بۇل اقىندار ۇرىس دالاسىنان رەپورتاج بەردى. جان-جۇرەگىنەن وتكەرىپ, قان تامشىلاپ تۇرعان ءولىمنىڭ ءوزىن ءور رۋحپەن جىرلادى. سونشاما قاندى قىرعىندى كەلىستىرىپ جىرلاۋدىڭ وزىنە ەرلىك كەرەك قوي. ادام بالاسىنىڭ باسى دەنەسىنەن ءبولىنىپ دومالاپ بارا جاتقاننىڭ ءوزىن ورنەكتەپ بەرۋ ءۇشىن جۇرەگىڭنىڭ تۇگى بولماسا, بىلمەيمىن. جاسىپ, شوشىپ, قاشىپ كەتۋى كەرەك ەدى. قاندى كورگەن, قان تامشىلاپ دىردەكتەپ بارىپ ولگەن جاندى كورگەن اقىن. بۇلاردىڭ كەۋدەسىندەگى رۋحقا قايران قالاسىز. اقىننىڭ جۇرەگى – باتىردىڭ مىنەزى كورىنەدى. ولاي دەيتىنىمىز, سوعىستا دىردەكتەپ جاتقان دەنەگە زەڭبىرەك وعى تۇسكەندە پارشا-پارشاسى شىعىپ, شاشىراپ كەتكەنىن ايانىشپەن جازعان باتىس اۆتورلارىن بىلەمىز. مۇنداي سۇمدىقتاردى مايدانداعى قازاق اقىندارى كورمەدى دەيسىز بە؟ كورگەندە قانداي؟!
«قاسيەت كۇشى ۇلى وتاننىڭ,
قاناتىن بەر قىران قۇستىڭ,
اشۋىن بەر ارىستاننىڭ,
جۇرەگىن بەر جولبارىستىڭ!
كۇللى الەمنىڭ اشۋ-كەگى
ورنا مەنىڭ كەۋدەمە كەپ!
جاۋ جولىنا اتام سەنى,
بومبا بول دا جارىل جۇرەك!»
دەپ جازدى. اۆتوماتتا اتار وعى تاۋسىلعاندا جاۋ تانكىسىنىڭ استىنا گراناتىمەن قوسا ءتۇسىپ جارىپ جىبەرگەن ابدوللانىڭ ەرلىگىن جىرلادى قاسىم. قايسىبىر باتىس جازۋشىلارى مۇنداي وقيعالاردى ايانىشتى اسەرمەن سۋرەتتەگەنى ەسىمىزدە. «شاشىلىپ جاتقان ەتتەرىن وكوپ قابىرعالارىنان قاسىقپەن قىرىپ الدىق» دەگەندەي سويلەمدەر ەسىمدە قالىپتى. ۇمىتپاسام, ەريح رەماركتا بولۋى كەرەك.
قاتەلەسپەسەم, باسى دەنەسىنەن ءبولىنىپ تۇسكەندە نەمەسە ءولىپ بارا جاتقاندا اياقتارى تىپىرلاپ قالعان جان يەسىنىڭ ازابىنان تۇرشىككەنىن تولستوي دا جازىپ, قاتتى قاپالانادى. مۇنى ادامزاتقا ءتان ارەكەتكە مۇلدە سىيدىرا المادىم دەگەن سىڭايدا وي ايتادى. ارينە, تولستوي بۇل جەردە سوعىستى جازىپ وتىرعان جوق. سوعىس يا باسقا بولسىن, قىرىپ-جويۋ مەن قانتوگىستىڭ اتى قانتوگىس قوي. سوندا قالاي بولعانى؟ قاسىمنىڭ ءوزى ايتپاقشى:
ء«ومىر گ ۇلىن جانشىپ, تاپتاپ,
شاشتان سۇيرەپ ماحابباتتى,
جەرىمىزدە جىنداي قاپتاپ,
نايزاعا ءىلىپ ار-ۇياتتى –
كەلە جاتتى سۇم جەندەتتەر,
جيىركەنىپ, جيىرىلدى جەر»,
بولىپ جاتسا دا ەرلىكتى جىرلاعان قازاق اقىندارى قاتىگەز بولعانى ما دەگەن سۇراق كولدەنەڭدەيدى. جوق, ارينە. بۇلاي ەتپەسە, ول اقىنداردان كەيىنگى ۇرپاق قۇردىمعا كەتەر ەدى عوي. بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن سىرباي ولەڭدەرىنەن تابامىز:
«ولتىرمەك بولدى ۇلىمدى,
دۇنيەگە ءالى كەلمەگەن.
ولتىرمەك بولدى جىرىمدى,
لينوتيپيستەر تەرمەگەن».
بۇدان ارتىق نە دەۋگە بولادى؟
تىرشىلىكتە ادامنىڭ ءوزىن وياتۋدان اسقان كۇش جوق ەكەنى ايتىلادى. رۋح كوتەرۋ! قازاقتار ارۋاق شاقىرۋ دەپ تە ايتا بەرەدى. سوعىسقا ءبىر قولىن بەرىپ كەلگەن سىرباي قاسىم جازا الماي كەتكەن سۇمدىقتار مەن قاسىرەتتەردى جىرلادى.
«كەتەردە سولدات جارىنىڭ,
ىشىندە قالعان انا جىل.
كوكەمدى ايتپاي تانىرمىن
دەپ ءبىر ءسابي بالا ءجۇر.
قايرىلماي قالاي كەتەرسىڭ,
حابارسىز قالاي ول توقتار.
كوردىڭ بە ونىڭ كوكەسىن,
سوعىستان قايتقان سولداتتار».
كەتىپ ءبىر قينالعان سولدات كەلىپ ەكىنشى قينالامىن دەپ ويلادى ما ەكەن؟
وتەجان نۇرعاليەۆ ايتپاقشى, «سوعىس» دەيتىن ءسوزدى ءتۇسىن... تۇسىنبە, تالاي بومبى جاتتى ىستەگەن ىسىندە» دەپ قازىر ادەبيەتتەن عانا پارىقتاي الامىز.
