2016 جىلى قازاقستاننىڭ كينەماتوگرافيالىق كارتاسىندا جاڭا كينوبايگە – Baiqonyr پايدا بولدى. بۇل اتاۋ كەزدەيسوق تاڭدالماعان. بايقوڭىر عارىش ايلاعىمەن اتتاس كينوفەستيۆال تۇساۋى كەسىلگەن العاشقى جىلى-اق ارىندى ەكپىنمەن دۇبىرلەپ كەلىپ, جاڭا وربيتاعا شىعۋ مۇمكىندىگى بار جاس كينەماتوگرافيستەر ءۇشىن ۇشۋ الاڭى رەتىندە قاراستىرىلدى. فەستيۆالدىڭ اۆتورلىعى مەن جەتەكشىلىگى ءانۋار كەنجەباەۆقا تيەسىلى. بيىل وتكەن قازاقستان كينوسىنشىلارى قاۋىمداستىعى ۇلتتىق سىيلىعىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ راسىمىندە ول «فەستيۆال قوزعالىسىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» ارنايى سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. Baiqonyr پرەزيدەنتى بيىل 6-10 قىركۇيەك ارالىعىندا الماتى قالاسىندا وتەتىن كينوفەستيۆالدىڭ باستى جاڭالىقتارى تۋرالى ايتىپ, ءىس-شارا تاريحىنداعى قىزىقتى دەرەكتەردى ەسكە الدى.
– العاشقى ءۇش جىلدا Baiqonyr فەستيۆالى ەلىمىز شەڭبەرىن عانا قامتىعانى ەسىمىزدە. بىراق كەيىن ءسىز كينوفەستيۆالدى «حالىقارالىق» دەپ اتاي باستادىڭىز. ياعني Baiqonyr رەسپۋبليكادان تىس جەرلەردە تەز سۇرانىسقا يە بولدى ما؟
– ءيا, ءۇشىنشى كينوفەستيۆال ءالى دە رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە بولعان-دى, بىراق ءبىز تۋرالى ەستىگەن شەت مەملەكەتتەردىڭ رەجيسسەرلەرىنەن كوپتەگەن ءوتىنىم كەلىپ تۇسە باستادى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تمد ەلدەرىنەن كەلگەنى راس, بىراق ءوتىنىم وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك امەريكادان دا كەلىپ تۇسكەندە, تاڭىرقاپ قالدىق. ءبىز مۇنى حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعۋعا بولاتىن بەلگى رەتىندە قابىلدادىق. سول سەبەپتى 2019 جىلى وتكەن IV فەستيۆالدەن باستاپ ءبىز تولىققاندى حالىقارالىق كينوفەستيۆالگە اينالدىق. «قالايشا جاڭا ساپاعا كوتەرىپ, قاي قىرىنان دامىتساق بولادى؟» دەگەن ساۋال ءار ۇيىمداستىرۋشى ءۇشىن باستى سۇراق بولسا كەرەك, سوندىقتان جىل سايىن وتەتىن كينوفەستيۆالدىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالىپ, وزگە ەلدىڭ وزىق تاجىريبەسى مەن وتكىزۋ ءتارتىبىن نازارعا الامىز. ويتكەنى دامۋ جوق جەردە ءومىر دە بولمايدى. ايتپاقشى, وزگەرىستەر ەكىنشى فەستيۆالدەن باستالدى. ەگەر العاشقى جىلى ول ەكى كۇن شەڭبەرىندە وتكىزىلسە, كەلەسى جىلى ءۇش كۇنگە ۇزارتىلدى.
– ەڭ العاشقى Baiqonyr كينوفەستيۆالىنە پاندەميا قۇربانى بولعان وڭتۇستىك كورەيانىڭ كورنەكتى رەجيسسەرى كيم كي دۋك قاتىسقانى بەلگىلى.
– ءيا, Baiqonyr فەستيۆالىنە شاقىرعان الەمدىك كينونىڭ كورنەكتى شەبەرى ءبىزدىڭ العاشقى شەتەلدىك قوناعىمىز بولىپ ەدى. ءبىز كيم كي دۋكتىڭ قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا بولعانىن قالاپ ەدىك, بىراق شىعارماشىلىق ادامىنا ءتان ەركىندىك پەن قاراپايىم مىنەزى بويىنان ەسىپ تۇرعان ول جاي عانا كورەرمەن قاتارىنان ورىن الىپ, قازاقستاندىق جاس كينومەن جاقىنىراق تانىسۋعا شەشىم قابىلدادى. كيم كي دۋك كونكۋرستىق باعدارلامانى كورىپ, كينوجوبالاردىڭ ىشىنەن بىرەۋىن ءبولىپ كورسەتتى. شىن ونەردى شەبەر عانا قاپىسىز تانيدى – ول جوبالاعان فيلم فەستيۆال سوڭىندا ەڭ جاقسى رەجيسسۋرا ءۇشىن جۇلدەگە يە بولدى. بۇل دارحان تولەگەنوۆتىڭ «مارشرۋت» كارتيناسى ەدى. العاشقى تانىستىقتان باستاپ-اق كيم كي دۋك ەكەۋمىز تەز ءتىل تابىسىپ, جاقىن دوستارعا اينالدىق, ۇنەمى حابارلاسىپ تۇردىق. ءبىر قىزىعى, ول اعىلشىن تىلىندە سويلەمەدى, مەن كورەي ءتىلىن بىلمەيمىن. سوندىقتان Google اۋدارماشىسىن ءجيى قولدانۋعا تۋرا كەلدى. ارينە, ونىڭ مەزگىلسىز قايتىس بولۋى بۇكىل الەمدىك كينو ءۇشىن جانە جەكە ءوز باسىما ورنى تولماس قايعى بولدى.
– ءسىز وتكەن جىلدارداعى كينوفەستيۆال جەڭىمپازدارىنىڭ كەيىنگى تاعدىرىن باقىلاپ وتىراسىز با؟ ارينە, ءبىرىنشى فەستيۆالدەن بەرى 7 جىل ءوتتى – بۇل سونشاما كوپ ۋاقىت ەمەس بولار, بىراق Baiqonyr-دا جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن مانسابى ءساتتى دامي باستاعان اۆتورلار بار شىعار؟
– ولاردىڭ بولاشاق تاعدىرىنا تىكەلەي اسەرىمىز بولماسا دا, شىعارماشىلىعى توقىراپ قالماۋى ءۇشىن جاناما جاردەم كورسەتىپ, قولۇشىن سوزۋعا تىرىسامىز. تابىستى مانساپتىڭ مىسالدارى بار. اڭگىمەگە ارقاۋ بولعان دارحان تولەگەنوۆ 2016 جىلى العاشقى قارىمىن بايقاتقان «مارشرۋت» فيلمىمەن-اق ەل كينوسىندا بولاشاعى زور مىقتى رەجيسسەردىڭ پايدا بولعانىن دالەلدەدى. ال بيىل ول ءوزىنىڭ «اعايىندىلار» كارتيناسىمەن «ۇزدىك فيلم-دراما» نوميناتسياسى بويىنشا قازاقستان كينوسىنشىلار قاۋىمداستىعى ۇلتتىق سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانعاندا, جاس تالانتتىڭ جۇلدەگە لايىقتى قول جەتكىزگەنىنە قۋانا وتىرىپ, باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەستەي تاڭىرقامادىق.
– بيىلعى فەستيۆالگە قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردى قانداي جاڭالىقتار مەن توسىنسىيلار كۇتىپ تۇر؟
– جوعارىدا ايتقانىمداي, ءبىز ۇنەمى كينوفەستيۆال باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋگە تىرىسامىز, جاڭا نوميناتسيالاردى قوسامىز نەمەسە كەيبىرەۋىن الىپ تاستايمىز. وتكەن جىلى ەلىمىزدە ۇلتتىق بايقاۋدان ءبولىنىپ شىققان انيماتسيالىق فيلمدەر بايقاۋى بولدى. مۇنى قازاقستان كينەماتوگرافياسىندا انيماتسيا جانرىنىڭ بەلسەندى دامىپ كەلە جاتقانىنىڭ بەلگىسى دەپ تۇسىنەمىن. جاس انيماتسيالىق رەجيسسەرلەردى بۇل جاڭالىق ىنتالاندىرا تۇسەدى. بيىلعى وزگەرىس – Baiqonyr اياسىندا جەكە انيماتسيالىق كينوفەستيۆال وتەدى. ال كەلەسى جىلدان باستاپ انيماتسيالىق فەستيۆال تولىعىمەن ءبولىنىپ شىعادى. Baiqonyr فەستيۆالىنىڭ بايقاۋلارىنان انيماتسيا ءبولىنىپ شىقتى, ال ونىڭ ورنىن دەبيۋتتىك تولىقمەتراجدى كارتينالار تولىقتىردى. قازىردىڭ وزىندە ارمەنيادان, گرۋزيادان, التايدان فەستيۆالگە قاتىسۋدى قالاعان وتىنىشتەر كەلىپ تۇسە باستادى. الدا ءالى جاز بار, ءتۇرلى ەلدەن جاقسى دەبيۋتتەر كەلەدى دەپ ويلايمىن.
– بيىل ەكىنشى رەت تمد ەلدەرىنىڭ كينوتانۋشىلارى مەن كينوسىنشىلارىنىڭ فورۋمى وتكەلى وتىر. Baiqonyr كينوسىنشىلارعا قانشالىقتى قىزىقتى؟
– العاشقى كۇننەن باستاپ Baiqonyr جاس اۆتورلاردىڭ كينو كورمەسى رەتىندە ۇيىمداستىرىلاتىنى تۇسىنىكتى بولدى. فەستيۆال تولىققاندى كينو جارمەڭكەسى الاڭىنا اينالۋى ءۇشىن ءبىز ءوز جوبامىزعا كينو سالاسىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاساتىن باق وكىلدەرىن دە بىرىكتىرگىمىز كەلدى. سوندىقتان فەستيۆالدى تمد ەلدەرىنىڭ كينوتانۋشىلارى مەن سىنشىلارىنىڭ فورۋمىمەن تولىقتىرۋ يدەياسى پايدا بولدى.
كينوتانۋشىلار كەز كەلگەن كينوفەستيۆالدىڭ قۇرمەتتى مەيماندارى, كينو مەرەكەسىندە ولار ءبىر-بىرىمەن تانىسادى, كينولاردى تالقىلايدى, كينوگەردى وسىرەتىن وتكىر سىن ايتادى. ءبىز وسىنداي كەزدەسۋلەر مەن تالقىلاۋلارعا قانداي دا ءبىر ۇيىمداستىرۋشىلىق فورما بەرۋدى ءجون كوردىك جانە ونىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن بۇل ءىس-شارانى فورۋم دەپ اتادىق. كينو الەمىنە ەندى عانا يمەنە باسىپ كەلگەن فورۋم فەستيۆالدىڭ جاس قاناتى سياقتى كوڭىل ءبولۋدى, قولداۋدى قاجەت ەتەدى. بۇگىن بۇل تمد ەلدەرىنىڭ كينوتانۋشىلار فورۋمى بولسا, اۋقىمى كەڭەيە كەلە, ەرتەڭ ول ەۋرازيالىق كينوتانۋشىلار فورۋمىنا اينالۋى مۇمكىن. ايتپاقشى, تولىقمەتراجدى دەبيۋتتىك كوركەم كينونىڭ پايدا بولۋىنا كينوتانۋشىلار تاراپىنان بولعان سۇرانىستىڭ اسەرى بولدى. كەز كەلگەن فورماتتاعى مۇنداي ءىس-شارا كينوفەستيۆالدىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
– قازىرگى قازاقستاندىق كينەماتوگرافتىڭ جاعدايىن قالاي باعالايسىز؟ جاقىندا قازاقستان كينوسىنشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى گۇلنارا ابىكەەۆا ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا دارىندى كينەماتوگرافيستەردىڭ جاڭا بۋىنى پايدا بولدى جانە ء«بىز كورىپ وتىرعان قازاق كينوسىنىڭ مۇنداي ورلەۋى ءالى بولعان جوق» دەگەن وي ايتتى.
– كينوسىنشىنىڭ بۇل ويى قۇپتارلىق, «قازاق كينوسىنىڭ ورلەۋ كەزەڭى تۋدى» دەگەن پىكىرىنە تولىعىمەن كەلىسەمىن, بۇل تۇرعىدا تۇيگەن ءوز مىسالىم دا جەتكىلىكتى. پاندەمياعا دەيىنگى سوڭعى جىلى ءبىز Baiqonyr كينوفەستيۆالىنە 170 ءوتىنىم قابىلدادىق. ەندى قانات جايىپ كەلە جاتقان فەستيۆالىمىزگە الەمدىك وقشاۋلانۋدىڭ سالقىنى تيمەي كەتكەن جوق, دەگەنمەن قيىندىققا قاراماستان, وتكەن جىلى 90 ءوتىنىش قابىلداندى. بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس. ەگەر ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ءبىز 500 جاس اۆتوردى ىرىكتەۋ ەلەگىنەن وتكىزسەك (جانە بۇل ءبىزدىڭ كينوفەستيۆالگە قاتىسقىسى كەلەتىندەر عانا), وندا جالپى الەۋەتتى ەلەستەتۋگە بولاتىن شىعار.
مەنىڭشە, ەلىمىزدىڭ كينو سالاسىندا زامان ءۇردىسىن سەزىنگەن ساپالى كينوگەرلەر بۋىنى ءوسىپ كەلەدى, باستىسى, مەملەكەتتىڭ بۇعان نازار اۋدارعانى ابزال. بۇل قىمبات رەسۋرستى جوعالتپاۋدى نازاردا ۇستاعان ءجون, جاس تالانتتاردىڭ قابىلەتىن تولىق اشىپ, وسى كادرلاردىڭ ەلدە تۇراقتاپ قالۋىن كوزدەيتىن اۋقىمدى باعدارلامالار جاساۋ كەرەك.
– وسىنداي تۇراقسىزدىق بەلەڭ العان كەزەڭدە ءبىر نارسەنى جوسپارلاۋ دا قيىن ەكەنى انىق, بىراق ءسىز الداعى فەستيۆال تۋرالى عانا ەمەس, ونىڭ بولاشاعى تۋرالى دا ويلاناسىز عوي.
– الداعى جىلى فەستيۆالدى وتكىزەتىن ۋاقىتتى قايتا قاراستىرۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. سەبەبى Baiqonyr فەستيۆالى ۆەنەتسيا جانە تورونتو كينوفەستيۆالدەرىمەن قاتار قيىلىسادى. اكادەميالىق كينو الەمىنىڭ كوپتەگەن وكىلى قازاقستاندىق بايگەگە كەلگىسى كەلەتىن نيەتىن بايقاتادى, بىراق ۋاقىتىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى باس تارتۋعا ءماجبۇر. وسى جاعدايعا وراي فەستيۆالدى تامىز ايىنىڭ سوڭىنا قاراي جىلجىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. دۇنيە ديدارىن شارپىعان شارتاراپتاعى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, Baiqonyr كينوفەستيۆالىن بولاشاقتا ازيا مەن ەۋروپانىڭ جاس كينوسىن بىرىكتىرەتىن الاڭ بولادى دەپ توپشىلايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى