بۇگىنگە دەيىن قۇرلىقتاعى كولەمى جونىندە ەڭ ۇلكەن ەل سانالاتىن سۋدان ەندى ءوزىنىڭ بۇل مارتەبەسىنەن ايىرىلادى. ول «كىشىرەيەدى». ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە وتكەن رەفەرەندۋم بويىنشا, بۇل ايماق ەندى ءبولىنىپ, جەكە مەملەكەتكە اينالادى. ءبىر اپتاعا سوزىلعان داۋىس بەرۋدە وعان قاتىسقانداردىڭ 99 پايىزى ءبولىنۋدى جاقتاپ داۋىس بەردى.
جالپى, افريكا قۇرلىعىندا سوڭعى كەزدە كۇتپەگەن جاعدايلار بولىپ جاتىر. ەڭ تۇراقتى جانە حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى باسقالاردان الدەقايدا جوعارى دەگەن تۋنيستە رەۆوليۋتسيا جۇزەگە استى. ەگيپەت دۇرلىگۋ ءۇستىندە. ءبولىنۋدى تالاپ ەتكەن سەپاراتيستەرگە قاتاڭ شارالار قولدانىپ كەلگەن سۋدان دا ىڭ-شىڭسىز رەفەرەندۋم وتكىزۋگە كەلىسىم بەرىپ قانا قويعان جوق, ءتىپتى وعان بار جاعدايدى جاسادى دەسە دە بولادى.
سول رەفەرەندۋمنىڭ الدىندا سۋدان پرەزيدەنتى, الەمدەگى ەڭ ءبىر قاتال ديكتاتور سانالاتىن ومار ءال-باشير حالىقتىڭ قالاۋى ءبولىنۋ بولسا, وعان قارسىلىق جوقتىعىن ايتىپ, تەك سول وڭتۇستىك ايماقتا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ قيىنعا سوعاتىنىن, وندا تۇراقتىلىق بولمايتىنىن ايتىپ, جانى اشىعاندىق كوڭىل بىلدىرگەنى دە تاڭداندىرعان. كوپ ادام بۇل ايماقتىڭ تاپ وسىلاي بەيبىت جولمەن ءبولىنۋىنىڭ جۇزەگە اساتىنىنا سەنبەيتىن.
وسى جەردە سۋدان جايىندا ازىن-اۋلاق مالىمەت ايتا كەتكەن ءجون بولار. جەر كولەمى جاعىنان قۇرلىقتاعى ەڭ ۇلكەن (2,5 ميلليون شارشى شاقىرىم) مەملەكەتتەگى 40 ميلليونداي حالىقتىڭ 49 پايىزى ارابتار, 30 پايىزى قارا ناسىلدىلەر, سونداي-اق بەدجە, نۋبا دەيتىن حالىقتار بولسا, ءدىني سەنىمى جاعىنان 70 پايىزى يسلامدى ۇستانادى, 25 پايىزى جەرگىلىكتى دىندەگىلەر دە, 5 پايىزى – حريستياندار. نەگىزگى قايشىلىق وسى دىنگە بايلانىستى.
مۇسىلمان قاۋىم, كوپشىلىك بولۋمەن قاتار, ەلدىڭ سولتۇستىگىن مەكەندەيدى دە, ءدىني قايشىلىق سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك ايماق اراسىندا ءوربىپ جاتادى. باسىم كوپشىلىك يسلامدى ۇستانعاندىقتان دا ەل باسشىلىعىنىڭ بۇكىل ەلدە, ونىڭ ىشىندە باسقا ءدىندى ۇستاناتىن وڭتۇستىك ايماقتا دا شاريعات ءتارتىبىن ورناتپاق ارەكەتتەرى ءۇلكەن نارازىلىق تۋدىردى. سول نارازىلىق ازامات سوعىسىنا اينالدى. ول, مىنە, جيىرما جىل بويى سوزىلىپ كەلەدى. ودان ەكى ميلليونداي ادام قازا تاپتى. مۇنداي قۇرباندىق ۇلكەن الەمدىك سوعىستاردا عانا بولۋى مۇمكىن.
قاندى قاقتىعىس ەلدىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگى اراسىندا عانا ەمەس, ورتالىق بيلىك پەن ەلدىڭ باتىسىنداعى دارفۋر پروۆينتسياسى اراسىندا دا بولدى. سونداعى ورتالىق بيلىكتىڭ قانقۇيلى جازالاۋشىلىق ارەكەتى ءۇشىن حالىقارالىق سوت ەل پرەزيدەنتى ءال-ءباشيردى تۇتقىنداۋعا وردەر دە بەرگەن. ءوز ەلىنىڭ اۋماعىنان شىقسا, قاماۋعا دا الىنۋى ءمۇمكىن. ءبىراز ساياساتشىلار مەن ساراپشىلار سۋداننىڭ ءوڭتۇستىگىنىڭ ءبولىنۋى جونىندە ءال-ءباشيردىڭ بەيبىت جولدى قالاۋىن دا ءوزى جايىنداعى الەمدىك پىكىردى وزگەرتۋگە ۇمتىلىسى دەپ تۇجىرىمدايدى.
وڭتۇستىكتىڭ ءبولىنۋى سۋدانعا ايتارلىقتاي سوققى. ەلگە قارجى ءتۇسىرەتىن مۇناي كوزى دە سول ايماقتا. بالكىم, بىتپەي كەلە جاتقان سوعىس توقتاسا, سوعان جۇمسالعان شىعىننان قۇتىلىپ, ونىڭ ەسەسى قايتار. بۇعان قاراما-قارسى وڭتۇستىكتەگىلەر مۇنايدىڭ پايداسىنىڭ ءبارى وزدەرىنە قالسا, جاعدايىمىز كۇرت جاقسارار دەپ ويلايدى. بىراق ءوڭتۇستىكتىڭ وزىندە تۇتاستىق جوق. ءتۇرلى تايپالار تابىسقا تالاسىپ, قىرىقپىشاق بولادى دەگەن قاۋىپ بار.
تاعى ءبىر اتاپ كورسەتەتىن جاي – وڭتۇستىك ايماقتا حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى عانا ەمەس, جالپى كەڭ ماعىناداعى الەۋمەتتىك جاعدايى وتە تومەن. حالىقتىڭ 95 پايىزى ساۋاتسىز كورىنەدى. جۇرت كەشەگى سايلاۋ كەزىندە ساۋاتسىز بولعاندىقتان, بيۋللەتەندى وقىپ داۋىس بەرگەن جوق, سۋرەتىنە قاراپ داۋىس بەرىپتى. ونداي حالىققا ارقا سۇيەپ تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ دا وڭايعا سوقپاس.
قىسقاسى, ەندى وڭتۇستىك سۋداندى رەسمي تۇردە تاۋەلسىز مەملەكەت دەپ جاريالاۋ عانا قالىپ وتىرعانداي. ال ساراپشىلار بۇل ءبولىنۋدىڭ ونەگە-تاجىريبەسىنە كوبىرەك نازار اۋدارۋدا. تالاي ەلدە ءبولىنگىسى كەلەتىن ايماقتار بار. ولار سۋداننىڭ تاجىريبەسىن العا توساتىنى انىق.
ماماديار جاقىپ.