ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
راسىن ايتۋىمىز كەرەك, حالىق ەلىمىزدە مەديتسينالىق كومەكتىڭ زامان تالابىنا ساي ەمەس ەكەنىن ءجيى قوزعايدى. اسىرەسە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى كەمشىلىكتەردى, ونىڭ قىزمەتىندەگى كوزگە كورىنە بەرمەيتىن, جالپى حالىق بىلە بەرمەيتىن ماسەلەلەر كوپشىلىكتى كوپ تولعاندىرادى. قانشا جىل بويى بۇل سالاداعى قىزمەتتىڭ وزگەرىپ, جاقسارىپ كەتكەنىن حالىق كورە الماي وتىر. ءجيى-ءجيى اۋىساتىن ونىڭ باسشىلارى قىزمەتتى رەتكە, ءبىر جۇيەگە كەلتىرە الماعانى قىنجىلتادى. جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆ مەديتسينا سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردى تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ اتاپ ءوتتى. «بيىل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بيۋدجەتتەن 3,3 ترلن تەڭگە قارجى ءبولىندى. بىراق ونىڭ ناتيجەسى ءالى كورىنىپ جاتقان جوق. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار اراسىندا مىندەتتەردىڭ دۇرىس بولىنبەۋى بۇرمالانعان اقپاراتتىڭ كوبەيۋىنە اكەپ سوقتىردى. ناۋقاستارعا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن قىزمەتتەردى اقىلى نەگىزدە الۋدى نەمەسە بىرنەشە اي بويى كەزەك كۇتۋدى ۇسىنۋ جايتتارى از ەمەس. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى ەل پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگى مەن مىندەتتەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي بازالىق توپتاماسىن جاساۋ قاجەت. ال ودان اسىپ كەتكەن شىعىننىڭ ءبارى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى تولەنۋگە ءتيىس. تسيفرلاندىرۋ بولماسا, مۇنداي اۋقىمدى وزگەرىستەردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىر-بىرىنە بايلانىسى جوق ونداعان باعدارلاما مەن اقپاراتتار بازاسىنىڭ ورنىنا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسىن جاساۋ كەرەك. وسىلايشا, پرەزيدەنت وتە ورىندى ايتىلعان سىن ايتىپ, كەمشىلىكتەردى جويۋ جولىن جىكتەپ كورسەتتى.
جولداۋدا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر وتە ماڭىزدى ماسەلە – ءبىلىم سالاسىن جاقسارتۋ. ءبىلىمسىز ماماننىڭ قوعامعا كەلتىرەر زالالى از ەمەس. كەلەشەك – ءبىلىمدى جاستاردىكى. سوندىقتان زامان تالابىنا ساي ءبىلىمدى, بىلىكتى كادرلار دايارلاۋ – باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, قازىرگى كەزدە جوعارى وقۋ ورىندارى سان جاعىنان كوز سۇرىندىرەدى, بىراق ولاردا ءبىلىم الىپ, ديپلوم الىپ شىققانداردىڭ ءبىرازىنىڭ ءبىلىمىنىڭ تومەن ەكەنىن ءومىر كورسەتىپ وتىر. ساپا ەمەس, سان قۋىپ كەتكەن جوو ءالى دە ەلىمىزدە از ەمەس.
كاسىبىم دارىگەر بولعاندىقتان مەنى جانە باسقا دا ارىپتەستىرىمدى تولعاندىراتىن تاعى ءبىر ماسەلە – دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ, قايتا دايارلاۋ ءىسى. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن الماتى قالاسىنداعى 50 جىلدىق تاريحى بار مەملەكەتتىك دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ نيستيتۋتى نەگىزسىز جابىلىپ قالدى. ونىڭ سەبەبىنەن كوپشىلىك بەيحابار. سودان دارىگەرلەر قايدا بارىپ ءبىلىمىن جەتىلدىرەرىن بىلمەي اڭ-تاڭ بولدىق تا قالدىق. سول ءساتتى ۇتىمدى پايدالانعان باز ءبىر «پىسىقايلار» دەر كەزىندە جەر-جەردە, قالالاردا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى جشس اشىپ, سەرتيفيكاتتار مەن كۋالىكتەردى وڭدى-سولدى ساتىپ, بيزنەستىڭ ءبىر جاڭا تۇرىنە اينالدىرىپ جىبەردى. ودان كىم ۇتتى, كىم ۇتىلدى؟ ارينە, دارىگەرلەر جالعان سەرتيفيكات, كۋالىك العانىمەن, ءبىلىمى تولىعۋدىڭ ورنىنا قۇلدىراپ كەتتى. ونىڭ «جەمىسىن» دەنساۋلىعى سىر بەرگەن پاتسيەنتتەر كۇندەلىكتى ومىردە كورىپ وتىر. سودان «دارىگەرلەر ساۋاتسىز», «دارىگەر دياگنوز قويۋ ءۇشىن كابينەتتەن-كابينەتكە ساندالتىپ جۇمسايدى», «مەنى دۇرىس ەمدەمەدى» دەپ نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتادى.
يا, وسىندايدا «جىلاعاننىڭ كوزى – جامان, ايتقاننىڭ اۋزى – جامان» دەگەن قازاقتىڭ دانا ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. كەزىندە كوپ جىل قىزمەت ەتىپ تۇرعان قاراعاندىداعى گيگيەنا جانە كاسىبي اۋرۋلار عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى جانە ولاردىڭ اقتوبەدەگى, شىمكەنتتەگى, وسكەمەندەگى فيليالدارى ەش ويلانباستان, قينالماستان, اپاي-توپاي جابىلعانى بار. تاجىريبەسى مول عالىم-دارىگەرلەر, پروفەسسورلار جان-جاققا تاراپ كەتتى, زەرتحانالار جابىلدى. سودان كەيىن-اق زاۋىتتار مەن كاسىپورىنداردا ەڭبەك ەتەتىن جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن باقىلاۋ جويىلىپ, كاسىبي اۋرۋلار سانى كۇرت ءوسىپ, قايعىلى وقيعالار, ءولىم-ءجىتىم كوبەيدى. سول قاتەلىكتەرىن تۇسىنگەن بيلىك يەلەرى ەندى كەلىپ, بۇگىندە سول عزي-ءدى قايتا ۇيىمداستىرىپ جاتىر. «سوعۋدان – قيراتۋ وڭاي» دەگەن وسى ەمەس پە؟ بار دۇنيەنى جوق قىلىپ, تالان-تاراجعا ۇرىندىرىپ جاتقان ءبىلىمسىز باسشىلار ءالى دە ورتامىزدا از ەمەس-اۋ...
جالپى العاندا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى ءبىراز تاپسىرما جۇكتەدى. ەندى ولاردى ىسكە اسىرۋ – مىندەت. بيىلعى جولداۋ كەلەر جىلدارعا باعدارشام بولىپ, كوپشىلىكتىڭ ويىنان شىقتى.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
تاراز
