ونى جاعالاپ جۇرگەندە ويعا تالاي جايت ورالادى. جاس جۋرناليست كەزىمىزدە وسى ۇلكەن الماتى كانالىنىڭ قۇرىلىسىنان «ىرىس ارناسى» اتتى ماقالا جازعانبىز, ول جاستاردىڭ «لەنينشىل جاس» گازەتىنە ءبىر بەت بولىپ جاريالانعان. كەيىن ۇزاقباي قارامانوۆ تۋرالى «سوتسياليستىك قازاقستان» ماقالا جازعاندا ارناعا تاعى سوققانبىز. ويتكەنى ول كىسى قازاق سەلدەن قورعاۋ باسقارماسىن باسقارعاندا قۇرىلىستىڭ ۇشتەن ءبىرىن سالعان.
بۇلار جۋرناليستىك جولىمىزداعى وكىنىش ەمەس, وكىندىرەتىنى – باسقا جايت. تاعدىرى ۇلكەن الماتى كانالىنا قاتىستى تاعى ءبىر ۇلكەن تۇلعا بولدى. ول – مۇستاحيم ءبىلال ۇلى ىقسانوۆ قازاقستانداعى سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ايتۋلى مامانى, بىرنەشە وبلىستى ابىرويلى باسقارعان, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن دە اتقارعان.
وقيعا وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىنىڭ سوڭىندا بولعان. ورال وبلىسىن باسقارىپ كەلگەن ىقسانوۆ قالاي زەينەت جاسىنا جەتتى, سولاي قىزمەتتەن بوساتىلدى. ول كەزدە زەينەت جاسى – 60 ەدى, تاريحتىڭ كۇنتىزبەسى 1986 جىلدى كورسەتىپ تۇردى. قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى د.قوناەۆتى قىزمەتتەن الۋ بارىسىندا «اينالاسىن تازالاۋ» ناۋقانى ءوتتى. وبلىستاردى باسقاراتىن قازاق قايراتكەرلەرى شەتىنەن بوساتىلدى. ال سونداي قىزمەتتەگى باسقا ۇلت وكىلدەرىنە تيىسپەدى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنىڭ ۇلتى قازاق ءبىرىنشى حاتشىلارىن بوساتىپ قويماي, ولاردى تەكسەرۋ باستالدى. شىمكەنت وبلىسىن باسقارعان اسانباي اسقاروۆتى سوتتادى, الماتى وبلىسىن باسقارعان كەڭەس اۋحاديەۆتىڭ باسىن اۋرەگە سالدى.
ىقسانوۆتى تەكسەرۋگە سەبەپ تابىلمادى. ورالدان الماتىعا ەكى-ءۇش شابادانمەن كوشىپ كەلگەن. كەيىن الماتى قالاسى مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىن باسقارعان, بىرنەشە مارتە مينيستر بولعان حراپۋنوۆ جيعان مۇلكىن جۇك ۇشاعىنا تيەپ ۇشقان ەدى عوي. ايتپاقشى, ىقسانوۆتىڭ جەكەمەنشىك «ۆولگا» كولىگى بار ەكەن. ونى قوناەۆ رۇقسات بەرىپ, ايلىعىنان جيناق كاسساسىندا ساقتالعان اقشاسىنا العان. تۇبىرتەكتەرى تۇگەل.
سونىمەن قىزمەتتى وتكىزىپ, ورالدان الماتىعا كوشىپ كەلگەن, كۇش-قۋاتى بويىندا, اقىل-ويى كەمەل, ەڭ باستىسى ءوزىن ءالى وتانعا كەرەكپىن دەپ ەسەپتەيتىن مۇستاحيم ءبىلال ۇلى قازاقستاننىڭ باسشىسى كولبيننەن ۇلكەن الماتى كانالى مەكەمەسىن باسقارۋعا جىبەرۋدى سۇرايدى. ماماندىعى سۋ شارۋاشىلىعىنا تىكەلەي قاتىستى, جىلدار بويى جيناقتاعان تاجىريبەسى جەتەرلىك. بىراق كولبين «بۇعان دەيىنگى ىستەگەن قىزمەتىڭىز ءبىر باسىڭىزعا جەتەر» دەپ كەلىسىم بەرمەيدى.
ءارى قاراي ورال وبلىسىندا «ىقسانوۆتىڭ كادرى» اتالاتىنداردى تازالاۋ ناۋقانى باستالعان. اۋدانداردى, وبلىستىق مەكەمەلەردى تابىستى باسقارىپ, ىشپەي-جەمەي ەل ءۇشىن قىزمەت ەتىپ وتىرعاندار ەش سەبەپسىز جۇمىستان شىعارىلدى. وسى ەكى جاعداي ونىڭ جۇرەگىنە سالماق سالدى. تەك كولبين كەتىپ, رەسپۋبليكا باسشىلىعى قازاقتاردىڭ قولىنا تيگەندە ىقسانوۆ ۇلكەن الماتى كانالى مەكەمەسىنە باسشى بولىپ تاعايىندالدى. ارنا قايتادان تابىس اكەلە باستاعانمەن, سولاقاي ساياساتتان جۇرەگىنە جۇك تۇسكەن ىقسانوۆ 1991 جىلى قاراشا ايىندا قايتىس بولدى. قازاقستان ءوزىنىڭ ەڭ بىلىكتى, ەڭ شەشىمتال, ەڭ ادال باسشىلارىنىڭ بىرىنەن وسىلاي ايىرىلدى.
بىرتىندەپ ۇلكەن الماتى كانالى ءار جەرى كەتىلىپ, توزدى. تابانىنا وسكەن قامىس-قوعا باقانىڭ مەكەنى بولدى. تۇنىق سۋ كەلەتىن ارنا تۇرمىستىق قوقىس تاستالاتىن, ساسىق ءيىس شىعاتىن, جاقىنداپ بارعاننىڭ جۇرەگى اينيتىن ايماققا اينالىپ كەتتى. اقىرى 2025 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي جوندەۋ باستالىپتى. قانشاما قارجى كەتپەك, ءارى ول جىرىمدالماي ورنىمەن پايدالانىلسا دەيسىڭ.
ۇلكەن الماتى كانالىنىڭ بويىمەن وتكەندە كوڭىلگە وكىنىش كەپتەلەتىنى سودان. ىقسانوۆ بولعاندا..., ىقسانوۆتىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانعاندا..., قازىرگى باسشىلار ىقسانوۆقا ۇقساعاندا دەيسىڭ!
اراسى قيىلعان ارقان
مۇستاحيمنىڭ اتاسى ىقسان باتىس قازاقستانداعى جانىبەك اۋدانىنىڭ بورسى اۋىلىندا تۇرعان. ەلدى الاساپىرانعا تۇسىرگەن قازان توڭكەرىسىنە دەيىن داۋلەتتى, ايماققا ىقپالدى ادام ەدى. ءبىلال مەن لاتيف اتتى ۇلدارى مەن قىزى زەينەپتى ەڭبەككە تاربيەلەگەن. ىقساننىڭ ءىنىسى قادىرعالي قايتىس بولعان سوڭ, ونىڭ ارتىندا قالعان قىزدارى گ ۇلىم مەن گۇلجيھاندى ءوز قولىنا الىپتى.
ىقسان اۋىلدىڭ شەتىنەن ەڭسەلى ءۇي سالعان. قورا-قوپسىسىن ۇيدەن بولەك ۇستاعان. بورسىدا بىرەۋ اۋىرىپ قالسا, ىقسان ساراتوۆ جاقتاعى تامىرى فەلدشەر فەدوردى جازدا پار ات جەككەن اربامەن, قىستا شانامەن اكەلىپ, اۋىلداستارىن ەمدەتكەن. نەمەرەسى وسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ارادا جارتى عاسىر وتكەن سوڭ الگى ءۇيدى كەڭەستىك شارۋاشىلىق پايدالانىپ وتىرعانىن وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسى مۇستاحيم ءبىلال ۇلى ءوزى كورسە كەرەك.
كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋ باستالعاندا ىقساننىڭ مالى ەكى شاڭىراققا دەپ ەسەپتەلىپ, كامپەسكەدەن امان قالادى. بىرتىندەپ اۋىلعا اش ادامدار قاپتايدى. ىقسان قوراداعى مالىنان ەت, القاپتاعى وسىرەتىن داقىلىنان استىق پەن باقشا ونىمدەرىن بەرەدى. بىراق بارىنە قالاي جەتكىزسىن؟ زاماننىڭ اۋانى جاماندىققا وزگەرىپ بارا جاتقانىن سەزگەن سوڭ رەسەيگە كوشىپ كەتەدى.
وتباسى ساراتوۆ ارقىلى تۋلاعا دەيىن جەتەدى. ىقسان, ءبىلال مەن لاتيف ۇشەۋى دە قۇرىلىستا جۇمىس ىستەيدى. بىرقاتار كەڭەستىك زاۋىتتاردا قولتاڭبالارى قالعان. ءارى قاراي ورەحەۆو-زۋەۆو قالاسىندا تاعى ءبىر قۇرىلىستىڭ رەتى شىعىپ, سوعان كوشەدى. وسىندا زەينەپ, گ ۇلىم, گۇلجيھان, مۇستاحيم مەكتەپتە وقىعان.
مەكتەپ پەن بۇلار تۇراتىن ءۇيدىڭ اراسى قاشىق. ورماننان ءوتۋ كەرەك. مۇستاحيم قولىنا تاياق ۇستاپ ءجۇرىپ, قىزداردى قورعاعان. بىرنەشە رەت ارتتارىنان قاسقىر ەرگەن. زەينەپ اپانىڭ بىزگە ايتقان ەستەلىگى بويىنشا تاياق كەزەپ قاسقىرعا قارسى جۇرگەندە, مۇستاحيم 12 جاستا ەكەن.
سودان سوعىس باستالدى. ءبىلال بىردەن مايدانعا كەتىپ, قازا تاپقانى تۋرالى «قارا قاعاز» كەلدى. مۇستاحيمنىڭ شەشەسى ماقپال قايتىس بولدى. اقىن قادىر مىرزا اليدە اكە سوعىسقا كەتكەندە ەلدەگى اتا مەن نەمەرەنى ورتاسىن قيىپ تاستاپ, ەكى جاعىن جالعاعان ارقانعا تەڭەيتىن ولەڭ بار. تۋرا سونداي بولدى دا شىقتى. ىقسان نەمەرەسىنىڭ تىلەۋىن تىلەپ, سونى تايانىش ەتتى. مۇستاحيم اتاسىن قاسىنان تاستامادى.
بۇلاردىڭ وتباسى ەۆاكۋتسيامەن الماتىعا جىبەرىلدى. وسىندا ءنومىرى ەكىنشى نان زاۋىتىنان مايدانداعى ارميا ءۇشىن تاۋلىك بويى نان شىعارىلاتىن. مۇستاحيم تەمىرجول تەحنيكۋمىنا ءتۇسىپ, وقۋمەن قاتار سول ناندى ستانساعا تاسۋشىنىڭ ءبىرى بولدى.
تەمىرجولدان بۇرىلعان ءومىر جولى
الماتى مەن سەمەيدىڭ اراسىندا اقتوعاي ستانساسى بار. بۇرىن تۇرىكسىبتىڭ قاتارداعى شاعىن بەكەتى ەدى, ەندى توراپتىق ستانساعا اينالعان. وڭتۇستىك قازاقستاننان رەسەيدىڭ سىبىرىنە وتەتىن تەمىرجول مەن ورتالىق قازاقستاننان قىتايعا وتەتىن تەمىرجول وسىندا قيىلىسادى. مۇناي قۇيىلعان تسيستەرنالى, كونتەينەر قويىلعان جايپاق پلاتفورمالى ۆاگونداردىڭ تىزبەگى ارى-بەرى اعىلىپ جاتادى. ءتۇستى مەتالل كەن ورنى اشىلىپ, كومبينات جۇمىس ىستەيدى. ۆاحتالىق جۇمىسشىلار ءمىنىپ-تۇسەتىندىكتەن, جولاۋشىلار پويىزى ۇزاق توقتايدى.
اقتوعايدا مۇستاحيم ىقسانوۆ ەڭبەك ەتكەن. الماتى تەمىرجول تەحنيكۋمىن بىتىرگەن 1945 جىلى جاس جىگىت قازاق تەمىرجولىنىڭ تەنتەك ستانساسىنا جولدامامەن جىبەرىلدى. از ۋاقىتتان سوڭ اقتوعاي ستانساسىنداعى 4-جول ديستانتسياسىنىڭ تەحنيگى قىزمەتىنە اۋىستىرىلعان. ول ۋاقىتتا قازاق تەمىرجولىن جۇماعالي وماروۆ باسقارعان. جاس مامان جەر اۋدارىلىپ كەلگەن ازەربايجان ينجەنەرى مامەد كۋليەۆتىڭ بريگاداسىندا جۇمىس ىستەدى.
كارتىشكە بويىنشا ءاربىر تەمىرجولشىعا كۇنىنە 600 گرامم نان بەرىلەتىن. ايىنا 400 گرامم قانت پەن 800 گرامم ەت نەمەسە بالىق بولىنەدى. مۇستاحيم سول نان مەن قانتتىڭ جارتىسىن ساقتاپ, الماتىدا قالعان اتاسى ىقسانعا جىبەرەدى. تەمىرجول تەحنيكۋمىنا ءتۇسۋىنىڭ ءوزى اتاسى ەكەۋىن اسىراۋدىڭ قامىنان تۋعان. ويتكەنى مۇندا دا تەمىرجولشىعا تيەسىلى كارتىشكە بەرىلەتىن.
ول اقتوعايدا قۇدايبەرگەن كوپجاساروۆپەن جولداس بولدى. جوعارىداعى باسشى وماروۆ «جاستار, سەندەر ءارى قاراي ءبىلىم الىڭدار» دەپ كەڭەس بەرگەن سوڭ مۇستاحيم ءوزى مەن قۇدايبەرگەننىڭ قۇجاتىن الىپ, تاشكەنت تەمىرجول ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىنا تاپسىرىپ قايتادى. كەشىكپەي ەكەۋىنىڭ وقۋعا قابىلدانعانى تۋرالى جاقسى حابار جەتتى. جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋلەرىنە بايلانىستى ىقسانوۆ پەن كوپجاساروۆ جول ديستانتسياسىنداعى جۇمىسىنان بوساتىلدى.
ەكى دوس تاشكەنتكە بىرگە كەتكەنمەن, ءبىر جىل وقىعان سوڭ جولدارى ەكىگە ايىرىلدى. قۇدايبەرگەن وقي بەردى دە, مۇستاحيم كەرى قايتتى. اتاسىن جالعىز قالدىرىپ كەتۋگە بولمايدى ەكەن. كوپ جىلدان سوڭ كوپجاساروۆ قازاق تەمىرجولىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. دوسى ىقسانوۆ باسقا بيىكتەردى باعىندىرعان.
ءمىرزاشول بولعان ماڭ دالا
ىقسانوۆ ەش قيىندىقسىز الماتىداعى قازاق اۋىل شارۋاشىلىق ينستيتۋتىنا ءتۇستى. بەس جىل ۇزدىك وقىدى. وقۋ بىتىرگەندە رەكتور ا.جۇماتوۆ «عالىم بولاسىڭ» دەپ ماسكەۋدەگى تيميريازەۆ اتىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىنا جولداما بەرمەكشى ەدى. اتاسى ءۇشىن ودان باس تارتقان مۇستاحيمدى الماتى قالاسىنداعى فرۋنزە اۋداندىق كومسومول كوميتەتىن باسقارۋعا جىبەردى. پارتيالىق تاپسىرمادان باس تارتۋعا بولمايتىن.
بۇل كەزدە قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندە جاڭا ماقتا القاپتارىن يگەرۋ ناۋقانى جاريالاندى. «ىزدەگەنگە – سۇراعان» دەگەن وسى, مۇستاحيم اتاسىن ەرتىپ بەتپاقدالاعا اتتاندى. 1952 جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى يليچ اۋدانىنداعى «جەتىسايستروي» باسقارماسىنا پروراب بولىپ كەلدى. از ۋاقىتتان سوڭ باس ينجەنەر قىزمەتىنە ءوستى. كەلگەنىنە ءۇش جىل بولعاندا «جەتىسايستروي» باسقارمانىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى.
وسى قىزمەتتە نە ىستەگەنىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق گازەتىندەگى كولەمدى ماقالاسىندا جازدى. ءيا, كومەكشى مەن كەڭەسشىسى, ءباسپاسوز حاتشىسى دەگەن جوق زاماندا ىقسانوۆ كۇندىز قۇرىلىس باسىندا بولىپ, كەشكە ەرتەڭ نە ىستەيتىندەرى تۋرالى جينالىس وتكىزىپ, تۇندەلەتىپ ماقالا جازعان. ءارى ماسكەۋ تۇبىندە ورىس مەكتەبىندە وقىعان, تەمىرجول تەحنيكۋمى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ورىس تىلىندە بىتىرگەن مامان قازاق تىلىندە ماقالا جازعان. قازاق تىلىنە جەتىك بولۋى – جانىندا ءاردايىم ۇستازى جۇرگەندىكتەن. ول – اتاسى ىقسان.
ءبىز كەزىندە بەتپاقدالانى يگەرۋشىنىڭ ءبىرى, سوعىس ارداگەرى بەكەجان توقسانباەۆتان ەستەلىك العانبىز. ول كىسى «مۇستاحيمنىڭ اتاسى ىقسان باتىر دەنەلى كىسى ەدى. ول اقساقال ايتار ءسوزىن قىسقا دا نۇسقا, تەرەڭ ءماندى ولەڭ سوزدەرىمەن ايتاتىن» دەگەن.
سودان ءبىر كۇنى رەسپۋبليكانىڭ مينيسترلەر كەڭەسىنە شاقىرعان. نە بولدى دەسە, ىقسانوۆتى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى بۇكىل سۋلاندىرۋ قۇرىلىستارىن جۇرگىزەتىن «كازگولستەپستروي» ترەسىنە باستىق ەتىپ تاعايىنداماق. بۇعان دەيىن ترەستى اكوپ ساركيسوۆ باسقارعان. ول كەيىن لەنيندىك سىيلىق العان. جاس مامان مۇستاحيم اكوپ ءابراموۆيچتىڭ لايىقتى ءىزباسارى بولا بىلگەن.
ىقسانوۆتىڭ «كازگولستەپستروي» ترەسىن باسقارعان كەزىندە نە ىستەگەنىن يليچ اۋداندىق گازەتىنە جازعان «بەرەرى كوپ بەتپاقدالا» اتتى ماقالاسىنان وقۋعا بولادى. مۇندا تسيفر كوپ. 5000 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, 350 000 گەكتار سۋلاندىرىلاتىن القاپ يگەرىلگەن. باسقاسىن كەلتىرىپ قايتەمىز, تەك «بەتون» دەپ ەمەس, «شەمەن» دەپ جازعانى ريزا ەتەدى. ماقالا ء«شومىشتى», «ادىمداعىش» دەگەن سياقتى قازاقى ۇعىمدارعا تۇنىپ تۇر. جۇمىسشىلار ءۇشىن كىتاپحانا جابدىقتاعانىن دا ايتىپتى.
كىتاپ دەمەكشى, بەتپاقدالاعا جاڭا رومان جازۋ ءۇشىن مۇحتار اۋەزوۆ كەلگەندە ترەست باسشىسى مۇستاحيم ىقسانوۆ اتقارىلعان ىستەرمەن تانىستىرعان. سوندا جانى دارقان جازۋشى:
– مۇستاحيم, «گولودنايا ستەپ» دەگەندى ەندى گۇلدەنگەن مىرزا ءشول دەپ ايتساق ءجون ەكەن, – دەپ ريزا بولىپتى.
سودان باستاپ بۇل ايماقتى جەرگىلىكتى حالىق ءمىرزاشول اتاپ كەتتى. بۇل تۋرالى «ۆوكرۋگ سۆەتا» جۋرنالىندا ارنايى ماقالا جازىلدى. ىقسانوۆ ءمىرزاشولدى كسرو حالىق ءارتىسى ءانشى ليۋدميلا زىكيناعا, اقىن ەۆگەني دولماتوۆسكيگە تانىستىردى. ولاردى قويشى, وسىندا كەلگەن كسرو كوسەمى نيكيتا حرۋششەۆ پەن ۇكىمەت باسشىسى نيكولاي كوسىگينگە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە ەسەپ بەردى. وسىلاي ىسكەرلىگىمەن تانىلعان مۇستاحيم ىقسانوۆ 1961 جىلى 35 جاسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى يليچ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ بەكىتىلدى.
كەشىكپەي حرۋششەۆ ولكەلىك قۇرىلىم دەگەندى ويلاپ تاپتى. قازاقستاننىڭ باتىس وبلىستارى ءبىر ولكەگە, سولتۇستىك وبلىستارى تىڭ ولكەسىنە اينالدى, قىزىلوردا, جامبىل مەن شىمكەنت وڭتۇستىك قازاقستان ولكەسى بولىپ بىرىكتىرىلدى. ابىر-سابىردىڭ كەزىندە مۇستاحيم ىقسانوۆ وڭتۇستىك قازاقستان ولكەلىك سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسىن باسقارۋعا جىبەرىپ, ءارى قاراي ءمىرزاشولدىڭ كوپ بولىگى «ۋاقىتشا» دەگەن جەلەۋمەن وزبەكستانعا بەرىلدى. ولكەلەر ءتيىمسىز دەپ تاراتىلىپ, وبلىستار قايتادان وتاۋ تىككەندە ىقسانوۆ قىزىلوردا وبلىسىن باسقارۋعا جىبەرىلدى.
1952 جىلى جەتىسايعا اتاسى ىقساندى عانا الىپ بارعان مۇستاحيم 1963 جىلى قاڭتار ايىندا سىر بويىنا اتاسىنا قوسا كەلىنشەگى سايدانى ەرتىپ, قىزى گۇلناردى كوتەرىپ كەلدى.
ەڭبەك ادامى ەڭسەلى
1963 جىل باستالىسىمەن قىزىلوردا وبلىسى اسا اۋىر جاعدايدا قالدى. كۇزدە نەبارى 6 مىڭ توننا كۇرىش جيناعان. جەمشوپ جەتكىلىكتى دايىندالماعان. قىستاۋلار تۇرماق, اۋىلدارعا بارار جول جوق. ءبارى قالىڭ قار استىندا. مالشىلار, ونداعى مال نە بولىپ جاتقانى بەلگىسىز. قويان جىلىنىڭ قىسى سۇراپىل. انىعىندا, سىر بويىندا جۇت باستالعان.
ماتەريالدىق جاعداي عانا ەمەس, مورالدىق احۋال اسقىنعان. وبلىستىق جازىلعان دومالاق ارىزدار الماتى تۇرماق ماسكەۋدى جالىقتىرىپتى. سوندىقتان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىلارى تەگىس اۋىستىرىلدى.
ىقسانوۆ دەرەۋ باسقا وبلىستاردان مالعا جەمشوپ, رەسپۋبليكانىڭ قورىنان قار ارشيتىن تەحنيكا مەن مالشىلارعا جىلى كيىم العىزدى. وبلىس تەمىرجول بويىندا جاتقاندىقتان, ءار اۋدانداعى ستانسالاردان جۇكتى شارۋاشىلىقتارعا, ودان ءارى قىستاۋلارعا جەتكىزۋدى جەدەل ۇيىمداستىردى. وبلىس پەن اۋداندا ەشكىم كەڭسەدە وتىرمايتىن بولدى. ءوزى تاعايىندالعانعا دەيىن قىرىلعان مال بولماسا, ودان كەيىنگىسىن تەگىس امان الىپ قالدى. ءارى قاراي ەكى جىلعى تولمەن شىعىننىڭ ورنى تولىپ, مال شارۋاشىلىعىندا ءوسىم باستالدى.
قيىن قىستا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە ەكىنشى حاتشى قىزمەتىنە كەلگەن سەيدالىم تانەكەەۆ اقساقالمەن كەيىن تالاي اڭگىمەلەستىك. ىقسانوۆتىڭ سونداعى ارپالىسى باتىرلار جىرىنان بەتەر ەكەن. ءبىر قىستاۋدان كەلەسى قىستاۋعا بوراندا جول ارشىپ, ازىق-ت ۇلىك پەن جەمشوپتى قالاي جەتكىزگەندەرىن ايتقاندا سول تۇستا وبلىس باسقارعانداردىڭ جانكەشتىلىگىنە تاڭداي قاعاسىڭ!
سونداي قىستا مالدان شىعىن بەرمەي قايسارلىق تانىتقان شوپان دا بولعان. سونىڭ جۇمىسىن ناسيحاتتاۋعا ءجۋرناليستى ارنايى قالدىرىپ كەتەدى. «باسشىلاردى ماقتاما, ماقتاساڭ – ەڭبەك ادامىن ماقتا!» ىقسانوۆتىڭ ۇستانىمى وسىنداي ەدى. ەندىگى زاماندا قالاي؟ اۋداننىڭ, وبلىستىڭ گازەتىن اشىپ قالساڭ, اكىمنىڭ قايدا بارعانى مەن نە دەگەنىنەن كوز تۇنادى.
ىقسانوۆ ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايىن دا تەز تۇزەتتى. ماسكەۋگە بارىپ سىرداريانىڭ ورتا جانە تومەنگى اعىسىنداعى جەردى كۇرىش ەگۋگە بەيىمدەۋدى وداقتىق باعدارلاماعا قوسقىزدى. بۇعان دەيىن باعدارلاما تەك رەسەي مەن ۋكراينانى قامتىعان ەكەن. ەندى سول جاعالاۋدى تولىق يگەرۋ, وڭ جاعالاۋداعى قىزىلوردا جانە قازالى الاپتارىن سۋلاندىرۋ ورتالىقتىڭ قارجىسىنا جۇزەگە اساتىن بولدى. كۇرىش ەگەتىن 14, قوي وسىرەتىن 10 جاڭا شارۋاشىلىق قۇرىلدى. ولاردىڭ ءاربىرىن جاساقتاۋعا 20-25 ميلليون ارالىعىندا كەڭەس سومى ءبولىندى. كۇرىش ءۇشىن 150 مىڭ گەكتار جەر ىڭعايلانىپ, تاناپقا اينالدى.
وسىمەن تسيفرلاردى توقتاتايىق تا, ىقسانوۆتىڭ سىر بويىندا ەڭبەك ادامىنىڭ ەڭسەسىن قالاي كوتەرگەنىنە توقتالايىق. ىبىراي جاقاەۆتىڭ اتاعىن اسپانداتىپ, 1964 جىلى وداقتىق «ترۋد» گازەتىنە ءبىر بەت ەتىپ كۇرىششىنىڭ وزىق تاجىريبەسىن ناسيحاتتادى. 1965 جىلى وداقتىق «سەلسكايا جيزن» گازەتىندەگى ماقالاسىندا قارماقشى اۋدانىنداعى ابەن توعىزباەۆتىڭ زۆەنوسىنىڭ جۇمىسىن جالاۋلاتتى.
ءارى قاراي كەڭەس وداعىنداعى ەڭ بەدەلدى باسىلىم «پراۆدا» گازەتىنە كۇرىش وسىرۋشىلەر ىبىراي جاقاەۆ, زاھيرا ەرجانوۆا, ابەن توعىزباەۆ, بايان قۇتتىباەۆا, جۇگەرىشى سارتاي ماحامبەتوۆا, شوپان نارتاي كوكيەۆ, تاعى باسقالاردىڭ ەرەن ەڭبەگى اتاپ وتىلگەن ماقالا شىعاردى. كەزىندە قازاقشا اۋدارىلىپ, «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە جاريالانعان ماقالادان ءبىر سويلەم كەلتىرەيىك: «ەڭبەكتە ۇزدىك شىققان ادامعا جۇرتقا ەستىرتىپ «راحمەت, ساعان» دەپ ايتۋدىڭ اسەرى قانداي كۇشتى دەسەڭىزشى!»
مۇستاحيم ءبىلال ۇلى كوپپەن بىرگە ءجۇردى. جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ورتاسىنان تابىلدى. بارار تۇسىنا پاروۆوزدىڭ ءماشينيسىنىڭ قاسىنا وتىرىپ تا جەتىپ الاتىن. بوران مەن نوسەر ونى جولىنان توقتاتا الماعان. جۇمىسشىلار اسحاناسىنان تاماقتانا بەرەتىن.
ىبىراي جاقاەۆتىڭ ءىزباسارى بولعان قونىسبەك قازانتاەۆ ءوز ەستەلىگىندە بىلاي دەگەن: «قازاق ازاماتتارى اراسىنان تەرەڭ دە تەز شەشىم قابىلدايتىن, ماڭعازدىق پەن ماردىمسۋعا جانى قاس جىگىت كورگەنىمىز ءبىرىنشى رەت بولاتىن. سىرتتاي ءسۇيسىنىپ جۇردىك. كوزىنە ماقتاپ, كولگىرسي المادىق». كوزگە ماقتاۋ كودەدەن كوپ مىنا زاماندا ىقسانوۆتى ساعىناتىنىمىز سوندىقتان. ىبىراي جاقاەۆتاي داڭعايىر ديقاننىڭ ەكىنشى رەت سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن الۋىنا مۇستاحيم ىقسانوۆتىڭ تىكەلەي ىقپالى بولدى.
تىكەلەي ىقپالى بولعان تاعى وقيعا بار. بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى اقىندار مەن كومپوزيتورلار «جاقاەۆشىلار مارشى» مەن «اق كۇرىش تۋرالى ءان» شىعارعان ەدى. قۇلاشتى كەڭ سەرمەيتىن ىقسانوۆ ءشامشى قالداياقوۆتى شاقىرۋعا تاپسىرما بەردى. كومپوزيتوردى اقىن زەينوللا شۇكىروۆپەن جولىقتىرعان سوڭ اتاقتى «سىر سۇلۋى» دۇنيەگە كەلگەن. انگە مۇستاحيم ىقسانوۆ قاتتى ريزا بولعان. «ەندى مۇنى ءارى قاراي دامىتۋ كەرەك» دەپ تۇجىرعان. تىكەلەي تاپسىرۋىمەن «سىر سۇلۋى» اتتى انسامبل قۇرعىزعان. باسقا وبلىس, اۋدانداردا جەرگىلىكتى اتاۋدى تۋ ەتىپ شىققان ونداعان ءانسامبلدىڭ ءبىرىنشى قارلىعاشى «سىر سۇلۋى» ەدى.
جامبىل جەرى جاينادى
ءۇش جىلدا قىزىلوردا وبلىسى اياعىنان قاز تۇرعان سوڭ ىقسانوۆ جامبىل وبلىسىن باسقارۋعا جىبەرىلدى. اتاسىن, وتباسىن الىپ سوندا قونىس اۋداردى.
مۇستاحيم ءبىلال ۇلى كەلگەن 1970 جىلى جامبىل وبلىسى مەن ونىڭ ورتالىعى ۋاقىت كوشىنەن مۇلدە قالىپ قايعان. وبلىستا فوسفوردىڭ مول قورى جاتقانىمەن, ونى يگەرەتىن كۇش جوق. الەۋمەتتىك نىسان اتاۋلىدان جۇرداي. جامبىل قالاسىنىڭ وزىندە ەڭسەلى عيماراتتار مەن تۇرمىسقا قولايلى تۇرعىن ۇيلەر سالىنباعان. تۇرعىن ءۇي كومبيناتى كسرو مەملەكەتتىك قۇرىلىس كوميتەتى بارلىق جەردە العىزىپ تاستاعان ەسكى جوبامەن جۇمىس ىستەپتى. وندا دا جىلىنا ساناۋلى ءۇي سالادى. وبلىستا قۇرىلىس تەحنيكاسى ەسكى جانە توزعان. بەرىك بازا جاسالماعان.
جاڭا باسشى ورتالىققا فوسفور ءوندىرىسى ءۇشىن بارلىق كەرەكتىنى كورسەتىپ, «قاراتاۋ الابىندا فوسفور ونەركاسىبىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتۋ تۋرالى» قاۋلى قابىلداتتى. قۋاتتى «قاراتاۋ حيميا قۇرىلىسى» باس باسقارماسىن قۇرىپ, وعان ءۇش ترەستى كىرگىزدى. جاڭا قۇرىلىس ترەستەرى جاساقتالدى. جاپپاي تەحنيكا العىزدى. ونى مەڭگەرۋ جانە بولاشاق فوسفور زاۋىتتارىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن نەگىزىنەن قازاق جاستارى وقيتىن بىرنەشە كاسىپتىك تەحنيكالىق ۋچيليششە اشتى. بۇعان دەيىن كارتادا بولماعان جاڭاتاس قالاسىن سالعىزدى. بۇرىنعى شولاقتاۋ اۋىلى لەزدە قالاعا اينالىپ, قاراتاۋ اتاندى. جامبىل قالاسىندا كوپقاباتتى جاڭا تۇرعىن ءۇي, مەكتەپ, بالاباقشا, ساۋدا, تۇرمىستىق قىزمەت, مادەنيەت نىساندارى جاپپاي سالىندى. كوشەلەر مەن جولدار اسفالتتاندى.
اۋىلعا نازار اۋدارسا جاعداي ءتىپتى, ناشار. قۇلاعالى تۇرعان قورالاردىڭ ءىشى مەن اينالاسىن كوڭ باسقان. شوپانداردىڭ ءۇيى ايتۋعا اۋىز بارمايتىنداي جاعدايدا. سول تۇستا مال شارۋاشىلىعى مىقتى دەلىنەتىن قازاقستاندا مالشى ءۇشىن ناقتى جاعداي جاساعان باسشىلار ساناۋلى. ونىڭ ىشىندە ەڭ ۇزدىگى ىقسانوۆ بولعان.
ول تەمىر-بەتوننان جاڭا قورالار جوبالاتتى. ءىشىن جىڭعىلمەن استارلايدى. «جامبىل حيميا قۇرىلىسى» ترەسىنە جاپپاي وسىنداي مال قورالارىن تۇرعىزۋ تاپسىرىلدى. بۇرىن تىزەدەن لاي كەشىپ جۇرەتىن مالشىلار بەينەتتەن قۇتىلدى. توبەسى بيىك, ءىشى كەڭ قورالاردى قيىن تەحنيكامەن تازالاۋ مۇمكىن بولدى. سارىسۋدا, شۋدا, مويىنقۇمدا مال باسى ەسەلەپ وسە باستادى.
مالشىلار جازدا جايلايتىن ۇلانبەلگە دەيىن اسفالت جول اپاردى. قىزىلوردا وبلىسىندا ىبىراي جاقاەۆ اقساقالمەن قالاي اقىلداسىپ وتىرسا, ەندى مۇندا ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى جازىلبەك قۋانىشباەۆپەن ءجيى كەڭەستى. سىردا كۇرىش داقىلىنىڭ داڭقىن شىعارسا, مۇندا قانت قىزىلشاسى ءونىمىن بۇرىنعىدان ەسەلەپ ءوسىردى. وبلىس قازاقستانداعى قانت قىزىلشاسىنىڭ 60 پايىزىن بەردى.
ءبارى قۋاتتى تەحنيكا مەن قارجى ارقىلى شەشىلەتىنى ءمالىم. ىقسانوۆ ماسكەۋگە ءجيى بارىپ, وداقتىڭ مينيسترلەرى مەن مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىنە جاعدايدى, بولاشاقتى ءتۇسىندىرىپ, وبلىسقا قاجەتتىنىڭ ءبارىن تولىق قالپىندا الىپ وتىردى.
وسىنداي جەتىستىكتەردەن كەيىن مۇستاحيم ءبىلال ۇلى قازاقستان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ونەركاسىپ پەن قۇرىلىسقا جاۋاپتى ورىنباسارى, ودان رەسپۋبليكانى باسقاراتىن پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىندە وسى سالالار بويىنشا حاتشىسى بولدى. ەندى بۇكىل قازاق دالاسى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالدى. ءبارىن ساناپ تاۋىسۋ ءۇشىن ءبىر كىتاپ جازۋ كەرەك شىعار. تەك جاڭاوزەن قالاسى ىقسانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن جوبالانىپ, سالىنعانىن ايتساق جەتەر.
جان-جاقتا اشىلىپ جاتقان ونەركاسىپ ورىندارىنان ءبىر سالانى سيپاتتاۋمەن شەكتەلەيىك. شىمكەنت فوسفور زاۋىتى, قاراتاۋ كەن-حيميا كومبيناتى, جامبىل قوسسۋپەرفوسفات زاۋىتى, اقتوبە حيميا كومبيناتى, قوستاناي تالشىقتى حيميا زاۋىتى, اتىراۋ حيميا كومبيناتى ىسكە قوسىلىپ, تابىستى جۇمىس ىستەدى. قازىرگى قازاقستانداعى حيميا كلاستەرىن مۇستاحيم ءبىلال ۇلى قالىپتاستىرعان.
ول رەسپۋبليكا باسشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسىلعان 1971 جىلى مامىر ايىندا جامبىل وبلىسىندا ءزىلزالا بولدى. ەرتەسىندە ىقسانوۆ وسىندا كەلدى. نە ءب ۇلىندى, شىعىن قانشا, ونى قالاي تەزدەتىپ قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك, وسى شارۋالاردى شۇعىل شەشتى. ءبىر عاجابى, ءوزى وبلىستى باسقارعاندا تۇرعىزعان بىردە-ءبىر عيمارات قيراماعان ەكەن.
ورال وسىلاي وياندى
1975 جىلى ءساۋىر ايىندا مۇستاحيم ىقسانوۆتى ورال وبلىسىن باسقارۋعا جىبەردى. قوناەۆ وعان «قازاقستاننىڭ باتىس قاقپاسى اڭعال-ساڭعال. رەسپۋبليكاعا كىرىپ-شىققاننىڭ بارىنەن ۇيات. سونى رەتكە كەلتىر» دەپ تاپسىرما بەرگەن.
ول تۋعان جەرىنە ورالدى. بۇل جولى قاسىندا اتاسى جوق. ىقسان قارياعا توپىراق كونە تارازدان بۇيىردى. اكەسى ءبىلالدىڭ سۇيەگى برەست پەن ماسكەۋدىڭ اراسىندا قالعان ەدى, اناسى ماقپال ورەحەۆو-زۋەۆودا جەرلەندى. ءبىر اۋلەتتىڭ تاعدىرى دەگەن قانداي كۇردەلى.
مۇندا دا مال شۋاراشىلىعى مۇلدە قۇلدىراعان ەكەن. جەمشوپ جەتكىلىكسىز. شابىندىققا سۋ جايىلماعان سوڭ ءشوپ جاقسى شىقپايدى. ىقسانوۆ رەسپۋبليكانىڭ ونەركاسىپ پەن قۇرىلىس سالاسىنا جاۋاپتى باسشى بولىپ تۇرعاندا-اق ورال-كوشىم سۋلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاتقان. وبلىسقا كەلگەن سوڭ سونى دەرەۋ ىسكە قوسقىزدى. باستى كانال 250 شاقىرىم, تارماقتارىمەن قوسا ەسەپتەگەندە, 3 مىڭ شاقىرىم بولاتىن سۋ جۇيەسى بىرنەشە اۋداننىڭ جاعدايىن جاقسارتتى. ەندى ەڭ شالعايداعى جانىبەك اۋدانىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە كىرىستى. مۇندا سۋ ەدىلدەن الىنۋ كەرەك, بىراق داريا رەسەي فەدەراتسياسى اۋماعىنان اعادى. ىقسانوۆتىڭ ىرگەلەس ۆولگوگراد وبلىسىنىڭ باسشىسىمەن كەزدەسۋىنىڭ ناتيجەسىندە, جانىبەككە ارنامەن كەلەتىن سۋ مولشەرى ءۇش ەسە ارتتى. وسىلاي باتىس قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا رەسپۋبليكاداعى الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىنە شىقتى.
ۆولگوگرادتان ورالعا بولىنەتىن سۋدى ءۇش ەسە كوبەيتسە, ەسەسىنە مىنانداي وقيعا بولعان. رەسەيدىڭ كۋيبىشەۆ وبلىسىنا 25 دانا كۇيەنتە (كولەنۆال) كەرەك ەكەن. ونى ورالداعى مەحانيكا زاۋىتى جاسايدى. ديرەكتورى «ماسكەۋدىڭ ەسەبىندە تۇراتىن ءونىم, رۇقساتى كەرەك» دەپ بەرمەي قويادى. ماسەلە ىقسانوۆقا جەتكەندە «زاۋىت ديرەكتورىن بۇگىن ماسكەۋگە ۇشىرىپ جىبەرىڭدەر, رۇقساتىن الىپ كەلسىن» دەپ قاتاڭ تاپسىرما بەرىپتى. ديرەكتور كەشىرىم سۇراپ, بىردەن قاجەتتى كولەنۆالدى كۋيبىشەۆكە تيەتىپ جىبەرگەن. ىسكەرلىك بايلانىس دەپ وسىنى ايتادى.
ىقسانوۆ ورال قالاسىنىڭ باس جوباسىنا كونكۋرس جاريالاتتى. لەنينگرادتىق جوبا قابىلدانىپ, سول بويىنشا وبلىس ورتالىعى قايتادان سالىنا باستادى. كەڭ داڭعىلدار بويىندا ءمونوليتتى بيىك ۇيلەر بوي كوتەردى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا ورالعا بىرنەشە اسكەري زاۋىت كوشىرىلگەن. وعان قوسا ىقسانوۆتىڭ تۇسىندا تاعى بىرنەشە اسكەري زاۋىت سالىندى. «زەنيت», «ومەگا», «مەتالليست», «گيپروپريبور» سياقتى بۇرىن قۇپيا كاسىپورىندار كەيىن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قورعانىس سالاسىن نىعايتۋعا ۇلەس قوستى, كەيبىرى كونۆەرسيالانىپ, جاڭا ەكونوميكادان ءوز ورنىن تاپتى. جابىلادى دەگەن «ورال مۇناي مەن گاز گەولوگياسى» ترەسىن ساقتاپ قالدى. وسى ترەست قاراشىعاناق مۇناي-گاز كوندەنساتى كەن ورنىن اشۋعا بەلسەنە قاتىستى.
ورالعا جاڭا اۋەجاي سالعىزدى. بۇرىن الماتىدان ماسكەۋگە ۇشاتىن ۇلكەن ۇشاقتار جولاي قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار سىندى ورىس باسشىلار باسقاراتىن قالالارعا قوناتىن. ەندى ورالعا دا قوناتىن بولدى.
ىقسانوۆ ەش نوكەرسىز ءجۇردى. نوسەردىڭ استىندا شالعايداعى شوپاننىڭ ۇيىنە بارا بەرەتىن. ءتىپتى بىردە ءتول تاسىپ جۇرگەن تۇيە جەككەن ارباعا وتىرعانىن كورگەندەر بار. قايدا باراتىنىن ەشكىمگە ايتپايتىن, اۋرەگە تۇسىرمەيتىن. ەسەسىنە وعان جيىندا ەشكىم وتىرىك ايتا المايتىن. ويتكەنى جاعدايدى ءبىرىنشى باسشى ءوز كوزىمەن كورىپ كەلگەن.
ەڭبەك ادامىن قۇرمەتتەيتىن داعدىسىنان ورالدا دا جاڭىلماعان. ىقسانوۆپەن يىقتاسىپ وبلىستا قىزمەت اتقارعان مۇرات قالماتاەۆ دەگەن اعامىزبەن ارا-تۇرا پىكىرلەسەتىنبىز. جەلتوقساندا قازاق جاستارىن قورعاعان, سول ءۇشىن اۋعانستانداعى سوعىسقا جىبەرىلگەن ناعىز وت پەن سۋدان وتكەن كىسى ەدى, جارىقتىق. سول مۇرات دۇيسەنبى ۇلىنىڭ بىلاي دەگەنى ويدا قالىپتى.
بىردە ەكەۋى شوپاننىڭ جاعدايىن بىلۋگە بارادى. جاندارىندا اۋدان مەن شارۋاشىلىق باسشىلارى بولمايدى. وبلىستىڭ ەكى باسشىسى قويشىنىڭ بارلىق تىرلىگىن كورىپ, ءسوزىن تىڭداپ قايتادى. قايتار جولدا ىقسانوۆ:
– ال مۇرات, نە بايقادىڭ, سونى ايتشى؟ – دەپ سۇرايدى.
بۇل سۇراققا ويلانىپ قالعان قالماتاەۆ:
– وتاردى ورىسكە شىعارعاندا كوردىم, ءبىر قويى اقساپ قالىپتى,- دەيدى.
سوندا ىقسانوۆ باسىن شايقاپ:
– ايدالادا مەملەكەتتىڭ 700 باس مالىن يت-قۇسقا جەگىزبەي, اشتان قىرماي باعىپ وتىرعان جانكەشتى ەڭبەكتى كورمەي, اقساق ءبىر قويدى عانا كورگەنىڭ دۇرىس بولماعان, – دەيدى. مىنە, باسشى عانا ەمەس, كىسى بولۋىنىڭ مىسالى!
كىسىلىگىنە تاعى ءبىر مىسال بار. وبلىس باسشىسى ۇلكەن ۇجىمعا اۋىسپالى قىزىل تۋ تاپسىرۋعا بارعان. وقيعانى فوتوعا ءتۇسىرىپ, گازەتكە شىعاراتىن ءتىلشى ەسەنجول قىستاۋباەۆ پەن ءفوتوتىلشى سانسىزباي جانگەلديەۆ كەشىگىپ كەلسە, تۋ تاپسىرىلىپ كەتكەن. ءفوتوتىلشىنىڭ جانى مۇرنىنىڭ ۇشىنا كەلدى. جيىن سوڭىندا بار كۇشىن جيناپ «سۋرەتكە جاقسىلىپ ءتۇسىرۋ ءۇشىن قىزىل تۋدى قايتا تاپسىرىڭىزشى» دەپ سۇرايدى. جيىنداعىلار ىقسانوۆتىڭ ەكى سويلەمەك تۇگىل, ەشتەڭەنى ەك رەت ىستەمەيتىنىن بىلەتىن. سوندىقتان ەندى نە بولار ەكەن دەمىن ىشتەرىنەن الادى. ىقسانوۆ بولسا, «پرەسسانىڭ اتى – پرەسسا» دەپ ۇجىم باسشىسى گريگوري بەلاشقا قىزىل تۋدى قايتا تاپسىرىپتى. بۇل كۇندە ءباسپاسوزدى وسىنداي قادىرلەيتىن باسشى بار ما ەكەن!
ورال وبلىستىق تەلەۆيزياسىنان 95 ادامدى ماسكەۋگە جىبەرىپ, ورتالىق تەلەۆيدەنيەدەن ءبىر ساعاتتىق باعدارلاما كورسەتكىزدى. وعان دەيىن ماسكەۋدەن قازاق تەلەۆيزياسى عانا ەفيرگە شىققان. بۇدان كەيىن ەشبىر وبىستىق تەلەۆيزياعا ورتالىقتان ەفيرگە بەرىلمەگەن. ءبىز بۇل دەرەكتى تەلەۆيزيا تاريحىن زەرتتەگەن كەزىمىزدە انىقتاپ ەدىك.
ىقسانوۆ 1976 جىلى «اق جايىق» ءان-بي ءانسامبلىن قۇرعىزدى. كەلەر جىلى ونىڭ نورۆەگيادا ونەر كورسەتۋىنە جول اشىپ بەردى. ورالدا جۇبان مولداعاليەۆ باسقاراتىن جازۋشىلار, ەركەعالي راحماديەۆ باسقاراتىن كومپوزيتورلار, شوتا ءۋاليحانوۆ باسقاراتىن ساۋلەتشىلەر وداقتارىنىڭ كوشپەلى پلەنۋمدارىن وتكىزىپ, ءوزى قاتىستى. وسىلاي قۇرىلىس پەن ءوندىرىس, جول مەن سۋ اكەلگەن جايىق ونىرىنە ونەردىڭ دە سان سالاسىن مۇستاحيم ءبىلال ۇلى الىپ كەلىپ ەدى.
قاينار ولجاي
