ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, دالا اكادەميگى جازىلبەك قۋانىشباەۆ 1981 جىلى لەنينگرادقا بارعان ساپارىندا ەرميتاجدى ارالاپ ءجۇرىپ, جۇرەگى سەزگەندەي سول سۋرەت تۇسىنا ايالداپ, بۇل كىمنىڭ بەينەسى دەگەن سۇراق قويادى. ەرميتاج قىزمەتكەرلەرى بۇل اعىباي باتىر دەيدى. جازاتا دەرەۋ بار ابىروي-اتاعىن سالىپ, قاھارمان تۇلعا بەينەسىنىڭ كوشىرمەسىن جاساتىپ ەلگە اكەلەدى. ءسويتىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتەدى. بۇل رەسەيدەن ەلگە ورالعان العاشقى تاريحي قۇندى جادىگەر ەدى.
جازاتا سول كەزدەگى ەل باسشىسى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆقا اقجولتاي اعىباي باتىر بەينەسىن ەلگە اكەلگەنىن جەتكىزەدى. د.ا.قوناەۆ قاھارمان بابامىزدىڭ شىنايى كەلبەتى ساقتالعانىنا جۇرەكجاردى قۋانىشىن ءبىلدىرىپ, سۇيىنشىسىنە جازاتاعا گاز-24 «ۆولگا» كولىگىن سىيلايدى. وسى ءبىر جان تەبىرەنتەرلىك وقيعادان باتىر, ەڭبەك ادامى, ەل باسشىسى اراسىنداعى بابالار مۇراتى ارداقتالعان جاراسىمدى ساباقتاستىقتى كورۋگە بولادى. ءسويتىپ, جازىلبەك قۋانىشباەۆ سانالى عۇمىرىندا قازاق باتىرىنىڭ سۋرەتىن تۇڭعىش رەت ەلگە جەتكىزگەن. بۇل – قازىرگى جانە كەلەشەك بۋىنعا ۇلگى بولار تاريحي وقيعا.
وسى تۇستا د.قوناەۆ اتامىزدىڭ مىنا ءسوزى ەسكە تۇسەدى: «مەن ءتورت ەڭبەك ارداگەرىنە ايرىقشا توقتالا كەتكەندى ءجون كورەمىن. ولار – نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ, ىبىراي جاقاەۆ, جازىلبەك قۋانىشباەۆ, ساعۋ شىلدەباەۆ. شىنىنا ايتقاندا, بۇل ءتورت كىسىنى حالقىمىزدىڭ ءتورت بەينەسىندەي كورەمىن. ول كىسىلەردىڭ ەلىنىڭ شەتىنە اياق ىلىكتىرسەم سوقپاي وتپەيمىن, سالەم بەرمەي كەتپەيمىن. قاي-قايسىسىمەن اڭگىمەلەسۋ جان سەمىرتىپ, رۋحىڭدى بيىكتەتە تۇسەدى. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن تۇلعالار, بىراق ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ تۇراتىن قازاق دەگەن حالىقتىڭ اسقاقتارى قانداي بولادى دەسەڭىزدەر وسى تورتەۋىن ايتار ەدىم. قاراپايىم, بىراق كىسىلىگى جوعارى, مىنەزگە باي, دانالىقتى سىرتتان ىزدەمەي, ءوز اسىلىمىزدى باعالاي بىلەتىن جاندار».
ەڭبەك دەگەن ۇلى مەكتەپتىڭ ءتورت ارىسى وسىلار. سول كەزەڭدەگى ەل اعاسىنىڭ ءتورت ارىسىنىڭ ءبىرى – جازىلبەك قۋانىشباەۆ ەدى!
جازاتا تىڭنان تۇرەن ءتۇرىپ, اتا-بابا كاسىبىن عىلىممەن ۇشتاستىرىپ, ناتيجەسىن بارشا ادامزات يگىلىگىنە پايدالانۋعا ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن. قاراپايىم ەڭبەك ادامىنان قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە جەتكەن, ەل-جۇرتىن ىستىق ىقىلاسىنا بولەگەن, قازاقتىڭ التىن كىتابىنا ەسىمى تۇسكەن تاريحي تۇلعا. بۇل كىسىنىڭ كەڭەس وداعى كەزەڭىندە اتاق-داڭقى جەر جاردى دەسەك ارتىق ەمەس. قاراكول تۇقىمداس قويىن قازاق جەرىنە اكەلىپ جەرسىندىرىپ, ءار ءجۇز ساۋلىقتان 130, 140-تان ءتول ورگىزىپ, سول تۇستاعى ابسوليۋتتىك كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى.
جازاتا وندىرگەن قاراكول ەلتىرىسى كەڭەس وداعىنان تىس شەتەلدەردە ءوز باعاسىن العان. اقش, ءۇندىستان, رۋمىنيا, پولشا ەلدەرىندە وتكەن حالىقارالىق كورمەلەردە جوعارى سورتتى ءونىم دەپ تانىلعان. وسىنداي ەرەن ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە, 1948 جىلى 23 شىلدەدە ءبىرىنشى التىن جۇلدىزىن كەۋدەسىنە تاقسا, 1958 جىلى تۋرا ءوزىنىڭ تۋعان كۇنى 29 ناۋرىزدا ەكىنشى التىن جۇلدىز يەلەندى.
قاراپايىم ەڭبەك ادامى جازاتا قوعامدىق جۇمىستان دا شەت قالماعانىن, كورشى ەلدە قالعان الگىندەي قۇندى مۇرانى ەلگە اكەلۋگە كۇش سالعانىن جوعارىدا جەتكىزدىك. ەكى مارتە ەڭبەك ەرى, مالشىلاردىڭ مارشالى, دالا اكادەميگى جازىلبەك قۋانىشباەۆتىڭ بيىلعى 130 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا وسىنداي ءبىر ەرلىگىن ەسكە سالىپ قويعاندى ءجون دەپ بىلەمىز.
احمەت ورىنباسار,
ولكەتانۋشى
