تاريح • بۇگىن, 10:05

ءجۇز جىل بۇرىنعى جىر

10 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

وسىدان تۋرا 100 جىل بۇرىن, «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ 1926 جىلى 22 ناۋرىزداعى سانىندا بەيىمبەتتىڭ «ناۋرىز كۇنى» دەگەن ولەڭى جاريالاندى. ءدال وسى جىلدان بەرى ناۋرىز مەرەكەسى «ەسكىلىكتىڭ قالدىعى» سانالىپ, ونى تويلاۋعا تىيىم سالىندى. 1988 جىلدان باستاپ ناۋرىز قايتادان تويلانا باستادى. وسىعان بايلانىستى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ 1989 جىلعى 22 ناۋرىزداعى №68 سانىندا بەيىمبەتتىڭ «ناۋرىز كۇنى» ولەڭى قايتا باسىلدى.

بەيىمبەت ولەڭىندە ناۋرىز مەرەكەسى, كوكتەمنىڭ كەلۋىمەن, اۋىل ءومىرى مەن حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن قاتار سۋرەتتەيدى. مەرە­كەمەن بىرگە حالىقتىڭ تۇرمىسىنداعى قيىن­دىقتاردى دا شىنايى بەينەلەيدى. سول سەبەپتى ولەڭدى وقىپ وتىرعاندا ەكى ءتۇرلى كوڭىل كۇي قاتار بەرىلگەنىن بايقايسىڭ.

ولەڭ ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى بولىمدە كوكتەمنىڭ كەلۋى, ۇلجان انانىڭ بالاعا دەگەن مەيىرىمى ءسوز بولادى. تابيعاتتىڭ جاندانعانىن كورگەن ۇلجان انا:

«قالىڭ قار ەرىپ, سۋ بولىپ,

ساي سالالار كۇرىلدەر.

كوك ءشوبى شىعىپ جەلكىلدەپ,

ەرتەڭ دۇنيە ك ۇلىمدەر.

ك ۇلىمدەر دۇنيە... وينارسىڭ,

كۇرەڭ تايىڭ ات بولىپ,

بايگەگە قوسساڭ كەلەرسىڭ,

جۇرتتان جەكە تاق بولىپ»,

دەپ بالاسىنا ءۇمىت ارتادى. بۇل شۋماقتا جىلىلىق, مەيىرىم, ءۇمىت بار. ال ەكىنشى بولىمدە بەيىمبەت ەكى ايەلدىڭ ديالوگى ارقىلى ءبىرىنىڭ ناۋرىزعا بارىنشا دايىندالىپ جاتقانىن, ال ەكىنشىسىنىڭ جوقشىلىقتان كوز اشپاي وتىرعانىن قاز-قالپىندا جەتكىزەدى.

«كۇن شىرايى كەلىپ-اۋ,

جاز بوپ قالعان سەكىلدى.

ايتپاقشى, اجە, ناۋرىزعا

استىڭ با كوجە, ەتىڭدى؟»,

دەي كەلىپ, ءبىرىنىڭ ناۋرىز كۇنى ەت اسقانىن, ال ەكىنشىسىنىڭ «ناۋرىزدى تويلار نە كۇي بار, سويعان جوقپىز سوعىمدى» دەۋى ارقىلى اسار ەتى جوق ەكەنىن جەتكىزەدى. وسىلايشا, قوعامداعى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى اشىپ كورسەتەدى.

ولەڭنىڭ ءۇشىنشى بولىمىندە بەركىمباي دەگەن بايدىڭ ۇيىندەگى كورىنىس باياندالادى. بەركىمبايدىڭ داستارقانى جايىلعان, ادامدار ناۋرىزدى تويلاۋعا كىرىسكەن. مۇنى بەيىمبەت: «بەركىمبايدىڭ ۇيىندە, بيداي كوجە بۋلانىپ, ءبىر جايا پىسكەن كۇيىندە», دەپ سۋرەتتەيدى. ودان ءارى:

«شالدار كىردى كەڭەسكە,

باياعىدان باستالدى.

قىنىنان پىشاق سۋىرىپ,

شال قولىنا باستى الدى»,

دەپ ناۋرىز كۇنى اسقا قول سوزعان اۋقاتتى جانداردىڭ تىرشىلىگى كورىنىس بەرەدى.

بەيىمبەت «ناۋرىز كۇنى» ولەڭىندە ءۇش قازاق وتباسىن مىسالعا كەلتىرۋ ارقىلى كىمنىڭ ناۋرىزدى قالاي قارسى الاتىنىن جازادى. بەيىمبەتتىڭ ولەڭىندە ناۋرىز كۇنى تىرشىلىكتىڭ جاندانعانى, تابيعاتتىڭ جاڭارعانى, ءسويتىپ, ادامدارعا قۋانىش سىيلاعانى سۋرەتتەلەدى. الايدا مەرەكەنى تويلاۋعا جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ جاعدايى جەتە بەرمەيتىنە كوز جەتكىزەسىڭ. وسىلايشا, بەيىمبەت ناۋرىزدى حالىقتىڭ تۇرمىسىمەن بايلانىستىرا سۋرەتتەپ, جاڭارۋ تەك تابيعاتتا ەمەس, ادام ومىرىندە دە بولۋى كەرەك دەگەن وي سالادى. 

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىرلار عيبراتى

ناۋرىزناما • بۇگىن, 10:15

شاپاندار شەرۋى

ونەر • بۇگىن, 10:10

ءجۇز جىل بۇرىنعى جىر

تاريح • بۇگىن, 10:05

جەلكىلدەپ وسكەن جاس ۇرپاق

تاربيە • بۇگىن, 10:00

قۇستارعا قامقورلىق

قوعام • بۇگىن, 09:55

تازالىق – ءتارتىپ پەن بەرەكە باستاۋى

«تازا قازاقستان» • بۇگىن, 09:45

رۋحاني ونەگەسى اعىل-تەگىل

ناۋرىزناما • بۇگىن, 09:40

سارانداعى «سارى قازاق»

قوعام • بۇگىن, 09:35