ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 24-26 قاڭتارى ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ استاناسى ۆاشينگتون قالاسىندا ساپارمەن بولىپ, قوس ۇلى مۇحيتتىڭ – اتلانت جانە تىنىق مۇحيتتارىنىڭ اراسىندا كوسىلىپ جاتقان الىپ دەرجاۆانىڭ بىرقاتار بەدەلدى ساياساتكەرلەرىمەن جانە بىلىكتى دە ءىرى كاسىپكەرلەرىمەن ماڭىزدى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. استانا مەن ۆاشينگتون (مۇندا قازىر قىسقى ۋاقىت) اراسىنداعى ۋاقىت ايىرماشىلىعى 11 ساعات ەكەنىن ەسكەرسەك, جوسپارلانعان كەزدەسۋلەردى ءبىر ماقالا اۋقىمىمەن قامتي المايتىنىمىز انىق.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى – ۆاشينگتوننان.
تاۋەلسىزدىك! وسى ءبىر جالعىز اۋىز ءسوزدىڭ استارىندا قانشا قۇدىرەت جاتىر دەسەڭىزشى. مىنە, تاۋەلسىزدىك العانىنا بيىل 20 جىل تولاتىن, وسى ءبىر تاريحي تۇرعىدان قاراعاندا ولشەۋلى عانا ۋاقىت ىشىندە قازاقستان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بىلىكتى باسشىلىعىمەن عاسىرلارعا پارا-پار دامۋ جانە تانىلۋ داۋىرىنەن ءوتتى. سول ءتاتتى دە تاعىلىمدى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا الەمدى اۋزىنا قاراتقان اقش تا قازاقستانمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىن تۇراقتى تۇردە دامىتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس قاتىناستار جىلدان-جىلعا قاناتىن كەڭگە جايىپ بارادى. جاھاندىق وركەنيەت ۇردىسىنەن لايىقتى ورنىن يەلەنىپ ۇلگەرگەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ اشىق تا ساليقالى سىرتقى ساياساتىنىڭ ءناتيجەسىندە, مىنە, تاعى دا مۇحيت اسىپ, جەر قيىرىنداعى امەريكاعا ساپارلاپ كەلەمىز. جيىرما جىلدىق جىگىتتىك جاسقا تولعان تاۋەلسىزدىگىمىز بولماسا, ەلباسىنىڭ الەم تانىعان ساليقالى ساياساتى مەن بيىك بەدەلى بولماسا, تورتكۇل دۇنيەنى ايباتىمەن ىقتىراتىن اقش تورىندە قازاقستاندىق جۋرناليستەر دە الشاڭ باسىپ جۇرەر مە ەدى! تاۋبە دەيسىڭ تولعانىپ.
تاۋەلسىزدىك دەمەكشى, امەريكا قۇراما شتاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن 1991 جىلى 25 جەلتوقساندا العاش بولىپ تانىعان ەلدەردىڭ ءبىرى. كەلەسى كۇنى-اق, ياعني 26 جەلتوقساندا ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناپ, بۇگىنگى تاڭدا كەڭ اۋقىمداعى ءوزارا تەرەڭ ءتۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن قازاقستان جانە اقش مەملەكەتتەرىنىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىنە ۇلاسىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا عانا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقش-تا ارنايى ساپارمەن بولىپ, يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتكە قاتىستى. وسى ساپار شەڭبەرىندە ەلباسى اقش پرەزيدەنتى باراك وبامامەن كەزدەسىپ, ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋ ماقساتىنداعى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, ەكى ەل باسشىسى عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول
قويعان بولاتىن. ەندى, مىنە, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بايلانىستى تەرەڭدەتۋ اياسىندا مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ اقش-قا ساپارى جالعاسىپ وتىر.
جالپى, سوڭعى ۋاقىتتا قانات ساۋداباەۆتىڭ جىل باسىندا اقش-قا ارنايى ساپار جاساۋى داستۇرگە اينالىپ كەلەدى دەسە دە بولعانداي. 2009 جىلى ول 2-6 اقپان ارالىعىندا اقش-تا جۇمىس ساپارىمەن بولسا, 2010 جىلدىڭ 2-5 اقپانى ارالىعىندا تاعى دا رەسمي ساپار جاساعان ەدى. قانات بەكمىرزا ۇلى بۇل ساپارىنىڭ دا ماقساتى – جىل باسىندا ەكى ەل اراسىنداعى الدا تۇرعان ماڭىزدى ءىس-شارالاردى انىقتاپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن ناقتى پىسىقتاپ, بەلگىلەپ الۋ.
ساپاردىڭ العاشقى كۇنى قانات ساۋداباەۆ اقش-تىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشىسى كولين پاۋەللمەن كەزدەستى. سودان كەيىن اقش-تىڭ بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرلەرى, سۇڭعىلا دا بەدەلدى ساياساتكەرلەرى زبيگنەۆ بجەزينسكي جانە برەنت سكوۋكروفتپەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا اقش مەملەكەتىنىڭ قايراتكەرلەرى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا جەمىستى توراعالىعىنا اسا جوعارى باعا بەرىپ, 11 جىل ۇزىلىستەن كەيىن بۇل مارتەبەلى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزۋدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ زور ەڭبەگى مەن حالىقارالىق ساياسات ساحناسىنداعى بيىك بەدەلىن اتاپ كورسەتتى. استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى قازاقستاننىڭ دۇنيە جۇزىندەگى بەدەلىن بۇرىنعىدان ارتتىرىپ, بۇل ەلدىڭ الەمدىك كەڭىستىكتەگى جاقتاستارىنىڭ قاتارىن ەسەلەي ءتۇستى. قازاقستان ەندى حالىقارالىق اۋقىمدا كەلەلى ماسەلەلەردى شەشەتىن تۇعىرلى ەل رەتىندە تانىلدى, بۇل قازاق ەلىنىڭ, ونىڭ بىلىكتى دە بەدەلدى باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاماشا جەڭىسى, دەدى امەريكالىق ساياساتكەرلەر ءبىراۋىزدان.
قانات ساۋداباەۆ ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر بارىسىندا اقش مەملەكەتىنىڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەرىن ەلىمىزدىڭ سوڭعى ۋاقىتتا قول جەتكىزگەن ساياسي-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىمەن جان-جاقتى تانىستىردى. ول جاھاندىق قارجى داعدارىسىنىڭ قيىندىقتارىنا قاراماستان, 2009 جىلى ەلىمىز ءىجو-ءنىڭ ءوسىمىن 2 پايىزعا جەتكىزىپ, بەلگىلەنگەن بارلىق الەۋمەتتىك باعدارلاماردى ساقتاپ قالعانىن, ال 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو-ءنىڭ ءوسىمى 7,5 پايىزدى قۇراعانىن اتاپ كورسەتتى. ۇلتتىق قور 19 ملرد. دوللارعا ارتىپ, بيىلعى جىلى 54 ملرد. دوللاردى قۇراپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. سودان كەيىن مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسات سالاسىندا ۇستانىپ وتىرعان باعىتتارى مەن قول جەتكىزگەن تابىستارىنا توقتالدى. تاراپتار قازاقستان مەن اقش مەملەكەتتەرى اراسىندا ورنىققان ستراتەگيالىق ارىپتەستىك قاتىناستاردى تىلگە تيەك ەتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى وسى يگى ىنتىماقتاستىق بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيىلعى جىلعى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى توراعالىعىنىڭ دا جەمىستى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, ءوز كەزەگىندە بۇل حالىقارالىق ءىرى ۇيىمعا قازاقستان توراعالىعىنىڭ الەمدىك تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا قوسىلاتىن يگىلىكتى ۇلەس ەكەنىن اتاپ ايتتى.
امەريكا قۇراما شتاتتارىنا ساپارى بارىسىندا مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ وسى ەلدىڭ الەمگە ايگىلى «شەۆرون», «كونوكوفيلليپس» كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن, اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى حيللاري كلينتونمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزەدى دەپ كۇتىلۋدە.