەرىنىڭ, سونداي-اق تانىمال ەكونوميستەر مەن مۇسىلمان الەمىنىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدىرۋ. ماۋسىم ايىندا 57 يسلام مەملەكەتىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى, ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, بارلىعى 140-قا جۋىق شەتەلدىك دەلەگاتسيانىڭ قاتىسۋىمەن استانادا ۇلكەن جيىننىڭ وتەتىندىگى الەمدەگى ايتۋلى وقيعا بولعالى وتىر. بۇل – 2010 جىلدىڭ 1-2 جەلتوقسانىندا ەلوردادا وتكەن ەقىۇ سامميتىنەن كەيىنگى اۋقىمدىلىعى جاعىنان ەكىنشى ۇلكەن حالىقارالىق ساياسي شارا بولماق. ماڭىزدى باسقوسۋدىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىنىڭ دە ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ءمانى بار. استانادا وسىنداي مارتەبەلى جيىندى وتكىزۋ ارقىلى مۇسىلمان الەمىنە قازاقستاننىڭ قازىرگى كەلبەتى, ونىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرى, مادەني جانە عىلىمي ءمۇمكىندىكتەرى, حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن تانىستىراتىن بولامىز.
2005 جىلى يكۇ-نىڭ مەككەدە وتكەن ءتوتەنشە سامميتىندە ۇيىمنىڭ ونجىلدىق ءىس-ارەكەت باعدارلاماسى قابىلدانىپ, وندا ناقتى ماقساتتار العا قويىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ۇيىمنىڭ جاڭا جارعىسى قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە يكۇ باس حاتشىلىعىنىڭ ىشكى قۇرىلىمى وزگەردى, يسلام الەمىنىڭ جاڭارۋى, ءدىني ريتوريكانى قازىرگى زامانعا ساي وزگەرتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى بەلگىلەندى, تەرروريزممەن كۇرەس, مۇسىلمان الەمىنە ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ, كەدەيشىلىكتى ەڭسەرۋ, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ باعىتتارىنداعى ساياساتتىڭ بەلسەندىلىگى مەن ءناتيجەلىلىگى ارتا باستادى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – ۇيىم قارارلارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ, ولاردى قاراستىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن تاۋىپ, ورىندالۋ پارمەندىلىگىن ارتتىرۋ. بۇل ماسەلەنى شەشۋگە قاتىستى ءبىرقاتار ۇسىنىستار دا بار, ولار قازىر ەگجەي-تەگجەيلى زەردەلەنۋدە. ءبىز بارلىق تاراپتاردىڭ ءمۇددەلەرىنە ساي, ورتاق ماسەلەلەردى بىرلەسە شەشۋ جولدارىن تابۋىمىز قاجەت. قازاقستان ءوز ءتوراعالىعى كەزىندە وسىنداي اسا ماڭىزدى ماسەلەگە نازار اۋداراتىن بولادى.
استانادا وتەتىن يكۇ كەزدەسۋىندە بارىنشا ماڭىزدى جانە ناقتى شەشىمدەر قابىلدانۋى قاجەت, باستى جانە ءىرى ماقساتتارعا تيىمدىلىگى تومەن ءماسەلەلەر بوگەت بولماۋى ءتيىس. وسىعان بايلانىستى توراعالىق كەزىندە يكۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىنىڭ پروبلەماسى ايتىلۋى قاجەت. بۇل ماسەلە ۇيىمنىڭ ساياسي سالماعى مەن ونىڭ شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن يكۇ قابىلداعان بارلىق شەشىمدەر مەن قارارلاردىڭ تەك 10 پايىزى عانا ىسكە اسقانى, ياعني شەشىمدەردىڭ 90 پايىزى ورىندالماعانى الاڭداتادى.
بۇگىندە قازاقستان ۇيىم توراعالىعىنا ءۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن دايىندالۋدا. توراعالىق ەتۋدىڭ باعدارلاماسى قازىرگى كەزدە جان-جاقتى جەتىلدىرىلۋدە. ۇيىمنىڭ قىزمەتىن قاي سالادا تەرەڭدەتۋگە بولادى, مۇسىلمان الەمىن الاڭداتىپ وتىرعان پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ قانداي جولدارى بار, يسلام ەلدەرى قازاقستاننان قانداي قادامدار كۇتەدى, ىنتىماقتاستىقتىڭ قانداي جاڭا فورمالارىن تاڭداۋعا بولادى دەگەن ماسەلەلەر كۇن تارتىبىندە تۇر. بۇل ماقساتتا ۇيىمنىڭ باس حاتشىلىعىمەن, مۇسىلمان الەمىندەگى جەتەكشى ەلدەرمەن ءتيىمدى پىكىر الماسۋلار ءوتىپ, ۇيىمنىڭ سوڭعى جىلدارداعى قىزمەتىنە تالداۋ جاسالدى. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستاردى دامىتۋدا جيناقتاعان تاجىريبەسى, ونىڭ باسىم باعىتتارى مەن ەقىۇ توراعالىعىنداعى تۇعىرنامانى جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى, يسلام الەمىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن وزەكتى ءماسەلەلەرى نازارعا الىناتىن بولادى.
قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەمدى, اسىرەسە, مۇسىلمان ەلدەرىن الاڭداتاتىن, شۇعىل شەشىمدەر مەن باتىل قيمىلداردى تالاپ ەتەتىن نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا يسلاموفوبياعا, تەرروريزمگە قارسى شارالار, وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىن كەڭەيتۋ, تۇراقتى دامۋدى قالىپتاستىرۋ كوكەيكەستى ماسەلەلەر بولىپ وتىر. بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «Euronews» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «مۇسىلمان الەمى باتىس قوعامىنىڭ كوزقاراسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ونىڭ راديكالدى بولىگىمەن استاستىرىلىپ, ۇرەي تۋدىرادى. ەڭ باستىسى – سەبەپتەردى ءتۇسىنۋ, وسى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋدىڭ شىنايى جولدارىن ۇسىنۋ», – دەگەن بولاتىن. وسى پروبلەمالار ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ توراعالىق ەتۋ بارىسىندا نازاردان تىس قالمايتىنى انىق.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن ونىڭ ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ءرولى جانە جوعارى حالىقارالىق بەدەلى ۇيىم ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە, اسىرەسە, ساۋدا جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ جۇمىسىندا قاجەت ەكەنى بايقالىپ وتىر. ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 56 مەملەكەتتىڭ 8-ءى جانە ارىپتەس 12 مەملەكەتتىڭ 6-ى يكۇ-عا مۇشە بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا ەكى ۇيىمنىڭ مۇددەلەرى توقايلاسىپ, ءوزارا ءىس-قيمىلعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى.
قازاقستان مەن يسلام الەمى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ اۋقىمى كەڭ. قازاقستان قازىر ۇيىمنىڭ باستى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە, اتاپ ايتقاندا, يكۇ-عا مۇشە ەلدەر ليدەرلەرىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ءار ءۇش جىلدا ءبىر رەت ءوتىپ تۇراتىن يسلام سامميتىنە, سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ جىل سايىن وتەتىن كەڭەستەرىنە, تۇراقتى كەڭەس وتىرىستارىنا قاتىسىپ كەلەدى. ونىڭ وڭ ناتيجەلەرى دە از ەمەس. ءححى عاسىردا ساپالى اقپاراتقا قول جەتكىزۋ ەكونوميكانىڭ قاي سالاسىندا بولسىن تابىسقا جەتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولىنا اينالدى. 2008 جىلى قازاقستاننىڭ يكۇ-عا مۇشە ەلدەرمەن الماسقان تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 10 ميلليارد اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇستى, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت 8,7 ميلليارد دوللاردى, يمپورت 2,6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. بۇل كورسەتكىشتىڭ جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. قازاقستان مەن ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتتەرىنىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرىن تولىق جۇمىلدىرىپ, جان-جاقتى ىسكە قوسقان جاعدايدا, ەكى جاقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى مەن حالىق تۇرمىسىنا تيگىزەتىن وڭتايلى اسەرى اۋقىمدى بولارى داۋسىز.
ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ەڭ ۇلكەن پروبلەماسى – ەكونوميكالىق دامۋ. سوندىقتان قازاقستان وسى باعىتتا باستامالار جاساۋى ءتيىس. ويتكەنى, قازىرگى كەزدە ۇيىمعا مۇشە 57 مەملەكەتتىڭ 31-ءى ناشار دامىعان ەلدەر قاتارىندا سانالادى. ال ۇيىمنىڭ كەلەشەككە باعىتتالعان ون جىلدىق باعدارلاماسى بويىنشا مۇشە ەلدەردىڭ ىشكى ءوزارا ساۋداسىنىڭ دەڭگەيىن قازىرگى 16 پايىزدان 20 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, يسلام دامۋ بانكى تاراپىنان قارجىلاندىرىلىپ, وسىعان دەيىن ىسكە اسىرىلعان جانە الدا دا جۇزەگە اساتىن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ماڭىزدى ەكەنى ايقىن. يسلام دامۋ بانكى قازاقستاندا جالپى سوماسى 497,3 ميلليون دوللار كولەمىندە ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋدا. قازاقستان سىرتقى ساۋداسىنىڭ 10 ميلليارد دوللارى يسلام الەمىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. مۇسىلمان قوعامداستىعى بيداي, مال ونىمدەرى, مەتالل سەكىلدى ءونىمدەرىمىزدى تۇتىنۋعا قىزىعادى. قازاقستان-تۇركىمەنستان-يران تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان كەزدە پارسى شىعاناعى جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىمەن ساۋدا ۇلعايا تۇسەتىن بولادى. ۇيىم قازاقستاندى يكۇ ساۋدا جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ءجونىندەگى تۇراقتى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ سايلادى. بۇل – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن, كولىك-ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەرىن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى جوعارى ماڭىزدىلىعىن, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋدەگى مول جانە وزىق ءتاجىريبەسىن مويىنداۋدىڭ ناتيجەسى.
يكۇ ەلباسىمىزدىڭ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزىن شاقىرۋ, 2010 جىلدى حالىقارالىق مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ جىلى دەپ جاريالاۋ جونىندەگى باستامالارىنا, قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعاسى رەتىندەگى كۇش-جىگەرىنە تولىقتاي قولداۋ كورسەتتى. استانا قالاسىندا اراب مەملەكەتتەرى قارجىسىنا سالىنعان عيماراتتار ەلوردا ساۋلەتىن ايشىقتاي ءتۇستى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇسىلمان ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىعى يگى مىسالدارعا تولى. يسلام الەمىمەن ءبىزدىڭ ەلدىڭ ورتاق تاريحى, مادەني مۇراسى, سالت-ءداستۇرى تەرەڭ استاسىپ جاتىر. يسلام الەمىندەگى كىتاپحانالاردان قازاق حالقىنىڭ تاريحى تۋرالى قولجازبالاردى ىزدەستىرۋ, سيريادا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ كومەگىمەن سۇلتان بەيبارىس پەن ءال-ءفارابيدىڭ كەسەنەلەرىن تۇرعىزۋ, ەلىمىزدەگى ۇلتتىق جانە يسلام مۇرالارىن قورعاۋ, ءتۇرلى شىعارماشىلىق, تەاتر توپتارىمەن الماسۋ, بىرلەسكەن عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ سەكىلدى جوبالار وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن كورسەتەدى.
يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ كەڭىستىگىندە الەمدى مازالايتىن جاھاندىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىرعان كيكىلجىڭدەر مەن جانجالدار دا بار. مىسالى, كاشمير, يراك, اۋعانستان پروبلەمالارى تەرەڭ تاريحي تامىرى بار, وتە كۇردەلى, ءدىني, ەتنوستىق اۋماقتىق, تاعى باسقا دا فاكتورلارمەن ۇشتاسقان, الەمدەگى كوپتەگەن ساياسي كۇشتەردىڭ مۇددەلەرى توعىسقان پروبلەمالار ەكەنى بارشاعا ايان. بۇل پروبلەمالار قازاقستان توراعالىعى كەزىندە ۇمىت قالمايتىن بولادى.
بۇل باعىتتاعى قازاقستاننىڭ باستى ماقساتى – اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋگە ءتيىستى جاعدايلاردى قالىپتاستىرۋ, ولاردى شەشۋدىڭ جاڭا جولدارىن ۇسىنۋ, داۋلى تاراپتاردىڭ ءتۇرلى فورماتتاعى كەلىسسوزدەرىن ۇيىمداستىرۋ, مامىلەگەرلىك مۇمكىندىكتەرىن ىسكە قوسۋ, جالپى تەكە تىرەس اۋانىن جۇمسارتۋ بولىپ تابىلادى. وزەكتى ماسەلەلەردە قازاقستان يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنداعى جانە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىنە وسى جانجالداردى شەشۋدە مول تاجىريبە جيناقتاعان ەلدەر پايدالانعان ىزگىلىكتى شارالارعا سەنىم ارتادى.
توراعالىقتىڭ ءبىر جىلىندا قازاقستانعا اۋقىمدى مىندەتتەردى اتقارۋ تالابى قويىلادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – شەشۋى قيىن ماسەلەگە قوزعاۋ سالىپ, ۋاعدالاستىققا, بىتىمگە شاقىرۋ. ول ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ اسا ماڭىزدىلارى تاڭدالىپ الىنىپ, كۇن ءتارتىبىنە قويىلادى. بەلگىلەنگەن مەجە ۇدەسىنەن شىعۋدىڭ ءوزى ۇلكەن تابىس ەكەنى انىق. داۋلى ماسەلەلەردە ادىلەتتى ءارى اشىق, تەڭ تۇرعىداعى كوزقاراستى ۇستانۋ – جەڭىسكە جول اشادى. قازاقستان توراعالىعى – ءبىزدىڭ ءبارىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىناق. ونى ابىرويمەن وتكىزۋ – اسا جاۋاپتى مىندەت بولىپ وتىر.
يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك وداعى 1999 جىلى قۇرىلعان بولاتىن. يكۇ-عا مۇشە 47 مەملەكەت قاتىساتىن پارلامەنتتىك وداقتىڭ شتاب-پاتەرى تەھراندا ورنالاسقان. قازاقستان پارلامەنتى مەن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى پارلامەنتتىك وداعى اراسىنداعى پارلامەنتتىك بايلانىستاردى بەلسەندىلەندىرۋ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قاتىناستارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى. حالىقارالىق ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ زاڭ شىعارۋ ورگاندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ مازمۇنىن بايىتا تۇسەدى. بۇل تۇرعىدا ەلىمىزدىڭ پارلامەنتشىلەرىن اۋقىمدى ىستەر كۇتىپ تۇر.
مۇحامبەت كوپەەۆ, پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.