دۇبىرگە تولى دۇنيە

يرانمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ قيىن

ىستامبۇل قالاسىندا يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا وتكىزىلگەن كەلىسسوز ناتيجەسىز اياقتالدى. وعان الەمدىك «التىلىق», ياعني بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى مۇشە ەلدەر: اقش, قىتاي, رەسەي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا جانە وعان قوسا گەرمانيا, سونداي-اق يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ دەلەگاتسيالارى قاتىسقان بولاتىن. بۇل كەلىس­سوز­دىڭ ناتيجەسىز اياق­تالاتىنىن كۇنى بۇ­رىن اڭعارۋعا بول­عانداي ەدى. سوعان قاراماي, ونى ءوت­كى­زۋدىڭ دە قيسى­نى بولدى. ءبىر جا­عى كەيىن كە­لىس­سوزگە شاقىر­عان­دا كەلمەدىڭدەر دەگەن ءسوز ايتپاس ءۇشىن, سونان سوڭ وسى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە سەپتىگى تيەدى-اۋ دەگەن نارسەنىڭ بارىنە دە كوڭىل بولگەن ءجون ەدى. ناتيجەسىز اياقتالادى دەگەندە, يران جاعى ونىڭ ناتيجەلى بولعانىن مۇلدە قالامايتىنىن كوپتەن بەرى كورسەتىپ كەلە جاتىر. بۇل كەلىسسوز ولارعا كەزەكتى ءسوز جارىستىرۋ ءۇشىن, قالايدا وزدەرى­نىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنىڭ شىن ءمانىن جاسىرۋ ءۇشىن عانا كەرەك ەكەنىن ۇعۋ استە دە قيىن ەمەس. «التىلىق» پەن يران اراسىن­دا كەلىسسوز وتكەن جىلدىڭ اياعىن­دا دا جۇرگىزىلگەن. ونىڭ ناتيجەسى كەلەسى كەلىسسوزدى جەنەۆادا ەمەس, ىستامبۇل قالاسىندا وتكىزۋ بول­دى. بىرەۋلەر سونىڭ ءوزىن بەلگىلى دارەجەدە ءتىل تابىسۋ دەپ كور­سەتتى. شىن مانىندە قالانى ءوز­گەر­تۋدە تۇرعان ەشنارسە جوق ەدى. ىستامبۇلداعى كەلىسسوزدە «ال­تىلىق» جاعىنىڭ دەلەگاتسيا­سىن ەۋرووداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى ءجونىن­دەگى جوعارعى وكىلى كەترين ەشتون باسقاردى. جانە ول كەلىسسوزدىڭ ءساتسىز اياقتالعانى جونىندەگى ءما­لىم­دەمەسىندە وعان جاۋاپتى دەپ يران جاعىن ايىپتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, يران جاعى نەگىزسىز تا­لاپتار قويعان. بىرىنشىدەن, ولار يران رەسپۋبليكاسىنا قا­تىس­تى بۇۇ سانكتسيالارىن جويۋ­دى تالاپ ەتسە, ەكىنشىدەن, يران­نىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن ودان ءارى جال­عاس­تىرا بەرۋى ءجو­نىن­دە كەلىسىمگە قول قويۋدى ۇسىنعان. ارينە, مۇنداي تا­لاپتى «التى­لىق» جاعى قابىل المايتىنىن يران جاعى جاق­سى بىلەدى جانە ولارعا كەرەگى دە سول ەدى. سونداي-اق تەھران «التىلىق­تىڭ» قانداي ۇسىنىس جاسايتى­نىن دا ءبىلدى جانە وعان وزدەرى ەش­قاشاندا كونبەيتىن ەدى. يراننىڭ يادرولىق زەرتتەۋلەرىن ماگاتە-ءنىڭ باقىلاۋى – «التىلىق» تا­راپىنان باستى تالاپ. تەھران مۇ­نى بۇرىن دا قابىلداماعان, ال­داعى ۋاقىتتا دا قابىلدامايدى. جالپى, يراننىڭ يادرولىق باع­دار­لاماسى ءسوز بولعاندا, «التى­لىق» يراننىڭ تومەن بايىتىل­عان ۋرانىن 20 پايىزدىق بايى­تىلعان ۋرانعا ايىرباستاۋدى ۇسىنادى. بۇل يراننىڭ يادرولىق قارۋ جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرمەس ەدى. سودان دا ولار بۇل ماسەلەنى ءتىپتى تالقىلاۋدان دا باس تارتتى. جالپى, يران سوڭعى كەزدە ءوزىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا بايلانىستى ءبىرشاما بەلسەندىلىك تانىتىپ ءجۇر. سونىڭ ءبىرى – ءوزىنىڭ يادرولىق نىساندارىنا ءبىراز ەل­دەردىڭ ديپلوماتتارىن, ءبىراز حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدە­رىن شاقىردى. ماگاتە-گە مۇشە 120 ەلدىڭ تەك جەتەۋىنىڭ عانا ديپ­لوماتتارى تەھراننىڭ «شاراسى­نا» قاتىستى. ەۋرووداق ول نى­سان­دارعا ءىستىڭ جايىن بىلەتىن ماگاتە ماماندارىن شاقىرۋعا كەڭەس بەردى. ءتىپتى رەسەي دە وسىنداي پىكىردە ەكەنىن مالىمدەدى. كەلىسسوز دە, ديپلوماتتاردى يادرولىق نىساندارعا شاقىرۋ دا تەھراننىڭ وزدەرىنىڭ شىن نيەتتەرىن بۇركەمەلەۋ ارەكەتتەرى ەكەنىن جۇرت جاقسى بىلەدى. سودان دا وعان ونشالىقتى ءمان بەرمەدى.