كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ال بۇگىنگى جاس وسكىندەردە بالالىق بار ما ەكەن؟ بولسا, قانداي؟ ۆيرتۋالدى الەمنىڭ قىزىعى مەن شىجىعىنا باتىپ, ءوز الەمىنە كەلگەندە, ۋايىم باسقان تۇنجىر بالا بەينەسى ەلەستەيدى. پسيحولوگ ەريك بەرننىڭ «ويىن ويناعان ادامدار» كىتابىنىڭ «ادام تاعدىرى» اتتى بولىمىندە ادامنىڭ تاعدىرى جاقسى نەمەسە جامان بولاتىنىن بالانىڭ التى جاسقا دەيىنگى كورگەن, ەستىگەن, تۇيگەن نارسەلەرى شەشەدى دەگەن پىكىر ايتادى. ياعني ادامنىڭ ميى باعدارلاما ىسپەتتى. وعان بالا كۇنى جازىلعان دۇنيەلەر ءوز جەمىسىن بەرمەي قويمايدى. بابالارىمىز بىزگە باتىرلىق, ەرلىك تۋرالى ەرتەگىلەر ايتۋىنىڭ سەبەبى – ونداعى ءاربىر ىزگىلىك حاقىنداعى ويلاردى بالالار كەيىنگى ومىرىندە جۇزەگە اسىرادى ەكەن. الىپتار تۋرالى ەرتەگى تىڭداپ وسكەن بالا ەرلىككە قۇشتار بولىپ وسەتىنى ءمالىم. ماسەلەن, قازاق ەرتەگىلەرىندەگى جاقسىلىق پەن جاماندىق وبرازى قاتار ءوربىپ, سوڭىندا جاقسىلىقتىڭ ۇستەم بولاتىنى, باتىرلاردىڭ «مۇرات-ماقساتىنا جەتىپ» اياقتالاتىنىندا ۇلكەن ءمان بار بولىپ شىقتى. قاي كەزدە دە اققا قۇداي جاقتىعىن, ىزگىلىكتىڭ تاستى جارعان گۇلدەي ءتۇپتىڭ-تۇبىندە جەڭىپ شىعاتىنىن ساناسىنا قۇيعان بالا ءومىردىڭ يرەلەڭ جولاقتارىنا مويىماسى انىق. ال بۇگىنگى سمارتفون ۇستاعان بالالاردىڭ قانداي بەينەباياندار كورىپ جۇرگەنىن, نەندەي بەينەلەرگە تاپ بولىپ جۇرگەنىن بىلەمىز بە؟ بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىعا كەلەتىن تولاسسىز بەينەبايانداردىڭ ىشىندە قورقىنىشتى سۇلبالار مەن جالاڭاشتانعان ادامدار, قيسىنسىز داۋلار مەن بەت ج ۇلىسقان جانجالدار, ۇلتتىق بولمىسىمىزعا ەشقاشان جاناسپايتىن ادەتتەر مەن شەتەلدىك مودالار بالدىرعانداردىڭ جادىن استان-كەستەڭ ەتىپ, قانشالىق بىلعاپ جاتىر دەسەڭشى!
اقش عالىمدارى بىرنەشە جىل بۇرىن 2-3 جاس ارالىعىنداعى 47 بالانىڭ ميىنا ماڭىزدى زەرتتەۋ جۇمىسىن جاساعان. سولايشا تاۋلىگىنە ءبىر ساعاتتان اسا سمارتفون ۇستاعان بالانىڭ ميىنداعى سويلەۋ جانە جازۋ قابىلەتىنە زيان كەلەتىنىن انىقتاعان. مۇنىمەن قوسا بالا تۇيىقتالىپ ءھام ءوزدى-وزىمەن وڭاشالانىپ, قورشاعان ورتامەن بايلانىسۋدان قالاتىن كورىنەدى. كوزگە كورىنىپ, قولعا ۇستالمايتىن ادام ساناسى نازىك ماسەلە دەسەك, جادى اق قاعاز سەكىلدى بالالار ەستىگەنى مەن كورگەنىن ءاپ-ساتتە سورىپ الاتىن شاڭسورعىش ىسپەتتى. ال اپپاق قاعازعا قارا الا سيا توگۋگە كىم-كىمنىڭ دە حاقىسى جوق.
كوز الدىما جۇتىلعان بالالىق بەينەسى كەلەدى. ول – قوڭىر تايعا مىنبەگەن, كوك وزەننەن قارماعى قاپپاي كوڭىلسىز قايتپاعان, قوزىعا قولمەن جەم بەرمەگەن, قورعاسىن قۇيىپ, اسىق ويناماعان بالا...
