حالىقتىڭ قالاۋى, كوپتىڭ تىلەۋى

ەلباسىمەن بىرگەمىز!

قازاقستاندىقتار ن.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى قولدايدى

حالىقتىڭ قالاۋى, كوپتىڭ تىلەۋى ەلىمىزدەگى تاۋەلسىزدىك تۇ­سىن­داعى جەتىستىكتەردىڭ بارىنە ەل­با­سىمەن بىرگە, ەلباسىنىڭ ار­قاسىندا قول جەتكەنى بارشا جۇرتقا, بۇكىل الەمگە ايان. سون­دىق­تان  پرەزيدەنتتىڭ وكىلەت­تى­گىن ۇزارتۋ يدەياسى بۇكىل قازاق­ستان حالقىنىڭ ويىن, تىلەگىن بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتۋ  ءلازىم. ءوت­كەن جىلى ۇلت كوشباسشىسى تۋرالى يدەيانى دا قاراپايىم حالىق تۇسىنىستىكپەن قابىلداپ, ءبىراۋىزدان  قولداعان بولاتىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كوپتەن بەرى ادامي كاپيتال جونىندە ايتىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ, حالقى­مىز­دىڭ, بۇكىل قازاقستاندىق­تاردىڭ باعىنا بىتكەن ەڭ باستى ادامي كاپيتال – ەلباسىمىزدىڭ ءوزى, ونىڭ ساياسي ۇيىمداستى­رۋ­شى­لىق قابىلەتى, مول تاجىريبەسى, كورەگەندىگى, قاجىماس جىگەرى, ىسكەرلىگى, تاباندىلىعى مەن تاپ­قىرلىعى, شەت ەلدەردىڭ  كانىگى قايراتكەرلەرى مەن ساياساتكەرلەرىن مويىنداتقان حالىقارالىق بەدەلى. مۇنداي كاپيتالدىڭ  ءبۇ­گىن-ەرتەڭ جينالا قويماسى انىق. قولدا باردى تولىق پايدالانا بىلگەنىمىز ابزال. ىشتەگى, سىرتتاعى قوعامدىق پىكىر­مەن ساناسىپ وتىرۋ كەرەك. بىزدەر قازىر باسقا ەلدەرمەن دامۋ ءۇردىسى ۇقساس قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بىراق  كەيبىر جاعدايلاردا ءتۇيىندى ماسەلە­لەردى وزىمىزشە شەشىپ, وزىمىزشە ارەكەت جاساۋعا تۋرا كەلەدى. ءىستىڭ جايى وسىنى تالاپ ەتەدى. نەگە ءبىز ءوز  شەشىمدەرىمىزگە «اناۋ قا­لاي قارايدى», «مىناۋ قالاي قا­رايدى» دەپ الاڭداي بەرۋىمىز كەرەك؟ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەل باسقارۋ ىسىندەگى ەرەكشە قاسيەتى – ول كوپتىڭ پىكىرىمەن ساناسادى, بىراق وزىنشە شەشىم قابىلداي­دى, وزىنشە ارەكەت جاسايدى. قۇدايعا شۇكىر, وسى كەزگە دەيىن ونىڭ باستامالارى مەن شەشىم­دەرىنىڭ بۇرىس كەتكەن جەرى جوق. ۇلى ماركس دانتەنىڭ مىنا ءسوزىن ۇنەمى بەتكە ۇستايدى ەكەن: «ءوز جولىڭمەن جۇرە بەر, مەيلى, جۇرت نە دەسە, و دەسىن». ەرەجەنى, زاڭ تالابىن, ارينە, بەتكە ۇستاۋ كەرەك. بىراق كەيدە ومىردە ەرەجەگە دە ساي كەلمەيتىن جاعدايلار بولادى. پرەزيدەنت بەل­گىلەنگەن ۋاقىتتا – بەس جىل­دا ما, جەتى جىلدا ما – ساي­لانىپ وتىرۋى كەرەك. زاڭ قارىپى (بۋكۆا زاكونا) وسىنى تالاپ ەتەدى. مىسالى, 1999 جىلدىڭ با­سىندا كەزەكتى پرەزيدەنت ساي­لاۋى ءوتتى. ءتورت ادام بيلىكتەن ۇمىتكەر بولدى. بىراق ن.نازار­باەۆقا قارسى تۇراتىن لايىقتى بالاما بولعان جوق. مۇنى جۇرت­تىڭ ءبارى ءتۇسىندى. بىراق التى اي بويى سايلاۋعا ازىرلىك جۇمىسى ءجۇردى. كوپتەگەن كەزدەسۋلەر بول­دى. كوپتەگەن ادامدار ءوز جۇ­مىس­تارىن قويا تۇرىپ, سايلاۋ ناۋقانىنا تارتىلدى. اقىرى, سايلاۋشىلاردىڭ 90 پايىزدان استامى قازىرگى پرەزيدەنتىمىزدى جاقتاپ داۋىس بەردى. فورمالدى تۇرعىدان العاندا زاڭ ەرەجەسى ساقتالدى. ال ءىس جۇزىندە ءناتي­جەسى الدىن-الا بەلگىلى شارا ءۇشىن قانشا ۋاقىت, قانشا كۇش, قاراجات جۇمسالدى؟ 2012 جىلعى سايلاۋدا دا – ەگەر ول بولاتىن بولسا, –  ن.نا­زار­باەۆقا لايىقتى بالاما جوق. سوندىقتان ەل-جۇرتتى الاڭدا­تىپ,  قوعامنىڭ دامۋ قارقىنىنا نۇقسان كەلتىرىپ, سايلاۋ وتكىزۋ­دىڭ قاجەتى جوق. جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرى وسىعان سايادى. دەموكراتيا دەگەن حالىقتىڭ قالاۋى. حالىق ايتسا, قالت ايت­پايدى, دەيدى قازاق.  حالىق قول­داسا, حالىقتىڭ ەركىنە جول بەرۋ كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزار­تۋ جونىندە  بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى وڭدى دەپ ەسەپتەيتىنىمىز – مۇنداي رەفەرەندۋم اتا زاڭىمىزعا قايشى كەلمەيدى, كەرىسىنشە, ونى ناقتى تاريحي جاعدايعا ساي ناقتى قولدانۋ بولىپ تابىلادى. رەفەرەندۋم دا – ناقتى دەموكراتيا­لىق قادام. سەبەبى ول – بۇكىل حالىقتىڭ, جالپى جۇرتتىڭ ەركىن بىلدىرەتىن شەشىم. حالىق قازاقستاندى بۇكىل الەمگە تانىتقان, تانىتىپ قانا قويماي, مويىنداتقان باسشى­سىن ورىندى ماقتان تۇتادى.  حا­لىق ەلىمىزدەگى تىنىشتىق­تىڭ, تۇراقتىلىقتىڭ, قالىپتى دامۋدىڭ ساقتالۋىن ەلباسىنىڭ دانا باسشىلىعىمەن بايلا­نىس­تىرادى. وسىنداي اۋىزبىرلىكتىڭ, ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا ءبىز, ءوت­كەن جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جينالىس­تا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى اتاپ كورسەتكەندەي, «ۇلتتىق رۋ­حى بەرىك, ساياسي جۇيەسى تۇراقتى, ەكونوميكالىق الەۋەتى مىقتى, باسەكەگە قابىلەتتى, حالىقارا­لىق بەدەلى زور قۋاتتى مەملەكەت قۇردىق». تۇلعانىڭ تاريحتاعى ءرولى قانداي بولاتىنىن ءبىز نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنەن انىق كورە الدىق. بىزدە بۇرىن پرەزيدەنتتىك بي­لىك بولعان جوق, ءبىز ونىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن ەدىك. ەندى, مىنە, تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى ون توعىز جىلدا پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ جاسامپاز جاقتارىن اڭ­عارعانداي بولدىق. سونىڭ ار­قا­سىندا ءبىز جاس مەملەكەتىمىزدى اياعىنان تىك تۇرعىزىپ,  ونى وسى جولمەن عاسىر بويى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەر قاتارىنا قوستىق. ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگى جالعاسا بەرگەنىن قالاۋىمىزدىڭ  ءمانىسى وسى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءبىر ەل­دىڭ عانا, ءوز حالقىنىڭ عانا قور­عاۋشىسى, جوقتاۋشىسى بولىپ قويعان جوق. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ول ءسوزى دۋالى, ءىسى ونەگەلى بۇكىل الەمدىك تۇلعاعا – «الەم ادامىنا» اينالدى. «جەتى اتا­سىن بىلگەن ەر, جەتى جۇرتتىڭ قا­مىن جەر» دەگەن دانالىق ءسوز بار. بۇعان ۇلى فرانتسۋز جازۋ­شىسى رومەن روللاننىڭ پىكىرىن قوسايىن: «ناعىز ۇلىلار – ءجۇ­رەگى بارشا جۇرت ءۇشىن سوعاتىن­دار». نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن تاپ وسىنداي ۇلىلار قاتارىنا قوسۋعا بولادى. كورىپكەل ساراپشىلار, ساياساتكەرلەر ەلباسىمىزدى مۇس­تافا كەمال اتاتۇرىكپەن, ماحاتما گانديمەن, دجاۆاحارلال نەرۋمەن, لي كۋان يۋمەن, دەن سياو پينمەن سالىستىرىپ ءجۇر. تۇركى جۇرتشىلىعى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا استاناسىندا ەسكەرتكىش ورناتىپ, كوشە اتىن بەرىپ, «تۇركى الەمىنىڭ كوشباس­شىسى» دەپ اتاپ ءجۇر. مۇنىڭ ءبارى تەكتەن تەك ەمەس. قىر­عىزستان دا, اۋعانستان دا, گرۋزيا دا, قالاساڭىز, الپاۋىت ەل رەسەي دە نۇرسۇلتان نازار­باەۆقا ءۇمىت ارتادى. بىزدەر, وسكەمەندەگى رەسپۋب­لي­كالىق ىنتالى  توپتىڭ جيى­نىنا قاتىسقاندار, «ەگەمەن قا­زاق­ستان» گازەتىنىڭ باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ كەلتىرگەن ەلىمىزدىڭ ابزال اعاسى بايكەن ءاشىموۆتىڭ ەلباسىنىڭ ەڭ­بەگى تۋرالى ايتقان مىنا ءسوزىن تەبىرەنە تىڭدادىق: «ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولىنا ەركىن بەرگەننىڭ ار­قاسىندا, ەل باستا­عان ەرىمىز دەپ بۇكىل حا­لىق بو­لىپ سەنگەننىڭ ار­قا­سىندا, ازا­ما­تىمىز العا اپا­رادى دەپ سوڭىنان ەرگەننىڭ ارقاسىندا نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى ەلدىڭ كوشىن ءبىر بەلەستەن ءبىر بەلەسكە بيىكتەتىپ الىپ بارا جا­تىر. انا تالاپتى ساق­تاي­مىز, مى­نا جەر­دىڭ كوڭى­لىنەن شى­عامىز دەپ ءجۇ­رىپ, ساياسي تارتىس­تاردى قولدان ۇيىم­داستىرىپ, كوش قار­قى­نىن قولدان كىدىرتەتىن, حا­لىقتى تەك­كە ىرىڭ-جى­رىڭ ەتەتىن, جا­سام­پازدىق ىستەن الاڭ­داتاتىن قادامداردىڭ ەش­­قايسىسىنىڭ دا قاجەتى جوق. ەلدىڭ تىزگىنى نۇر­سۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ قو­لىن­دا با­رىنشا ۇزاق بولۋى ءۇشىن ءبىز قول­دا بار مۇمكىندىك­تەردىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. توقساننان جا­سى اسقان مىنا ماعان ەندى ەشتەڭەنىڭ دە كەرەگى جوق. تەك ەلدىڭ تى­نىش­تىعى, جەردىڭ ءبۇ­تىندىگى, ەلدىڭ مەرەيى كەرەك. سونىڭ بارىنە حالقى­مىزدى جۇمىلدى­را­تىن, الىس اسقار­لارعا ۇمتىل­دى­راتىن ازامات بىزدە بار. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ باس­تاۋىمەن ءبىزدىڭ الار اسۋلارى­مىز ءالى الدا. ەلباسى­مىزدىڭ بەرگەنى كوپ, بەرەرى ودان دا كوپ. ەندەشە ازاماتتىڭ تىلەۋ­ىن تىلەيىك». مىنە, اماناتقا بارابار ابىز اعانىڭ ۇلاعاتتى ءسوزى! بۇدان ارتىق نە ايتۋعا بولادى؟ ءبىزدىڭ باعىتىمىز – دۇرىس, جولىمىز – سارا. ويداعىداي ءجۇ­زەگە اسىپ جاتقان, ەكونومي­كا­نى دا, ءوندىرىستى دە, ساياسي-الەۋ­مەتتىك سالالاردى دا قامتي­تىن ستراتەگيالىق باعدارلاما­لارى­مىز بار. ولاردى بەلگىلەگەن ەل­باسى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ دا ەلباسى – نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى ارقىلى مۇمكىن بول­ماق. قازىباي بوزىموۆ, جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق  ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى. ورال. دامۋ تىزگىنىن تەجەمەيىك قوعامىمىزدا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىلانۋدا. وسىعان بايلانىستى ءبىز «نۇر وتان» حدپ استانا قالالىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءامىرحان راحىمجانوۆقا جولىعىپ, پىكىرلەسكەن ەدىك. – حالىقتىڭ ساياساتقا بەلسەنە ارا­لاسۋى دامىعان مەملەكەتتەردە ايقىن كورىنبەيدى. تۇراقتى دامۋ جولىنا تۇسكەن مەملەكەتتەردە ونىمەن تەك قانا ساياسي ەليتا اينالىسىپ, ەلدىڭ دامۋ جولىنداعى ساياساتىن بەلگىلەيدى. ال بىزدەگى جاعداي ەرەكشە, تاۋەلسىزدىك العان تۇسىمىزداعى ەكونوميكالىق قيىن­شىلىقتار حالىقتى ءۇنسىز وتىر­عىزباي, كەي جاعدايدا بۇل سالانىڭ وڭ مەن سولىن بولجاي الماسا دا بەلسەندى جۇرتتىڭ ءبارى ساياساتكەر بولىپ شىعا كەلدى... قازىر كوبىمىز سول كەزدەردەگى قيىنشىلىق­تاردى ۇمىتىپ تا كەتتىك. ءتىپتى ولار بولماعان دا سياقتى. شىندىعىندا, قازاقستانداعى ەكونوميكالىق, ساياسي رەفورمالار كوپجىلدىق توتاليتارلىق جۇيەدەن كەيىن پوليەتنوستىق مەملەكەتتە جۇرگىزىلدى. ولاردى جۇرگىزۋدە ازا­ماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولى ارتتى, ياعني مەملەكەت پەن الەۋمەتتىك قاتىناستا ازا­ماتتىق قوعام, اسىرەسە, ساياسي رەفورمالاردىڭ ەڭ ماڭىزدى سۋبەكتىسىنە اينالدى. اتىن اتاماي-اق قويايىق, بىراق تاۋەلسىز ەلىنىڭ الىس بولاشاعىن ويلاماي, بارىن بازارلاپ, تىنىش قانا ءومىر سۇرە بەرگىسى كەلگەن كەيبىر مەملەكەت باسشىلارى ارتىنان نارىقتىڭ بۇل­قىنعان وزگەرىستەرىنىڭ قالىپقا سىيماي, بۇ­زىپ-جارىپ, ەلىن تىنىشتىقتان ايىرعان جاع­­دايلارىنا تاپ بولدى. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وزىنە تىنىش ءومىردى ەمەس, ەلگە قاجەتتى تى­نىشتىقتى, الىس كوكجيەكتەگى جارقىن بولا­شاقتى ويلادى, سول ءۇشىن دە ۇلى تاۋەكەلگە بار­دى. وتە كۇردەلى كەزەڭدە استانانى الماتىدان اق­مولاعا كوشىرۋ تۋرالى باتىل شەشىم قابىلدادى. حالقىمىزدا «تاۋەكەل ءتۇبى جەلقايىق – مىنەسىڭ دە وتەسىڭ, ۋايىم ءتۇبى تۇڭعيىق – باتا­سىڭ دا كەتەسىڭ» دەگەن ءتامسىل بار عوي. پرە­زيدەنتتىڭ تاۋەكەلى دە حالىقتى ەكونوميكالىق تىعىرىقتان الىپ شىقتى. ارينە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ تاۋەكەلى كوزسىز تاۋەكەل بولدى دەۋگە بولمايدى, ونىڭ قادامدارى الدىن الا زەرتتەلگەن, كەيبىرى ساراپتان وتكەن شەشىمدەر بولاتىن, بىراق سونى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن ۇلى قايراتكەرلەرگە عانا ءتان قارىم-قابىلەت كەرەك بولعانى انىق. قازاق حالقىنىڭ, بارشا قازاق­ستان­دىقتاردىڭ باقىتىنا وراي سونداي قاسيەت­تەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بويىنان تابىلدى. – پرەزيدەنتىمىزدىڭ ساياسي قادامدارىن­داعى جەتىستىكتەرىنەن نەنى ايرىقشا اتار ەدىڭىز؟ – قازىرگى زاماندا ساياساتتىڭ ماڭىزى وتە زور ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى. بۇگىندە ءاربىر ادام­نىڭ تاعدىرى ساياساتكەرلەردىڭ قابىلداعان شەشىمىنە تىكەلەي بايلانىستى, ياعني قوعام ساياسي ەليتانىڭ شەشىمى مەن ءىس-ارەكەتىنە تاۋەلدى. ولاي بولسا, تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى قازاق ەلىنىڭ بولاشاق تاعدىرى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاڭداعان ساياسا­تىنا تىكەلەي بايلانىستى بولدى. نازارباەۆ ساياساتىنىڭ وتە دۇرىس, سارابدالدىعىن قازىرگى ۋا­قىتتاعى ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋى تولىق دالەلدەپ وتىر. وسى ارادا, ەلباسىنىڭ ەلدەگى ۇلتارالىق تىنىشتىقتى ساقتاۋداعى باتىل دا شەبەر شەشىمدەرىن ايرىقشا اتار ەدىم. ۇلتارالىق ماسە­لە بارىنشا نازىك, شەتىن دۇنيە عوي. ونىڭ قايشىلىق قولامتاسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوپتەگەن ەلدەردە ءوزىنىڭ وتى سونبەگەنىن ءبىلدىرىپ قويادى. ال ءبىزدىڭ ەلباسىمىز سونى شەشۋ­دىڭ ايرىقشا جولىن تاپتى. ول قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسى دەپ اتالعان الەمدە بالا­ماسى جوق ەرەكشە ينستيتۋت قۇردى. سول ينستيتۋت ارقىلى ۇلتتاردىڭ ماسەلەلەرى ايتىلىپ جانە شەشىلىپ وتىر. سولار ارقىلى قازاق­ستاننىڭ ۇلتتار اراسىنداعى تاتۋلىققا باعىت­تالعان ساياساتى بارلىق ۇلتتار وكىلدەرىنە جەتكىزىلىپ, ولاردىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنۋدەمىز. – ال ەندى پرەزيدەنتىمىزدىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدىڭ قانشالىقتى قاجەتتىلىگى بار دەپ ويلايسىز؟ كەزەكتى سايلاۋ بولىپ, 2012 جىلى سوعان تۇسسە دە ن.نا­زارباەۆتىڭ جەڭىسكە جەتەرى بەلگىلى ەمەس پە؟ – بۇگىنگى كۇنى ەلباسىمىزدىڭ باسشىلىعى­مەن ەلدەگى ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريا­لىق دامۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. وتكەن جىلدىڭ جەتىستىگى رەتىندە وسى باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى جىلىنىڭ تابىستى اياقتالۋىن ايتۋعا بولادى. جەلتوقسان ايىندا ەلگە تىكەلەي ەفير ارقىلى حابارلانعان 152 يندۋستريالىق جوبا ىسكە قوسىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 800 ملرد. تەڭگەنىڭ قاراجاتى يگەرىلدى, 24 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل تەك قانا ءبىرىنشى جىلدىڭ ناتيجەسى. عاجاپ ەمەس پە؟ ەڭ باستىسى, ەندى وسى ەكپىندى ازايتپاۋ كەرەك. ال ول ءۇشىن, ياعني الدىمىزداعى توعىز جىلداعى جوس­پاردى ناتيجەلى اياقتاۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا جۇرت­شىلىعىنان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جانە ەڭبەكپەن قاتار, ەلدى جۇمىلدىرا الاتىن ەلبا­سىمىزدىڭ مەملەكەت باسىندا قالا بەرگەنى دۇرىس. كونستيتۋتسيامىزعا سايكەس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ 2012 جىلى ءوتۋى ءتيىس. قازىرگى ۋاقىتتاعى ەلباسىمىزعا دەگەن ەلدىڭ تولىق سەنىمىن ەسكەرەتىن بولساق, 2012 جىلعى سايلاۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسا باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتەرى ەشقانداي كۇمان تۋعىزباسا كەرەك. ولاي بولسا, ەلىمىز وسىنداي قارقىنمەن, شاپقان اتتاي زۋلاي دامىپ كەلە جاتقاندا تاعى دا سايلاۋ ناۋقانىن جۇرگىزىپ, ەلدى دە, بيلىك ورگاندارىن دا ابىگەرگە سالىپ, ايتارلىقتاي قارجى شىعىنداۋدىڭ قانداي قاجەتتىلىگى بار جانە ونىڭ ەلدىڭ قازىرگى دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى دە ىقتيمال عوي. سوندىقتان شىعىسقازاقستاندىقتاردىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز, كورەگەن ساياساتكەر ن.نا­زارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعى 6 جەلتوق­سانعا دەيىن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقى­لى ۇزارتۋ تۋرالى باستاماسىن تولىق قولداي­مىن. سەبەبى, رەفەرەندۋم دا دەموكراتيانىڭ بەلگىسى, ياعني سايلاۋ قۇقىعى بار قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءوز ەركى بويىنشا ساياسي پوزي­تسياسىن ءبىلدىرۋى, ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاسۋى. ياعني, ءبىز ەل دامۋىنىڭ قىزۋىن سۋىتپاۋىمىز, شابىسىمىزدى ىرىكپەۋىمىز كەرەك. وتكەن جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كەڭ اۋقىمدى ەسەپتىك-سايلاۋ شاراسى باستالدى. شارا بىرنەشە كەزەڭدى قامتيدى. ەڭ الدىمەن, پارتيامىز­دىڭ نەگىزگى كۇشى – باستاۋىش پارتيا ۇيىمدا­رىندا ۇيىمداستىرىلۋدا. ولاردىڭ جالپى سانى ەلىمىز بويىنشا 6 مىڭنان اسسا, استانا قالاسىندا ولاردىڭ سانى 267, وسىلار تىكەلەي حالىقپەن جۇمىس جاسايتىندىقتان, «نۇر وتان» پارتياسى باستاۋىش ۇيىمعا باسا نازار اۋدارىپ وتىر. ەسەپتىك-سايلاۋ جيىندارى بارلىق باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىندا وتۋدە. اتاپ ايتارىم, كۇن تارتىبىندەگى ماسە­لە­لەر­مەن قاتار, ەلوردالىق نۇروتاندىقتار شىعىس­قازاقستاندىقتاردىڭ ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ءجو­نىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن دا نازاردان تىس قالدىرعان جوق. پارتيا ءمۇ­شەلەرى رەفەرەندۋم وتكىزۋ ماسەلەسىن ءبىراۋىز­دان تولىق قولدايتىندىقتارىن بىلدىرۋدە. ءدال وسىنداي قولداۋ «نۇر وتاننىڭ» استانا قالاسىنداعى بارلىق باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىندا ايتىلاتىنىنا سەنىمىم مول. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات. ەلگە تىرەۋ بولعان ەرگە سۇيەۋ بولۋعا دايىنبىز «اق وردا» رەسپۋبليكالىق قوزعالىسى مەن «نۇر وتان» حدپ الماتى قالاسى مەدەۋ اۋداندىق فيليالىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جيىن ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ بىرقاتار زيالى ازاماتتارى, قوعامدىق ۇيىمدار, بيزنەس وكىلدەرى مەملەكەت باسشىسىنان پارلامەنت پالاتالارىنىڭ شەشىمىنە كەلىسىم بەرىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن الداعى ون جىلعا ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋمعا قولداۋ كورسەتۋدى سۇراعان ۇندەۋ قابىلدادى. العاشقى ءسوزدى العان بەلگىلى زاڭ­گەر, مەملەكەت, قوعام قايرات­كەرى سۇلتان سارتاەۆ اڭگىمەنى ارىدەن باستاپ, ەلىمىزدە تاۋەلسىز­دىكتىڭ سالتانات قۇرۋىنداعى ەل­با­سىنىڭ ءسىڭىر­گەن ەڭبەگىنە, تاع­دىر­لى شە­شىم­­دەر مەن تاريحي كە­زەڭدەرگە توق­تالا كەلە: «ەلىمىزدە جاسالىپ جات­قان جاقسىلىق ىستەر­دىڭ ءبارى نۇرە­كەڭنىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ, ەرەن ەڭبەگىنىڭ قورىتىندىسى, جەمىسى. ەندەشە, ءبىز نۇرەكەڭ قانشا ۋاقىت جۇمىس ىستەي السا, سونشا­لىقتى مەرزىم, مۇمكىن­دىك بەرۋىمىز كەرەك» دەدى. ودان كەيىن ءوز تىلەگىن بىلدىرگەن داڭقتى قولباسشىنىڭ ۇلى, جازۋشى با­قىت­جان باۋىر­جان­ ۇلى ءوز وتباسى­نىڭ ەلباسى­نىڭ تالاي جىلىلى­عىن سەزىپ كەلە جاتقانىن, اسىرەسە, اكەسىنە كرەمل­دىڭ قامالىندا جار­تى عاسىرداي جاتقان جۇلدىزىن الىپ بەرۋىن زور ماقتانىشپەن ەسكە الدى. «بۇل اتاق اكەمىز ءۇشىن دە, ءبىز ءۇشىن دە ەمەس, حالىق ءۇشىن كەرەك ەدى. سونداعى ماعان جىبەرگەن قۇت­تىقتاۋ جەدەلحاتىندا «باۋكەڭ جۇل­­دىزدى بولعان كۇن, حالىقتىڭ جۇلدىزى جانعان كۇن» دەگەن ءسوزى بۇگىندە قاناتتى ءسوز اينالدى. نۇرە­كەڭنىڭ جاقسىلىعىن ۇمىت­ساق كىم بولعانىمىز؟» دەسە, قر حا­لىق ءارتىسى ەسكەندىر حاسانعا­ليەۆ «نۇرەكەڭ ءوزىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن اياعىنا دەيىن جەتكىزۋى ءتيىس, ول ءۇشىن ءالى قانشاما جۇمىستار بار, سونىڭ ءبارى ءبىر قولدان شىقسا دەيمىز» دەگەن ويىن ءبىلدىردى. باسقوسۋدا, اسىرەسە, «ۆوسحود» جشس باس ديرەكتورى ۆاليكو مات­كاۆانىڭ ءسوزى اسەرلى شىقتى. ول ءوزىنىڭ ابحازيادا تۋعانمەن, ال­ماتىدا اسكەري بورىشىن وتە­گەن سوڭ, وسىندا قالىپ, ۇيلەنىپ, ۇرپاق سۇيگەنىن, بىراق تۋعان ەلىندە قالعان اتا-اناسىنىڭ ومىرىنە الاڭدايتى­نىن, وندا ازامات سوعى­سى ءجۇرىپ, سو­نىڭ كەسىرىنەن بۇگىن­دە بىرگە تۋ­عان­دار ءبىر-بىرىنە جاۋ بولىپ, قاۋىپتى ءومىر كەشىپ جاتقا­نىن ءسوز ەتتى. «دۇنيەدە ەركىندىك پەن بەيبىتشىلىككە ەش نارسە تەڭ كەلمەيدى. سوندىقتان نۇرەكەڭنىڭ وكىلەتتى­گىن ۇزارتۋ جايىندا, ءتىپتى, ويلانۋ­دىڭ قاجەتى جوق دەر ەدىم. ول تە­ك ءوز ەلىندە ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازيادا بەيبىتشىلىك ورناتىپ وتىر», – دەدى. ءتىل جاناشىرى اسىلى وسمانوۆا دا ەلباسىنىڭ جاراتىلىسى ءبو­لەكتىگىن, بارشانىڭ بالاسىن باۋى­رى­نا باسىپ, ادامزاتتى جات­سىن­باي­تىن, ارازدى تاتۋلاس­تىرا­تىن, الىس­تى جاقىنداس­تىراتىن كىسىلىك, ادام­گەرشىلىكتىڭ نەگىزى قالان­عان, الەم مويىنداعان نازارباەۆ ەكەنىن ەرەكشە سەزىممەن جەتكىزە كەلە: «نۇرە­كەڭە قانشا ءومىر بەرسە, سونشا قازاقستاننىڭ كوشباسشى­سى بول­سىن» دەگەن ءوز ىقىلاسىن ءبىلدىردى. سونداي-اق, دوڭگەلەك ۇستەلدە قو­ناەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قور­دىڭ ءتورايىمى جاننا اس­قا­روۆا, بەلگىلى قالامگەر سۇلتان قا­ليەۆ, الماتى قا­لاسىنىڭ باس يما­مى ق.ماحانبەت, ەلباسىنىڭ سى­نىپ­تاستارى ر.سەرا­زيت­دينوۆا, ر.تىلەمىسوۆا, ارداقتى انا­لار, ۇستازدار اتىنان اق تىلەگىن ءبىل­دىرگەن باتىر انا ءمارزيا تۇر­لى­حا­نوۆا جانە باسقالار ەلباسىنىڭ وكى­لەتتىگىن ۇزارتۋ جونىنەن رەفەرەندۋم ءوت­كى­زۋدى قولدايتىن­دارىن ءبىلدىردى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى. ەل بىرلىگىن ساقتاعان ءيا, ادام قارتايعان سايىن ءار نارسە ويىڭا كەلە مە دەيمىن. با­لا­لىق ءداۋىر قيىندىقپەن وتكەنى وزىمە ايان. ارىستاعى اۋىلدا جوق-جۇقا ءومىر سۇردىك. قازىر ءبارى ەرتەگى سياقتى. اۋىلدان قاجىقتان قالا­عا قونىس اۋداردىق. قالا ور­تا­سىن­داعى استانا اتتى داڭعىل­مەن جال­عاسقان «ساۋلەت» شاعىن اۋدانىندا قولدان سالعان بەس بولمەلى ۇيدە جەتى جانبىز. تاياۋدا پاتەرىمىزگە گاز كەلدى. ءۇي گازبەن جىلىتىلاتىن حالگە جەتتىك. زەي­نەتاقىمىز ۋاقى­تىلى. نەمەرەلەر وسۋدە. ءبىرىنىڭ اتى – نۇرسۇلۋ, ەكىنشىسى – نۇر­داۋرەن! اللا ەلباسىمىز باستاعان نۇرداۋرەن ودان ءارى جالعاسقاي دەپ تىلەيمىن. باستاعى باقتى باعا­لايىق, باۋىر­لار! سەناتور, ءبىر كەزدە رەكتور, ودان سوڭ قالا اكىمى بولعان باقبەرگەن دوسمانبەتوۆتىڭ: «بۇل – ساياساتتىڭ جالاۋى ەمەس, جۇرەكتەردىڭ قا­لاۋى» دەپ ءبىر كەزدەسۋدە توگىلتە ءسوي­لەگەنى ەستە قالارلىقتاي بول­دى. اقجۇرەك قالاۋى ادەتتە ءبىر قۇدىرەتتەن دە بيىك بولماق! – دەپ وي ءتۇيدى سەناتور. – قازاقستان حالقى الداعى ون جىلعا دا تۋىندى تۇلعامەن بىرگە بارۋدى قولداۋى بيىك پاراساتتىق, – دەستى جۇرتشىلىق. استە, اقىندار ءسوزى ادەتتە اسىل مارجانعا ۇقساس قوي. اقىن ماحمۇتباي امىرە ۇلى: بۇلجىمايدى مۇددەمىز, بۇزىلمايدى ىرگەمىز. ەل بىرلىگىن ساقتاعان, ەلباسىمەن بىرگەمىز! مىنە, ءسوز! وسى ولەڭ جەر-جەردە ۇرانعا اينالدى. مۇنى رەفەرەندۋم سالتاناتىنىڭ اسەرى دەۋ­گە بولادى. قازاق حالقىنىڭ باعى مەن بەرەكەسى ءبىزدىڭ ەلباسىمىز. قازاق­ستان­دا ۇلتتىق جانە رۋحاني ليدەر بار, ول – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءبىر سۇحباتىندا شىڭعىس ايتماتوۆ: نازارباەۆ – وتە دارىندى تۇلعا. قازاقستان حالقى ءتىپتى ارمان­ماعان, قيالداماعان مىقتى جۇ­مىس­تار اتقاردى. ۇلكەن تاۋەكەلگە بارىپ, استانا سىندى دۇنيەنى تاڭىرقاتقان قالا سالدى دەپ تەبىرەنگەنى بار. وركەندەۋدىڭ ناعىز اسۋى الدا تۇر. وسى كەزەڭدە ەل باسقارۋدىڭ قابىلەت دارىنىن ومىرلىك ءتاجىري­بەسى مول ەلباسىنا سەنىپ تاپسىرۋ, رەفەرەندۋم وتكىزۋ, ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا ۇزارتۋ حالىق ويىنىڭ ناعىز كەمەل­دەنۋىنىڭ كورىنىسى. وسكەن ەلدىڭ, وركەندەگەن ەلدىڭ قان سوعىسى بۇل! قايىربەك مىرزاحمەت ۇلى, زەينەتكەر, ەڭبەك ارداگەرى. قىزىلوردا. تەمىرجولشىلار  كواليتسيانى  جاقتايدى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى بۇكىلحالىقتىق باستامانى اقمولا تەمىر­جول­شىلارىنىڭ ۇجىمى قىزۋ قولداۋدا. بولىمشەنىڭ بارلىق ەڭبەك بۋىندارىندا جۇمىسشىلار جيىنى وتكىزىلىپ, قول جيناۋ ءراسىمى بەلسەندىلىكپەن اياقتالدى. بۋراباي-كۋرورتى ستانساسى لوكوموتيۆتەردى پايدالانۋ دەپوسىندا تەمىر جول تورا­بىنىڭ وكىلدەرى وسكەمەندىكتەر باستا­ما­سىنىڭ ۋاقىت تالابىنداعى ماڭىزىن اشىپ كورسەتتى. تەمىر جول تورابىنىڭ باستىعى ءبو­كەنباي جادىراسىنوۆ, دەپو ديرەكتورى قۋا­نىش نۇرجانوۆ, ينجەنەر امانجول باي­جان ۇلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قادىرىن بىلەتىن وتانداستارىمىز وسىناۋ ۇلى وزگەرىستەر كوشىن تاڭقالارلىق جەڭىستەرگە باستاعان ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىمەن, ولشەۋسىز قا­جىر-قايراتىمەن بايلانىستىراتىنىن كۇن­دەلىكتى جارقىن مىسالدارمەن ايشىقتادى. – ءبىز ەلىمىزدىڭ 90-شى جىلدارداعى جاپپاي داعدارىس كەزەڭىندەگى جاعدايدى ءوز باسى­مىزدان وتكەردىك, – دەدى سيگناليزاتسيا جانە بايلانىس ديستانتسياسىنىڭ ديرەكتو­رى نيكولاي بوندارەنكو. – حالىق ءوز بولاشا­عىن ءوزى سايلاعان پرەزيدەنتكە سەنىپ تاپ­سىر­دى جانە دانا باسشىنىڭ جاقسىلىق پەن مولشىلىق ايدىنىنا الىپ شىعاتىنىن ءبىلدى. ەل ونىڭ تەرەڭ ويلاستىرىلعان باع­دار­لامالارىن جۇ­مى­لا جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. سەنىم سەرپىلىسكە باستاپ, قازىر الەم­نىڭ ايتۋلى مەملەكەتتەرىمەن قاتارلاس كۇن كەشۋدەمىز. ءبىزدىڭ بارشا­مىز دا ەلباسىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيا­لىق باعدارلاماسى­نان, جىل سايىنعى جولداۋ­لارىنان جاقسى­لىق كۇتىپ داعدىلاندىق. سول جاقسىلىق­تاردى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزبەن بىرگە جاساپ, يگىلىككە بولەنۋىمىز كەرەك. ودان كەيىن كوكشەتاۋداعى تەمىرجولشى­لاردىڭ مادەنيەت سارايىندا اقمولا جۇرت­شىلىعىنىڭ كەڭەيتىلگەن جينالىسى بولىپ, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ «قازاقستان-2020» جالپىحالىقتىق دەموكراتيالىق كۇشتەر كواليتسياسىن قۇرۋ جونىندەگى باستاماسى ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى. فورۋم جۇمىسى­نا ساياسي پارتيالار مەن ۇلتتىق بىرلەس­تىكتەردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, كاسىپوداق جانە جاستار بىرلەستىكتەرىنىڭ, ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ بەلسەندىلەرى قاتىستى. وسىنىڭ ءوزى جەرگىلىكتى تەمىرجولشىلاردىڭ قالىڭ قاۋىمدى ەرتەڭگى بولاشاقتى ەلبا­سى, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرگە كوركەيتىپ دامىتۋعا باستاعان توقتاۋسىز لوكوموتيۆكە اينالعا­نىن ايعاق­تاپ تۇرعانداي اسەرگە بولەدى. اقمولا تەمىر جول بولىمشەسى ديرەك­تو­رى­نىڭ ورىنباسارى, وبلىستىق ءماس­ليحات­تىڭ دەپۋتاتى باقىت شاميعانوۆ, وبلىستىق كاسىپوداق فەدەراتسياسىنىڭ ءتورا­عاسى كەڭەس بەكىشەۆ, كوكشەتاۋ ستانساسى­نىڭ جىلدام­دىق­تى رەتتەۋشىسى دانيار توعاەۆ, وبلىستىق كوممۋنيستىك حالىقتىق پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى نايليا ساميگۋللينا, بايلانىس ەلەك­ترمەحانيگى گۇلمە­رەكە بايتۋبەكوۆا, «رۋ­حانيات» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى ۆالەري تاراسوۆ, «بولاشاق – ءبىزدىڭ قولىمىزدا» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ اتقارۋ­شى ديرەك­تورى جانات جاقىپوۆ «نۇر وتان» پارتيا­سىنىڭ رەفەرەندۋم وتكىزۋدە جالپىحا­لىقتىق كۇش بىرىكتىرۋگە شاقىرعان باستاما­سىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتىپ, ونى جۇرتشىلىقتىڭ جاپپاي قولدايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. وبلىس جۇرتشىلىعىنا ۇندەۋ قابىل­داندى. باقبەرگەن  امالبەك, اقمولا وبلىسى.