ادەبيەت • 20 ءساۋىر, 2023
قازاق دالاسىنا قانشاما جىلدان بەرى بيىل سوقتى وتامالى. قازاق بالاسى ۇمىتۋعا اينالعان وتامالى وڭدىرمايدى دەۋشى ەدى, بۇل جولى دا جەتىستىرمەدى. وتامالىنى ولتىرگەن بەس كۇن سوققان بورانداي ءبۇرىپ كەلدى. جالاڭاشتانعان جەر ءبۇرىستى, جەرمەن بىرگە ەل ءبۇرىستى. ەندى تۇسپەستەي ەرىپ جوعالعان قار ءبىر-اق كۇندە قالانىڭ اۋزى-مۇرنىن بىتەپ تاستادى. قالادا مۇنداي بولعاندا, دالادا مال باققان ەلدىڭ جايى نە بولدى ەكەن دەستىك. اتتىڭ بەلىنە قاراپ قالعان بۇرىنعى زامان ەمەس, دەسەك تە, ءتورت ت ۇلىك ەندى تولدەپ جاتقاندا وڭاي تيمەگەنى انىق قوي. جاڭا تۋعان جاس ءتول بىلاي تۇرسىن, قوستاناي مەن تورعايدىڭ اراسىندا كولىكتەر تۇرالاپ جاتقانىن الەۋمەتتىك جەلىدەن كوردىك. ءبىز توبىق جارماعامبەتوۆتىڭ «وتامالىسىن» پاراقتادىق.
جادىگەر • 17 ءساۋىر, 2023
ەكى يىنىنە ەل مۇراسىن قوندىرىپ ەلورداعا ەرتىس-بايان ءوڭىرى كەلدى. استاناداعى قولجازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىندا بۇقار جىراۋ قالقامان ۇلىنىڭ 355 جىلدىعىنا وراي «الاش اماناتى» اتتى كورمە قويىپ, قارىق قىلىپ جاتىر. جادىگەرلەردى اكەلگەن پاۆلودار وبلىستىق بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيى.
ادەبيەت • 17 ءساۋىر, 2023
ءسىز دە تاريحي رومان, حيكايالاردى, بيلەۋشىلەر تۋرالى شىعارمالاردى از وقىماعان شىعارسىز. بيلەۋشىلەر تۋرالى تاريحي دۇنيەلەردىڭ كەي تۇستارى جانىڭدى تۇرشىكتىرەدى عوي. قانتوگىس, قاتىگەزدىك, كونبەگەندى جازالاۋ... تاريحتا قاشان دا سولاي بولعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس جانە قايتالانىپ كەلەدى. ءبىز وندايدا «قاجەت جەرىندە قاتىگەزدىك پەن قاتالدىق كەرەك, دەسەك تە, ادامنىڭ زاڭعار ۇلىلىعىن سەن ساعىنىشىمەن ەسەپتە» دەگەن تولەگەن اقىننىڭ سوزىنە جۇگىنەمىز. بويىن ۇلى ساعىنىش, ىڭكار سەزىم بيلەمەسە, مىڭ جەردەن باتىر, ايلاكەر پاتشا بولسىن, ونى ەر دەپ تانۋعا, ادام دەپ ساناۋعا بولا ما؟ بۇل اسا ۇلكەن ءھام ۇڭعىل-شۇڭعىل, جىم-جىلاسى كوپ تاقىرىپ بولعاندىقتان ءار قىرىنان كەلۋ كەرەك شىعار, الايدا ءبىز وقىعان موريس سيماشكونىڭ «جۋسان» حيكاياسىنان وسىنداي وي تۇيدىك. شىعارمانى ورىسشادان ءابىلماجىن جۇماباەۆ اۋدارىپتى.
ادەبيەت • 13 ءساۋىر, 2023
اۋەلى ءسوز بولسا, ول دا دىبىستان شىعادى. دىبىس, داۋىسسىز ءسوز بولا ما؟ بىراق جۇرەكتىڭ ءۇنى دىبىسسىز دا قۇدىرەتتى ەمەس پە؟ ونى ەستۋ ءۇشىن قۇلاق ەمەس, جۇرەك كەرەك. حح عاسىردا «كىسىلىك كۇيدە عانا قالدى» دەپ اۋەزوۆ تەگىن ايتتى دەيسىز بە؟ ءبىزدىڭ دالادا ءتورت اياعىن تەڭ باسىپ كۇي مەن ءسوز قاتار تۋعانعا ۇقسايدى. ەسكەن سامال, كوشكەن اڭىز, دەسكەن اڭگىمە, جىرمەن جەتكەن كۇيدى تىڭداعاندا الگىندەي ويعا جەتەلەيدى. كوڭىلدىڭ كۇيىنەن تۋادى دا ءبارى.
ادەبيەت • 10 ءساۋىر, 2023
«جۇيرىك اتقا مىنگەنىڭ بار ما؟» دەپ باستالاتىن جولدار بار, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ ءبىر شىعارماسىندا. «اقبىلەكتىڭ» ورتا تۇسىندا بولسا كەرەك. جاقسى ات جالىنداعى اسەر مەن جەلىك, كوڭىل مەن ءومىر تۋرالى ونداي نانىمدى جەتكىزگەن جازبانى وقىمادىق. ء«دامى اۋىزدان كەتپەيدى» دەگەندەي, اراسىندا ەمىس-ەمىس ەسكە تۇسەدى. «جاقسى ات قۇلاعىندا بەستى قىمىزدىڭ جەلىگى» بار دەگەن ءسوزدى دە سوندا وقىعانبىز.
ادەبيەت • 05 ءساۋىر, 2023
ءومىر ادەبيەتتەگىدەي, ادەبيەت ومىردەگىدەي, ءبىرىن-ءبىرى قايتالايدى. ءسىز قاي كەڭىستىكتە ءومىر سۇرمەڭىز, ءبارى ءبىر «قاراۋىلعا» ىلىكپەي قويمايسىز. بۇگىن بولماسا, ەرتەڭ. مۇمكىن ءسۇرىپ نەمەسە ءسۇرىلىپ جاتقان ومىرىڭىزگە ۇقساس جايلار سىزگە دەيىن بولىپ, جازىلىپ قويۋى دا كادىك. تاريحتاعى وقيعالار قايتالانىپ وتىرارىن نەگە جوريسىز؟ بيلەۋشىلەردى بيلەۋشىلەردىڭ ومىرىمەن, ونەر ادامدارى تاعدىرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇقساستىعىن, تاعىسىن تاعى سالعاستىرا كەلە تۇڭىلەسىز دە جەكە قالۋعا تىرىساسىز.
ونەر • 02 ءساۋىر, 2023
بۇگىندە دۇنيەدەگى جاندى, جانسىز قۇبىلىستىڭ ءبارى عىلىمنىڭ زەرتتەۋ نىسانىنا اينالدى. جارىقتىڭ جىلدامدىعى, بالىقتىڭ قاراڭعىدا ساۋلە شاشاتىنى, سۋدىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى, سۋ تۇرماق فوتونداردىڭ ءوزى بۇرىنعى قۇرىلىمىن (نە بولعانىن) ەستە تۇتىپ قالادى ەكەن.
ادەبيەت • 29 ناۋرىز, 2023
ادەبيەتتە ارناۋ ولەڭ دەگەن بار. كونەدەن كەلە جاتسا كەرەك. الەم ادەبيەتىنىڭ بارىنە ءتان بولعاندىقتان, بىزدە دە نەبىر تۇرلەرى كەزدەسەدى. اسىرەسە جىراۋلار پوەزياسىنان وزىق ۇلگىلەرى از ۇشىراسپايدى. سول قادىم زامانداردان جەتكەن جىر, تولعاۋلار بىرەۋگە قاراتا ايتىلعانىمەن, تۇتاس ارناۋ دەپ قابىلداۋعا كەلىڭكىرەي دە بەرمەيدى. تولعاۋ دەسە جاراسادى. الايدا جەكە باسقا, ءبىر ادامعا قاتىستى ايتىلعاندىقتان, ارناۋ ەمەس دەپ تاعى ايتا المايسىز. بۇگىندە ادەبيەتتى شىن تۇسىنۋگە تىرىساتىندار اراسىندا جيىركەنىش تۋدىرۋعا اينالعان, مۇلدە قابىلدانبايتىن ولەڭنىڭ وسى ءتۇرىنىڭ ەرتەرەكتەگى تۇرپاتى مۇلدە وقشاۋ بولعانىن ايتقىمىز كەلەدى.
رۋحانيات • 28 ناۋرىز, 2023
استانادا شاكارىم شىعارمالارىنىڭ شۋاعىنا شومىلعاندار سىنعا ءتۇستى دەسە بولعانداي. بۇرىندارى اباي-شاكارىم وقۋلارى بولسا, بيىل رەسپۋبليكا كولەمىندە شاكارىم وقۋلارى تۇڭعىش ءوتىپ تۇرسا كەرەك. اتالعان بايقاۋدىڭ «شاڭىراق كوتەرىپ» جەكە شىققانىن رۋحانيات ارناسىنىڭ كەڭي تۇسكەنىنە بالادىق. سەبەبى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن وقۋشىلاردىڭ وسالى جوق پا دەپ قالدىق. كوزدەرى جانىپ كەمەڭگەردىڭ ولەڭدەرىن وقىعاندا, جاس جۇرەكتىڭ رياسىز ءۇنى كوڭىل باۋرايدى-اق.
تاريح • 27 ناۋرىز, 2023
بالكوندا مۋزىكا تىڭداپ, تەمەكى شەگىپ وتىراتىن ەكى بوزبالا ەسىڭىزدە شىعار؟ ول زاماننىڭ ەسەيىپ قالعان وقۋشىلارىنىڭ كوپ جۇرەتىن جەرى كوشە, ال فيلمدەگى ەكەۋدىڭ وتباسى مەن كوشەدەن بولەك وڭاشا ۋاقىتى بالكوندا وتەدى. 1988 جىلى رەجيسسەر قالىقبەك سالىقوۆ ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ «بالكون» پوەماسىنىڭ جەلىسىمەن ءتۇسىرىپ, سول جىلى جارىققا شىققان «بالكون» ءفيلمى ەمەۋرىنگە تولى, اسا كۇردەلى تۋىندى. ءتىپتى العاش كورگەن ادام سوعىستان كەيىنگى الماتىنىڭ ءبىر اۋدانى كولەمىندەگى كارتينا, نوستالگيا رەتىندە قابىلداۋى دا مۇمكىن. الايدا رەجيسسەر مۇلدە باسقا دۇنيەلەردى ىمدايدى دا وتىرادى. تۋىندىنىڭ ونە بويى ىم مەن ەمەۋرىننەن تۇرادى. انا ءبىر جۋان قارىن ارىزقوي مەن كۇيەۋى ىشكىش ايەل, بوريا اعايدان باسقاسىندا ايقاي جوق دەسە بولادى. بۇل كوركەم تۋىندىنىڭ جەتىستىگى ەمەس پە؟ بۇرىن كورگەندەرگە بۇل كينونى قايتا كورۋدى, كورمەگەندەرگە اسا ىجداھاتتىلىقپەن تاماشالاۋعا كەڭەس بەرەر ەدىك.
