بىردەن ايتايىق, قازىعۇلدىڭ ەڭبەكتەرى ءبىر قاراپ وتە شىعاتىن تۋىندىلار ەمەس. بۇل بىزدەن دە بۇرىن ايتىلعان پىكىر. دەسەك تە, كورمەسىنە بارىپ كوز توقتاتقاندار اۆتوردىڭ كوركەم تۋىندىلارىن «جۇتا» الماي, كەرىسىنشە ءوزى «جۇتىلعانىن» اڭداۋى دا ابدەن مۇمكىن. بوياۋلارى الىستان كوز تارتىپ قانا قويماي, ويلاندىرادى. ءار كارتيناسى ۇلكەن ءبىر كەڭىستىككە پارا-پار. قۋانىش پەن قايعىنى, اشۋ مەن جايدارى كوڭىل كۇيدى, ءۇزىلۋ مەن ۇزدىگۋدى, ادامزاتقا ءتان نەندەي سەزىم بار – ءبارىن بوياۋ تىلىنە كوشىرگەن ۇلت سۋرەتشىسىنىڭ باعاسىن بەرگەن عۇلامالار. كەزىندە سۋرەتشى شىعارماشىلىعى تۋرالى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ جازعانى بار:
«ماعان وسى ءبىر ادام ۇناپ قالدى: سۋرەتتەرى الداعان جوق – راسىمەن دە زامان تالابىنا, سونداي-اق تولىعىمەن داستۇرگە ساي ويلانادى ەكەن. ونىڭ قىلقالامىنان شىققان تۋىندىلار ءپىشىنى جاعىنان «مودەرنيستىك», الايدا قوزعاعان تاقىرىپتارى باياعىداعىداي. الپىسباي دالا, اۋىل, قورا-قوپسى سىندى تاقىرىپتارمەن شەكتەلگەن سياقتى بولعانىمەن, شىن مانىندە ءوز سۋرەتتەرىنە قانداي دا ءبىر عارىشتىق دەڭگەي بەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ سانامىزدىڭ شەڭبەرىن كەڭەيتە تۇسەدى», دەپتى كەزىندە ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى.
وسى جولعى «كوكتەمگى سامعاۋ» اتتى كورمەسى ۇلى دالا فيلوسوفياسى مەن كوشپەلىلەر ومىرىنەن سىر شەرتىپ, قازاق مادەنيەتىن جاندى بەينەگە اينالدىرعانداي اسەرگە كومدى. ول سالعان « ۇلى جىبەك جولى» اتتى بەينەلەر توپتاماسى وسى كۇنگى, بۇگىنگى كوش سەكىلدى كوڭىل كۇي سىيلايدى. اسىرەسە ءبىزدى باۋراعانى – «اڭشى مەن قۇس» سۋرەتى. اڭشى نەمەسە مەرگەن نىساناعا الىپ كوزدەگەن قۇس ۇشىپ بارا جاتىر. قازاق تانىمىندا ايدىندا الاڭسىز جۇزگەن نەمەسە ۇيىقتاپ جاتقان اڭدى اتۋعا بولمايدى. قۇستى ۇشىرىپ, اڭدى تۇرعىزىپ بارىپ اتادى. ءسويتىپ اڭشى ۇشىرىپ جىبەرىپ, كوزدەگەن قۇس مەرگەننەن ءۇش-ءتورت ەسەگە زورايىپ كەتكەن سۋرەتتە. انىعىندا كىشى بولسا دا, ادامنان زور قاناتتى تىرشىلىك يەسى جەردەن كوتەرىلىپ بارا جاتقانى جانە تۇمسىعى مەن قانات, قاۋىرسىندارىنىڭ سۇلباسى عانا بولماسا, قۇس جەردەن كوتەرىلەردەگى زىمىرانداي الاپات جانتالاسقا نەمەسە اتوم بومباسى جارىلعانداي سۇمدىققا تاپ بولعانىن اينا-قاتەسىز اڭدايسىز. قاندىاۋىزدىڭ نىساناسىنا ىلىككەنىن جان-جۇيەسىمەن سەزىنگەن قۇستىڭ جانۇشىرعان كۇيىن بوياۋلار ايگىلەپ بەرەدى. اجال الدىنداعى نەتكەن سۇراپىل سەزىم, نەتكەن جانتالاس. ال ساداق تارتقالى جەردە تۇرعان مەرگەن بويىندا الىپ بارا جاتقان سەزىم تولقىنىسى جوق سياقتى. توڭىرەكتى قۇستىڭ ءولىم مەن ءومىر اراسىندا جاندارمەن بولعان سەزىم-تۇيسىگىنىڭ شاشىراندىسى جاۋلاپ العانداي. مۇمكىن وق ءتيىپ تە كەتتى مە ەكەن, بەلگىسىز. سەبەبى سۋرەتشى مۇندا قۇستىڭ جان-جۇيەسىنىڭ ارپالىسىنان بولەك, سۇيەك-سۇيەگىنىڭ قالاي بولشەكتەلۋگە اينالعانىن دا بەينەلەي العان. اللا-اي دەيسىز, ادامزات قاراقان باسى ءۇشىن جان-جانۋاردىڭ ءومىرىن قيىپ جىبەرگەندە, ولاردىڭ وسىنداي كۇي كەشەرىن سەزبەيتىن دە شىعار-اۋ. ال سۋرەتتەگى ءار بوياۋدى سويلەتە الاتىن مامان بولسا, ءبىزدىڭ دولباردان دا قياپاتتى پىكىر شىعارىنا ءبىز سەنىمدىمىز.
«الگى كارتينالار بىردە بەدەرسىز جازىلىپ, ءىزسىز, ءتۇسسىز, بوز تۇمانداي كەڭىستىككە كىرىگىپ, جوعالىپ, ەندى بىردە, ۆۋلكان قوتارعان قىزىل شوقتى لاۆادايىن اتىلىپ, رەلەفتەنە بەرى, كورۋشى نازارىنا اتىرىلا شىعىپ, جالىنىمەن بەت شارپىپ تۇرعانى. قىرىق قۇبىلىپ, مىڭ بۇرالىپ (ساپاسىمەن جاسقاپ, سانىمەن ىقتىرىپ), كوكىرەك كوزىنە باراقات سىيلاپ, ەلىتىپ تۇرعانى», دەپتى قازىعۇل كارتينالارى تۋرالى سۋرەتشى جەڭىس كاكەنوۆ. راسىندا «ۆۋلكان قوتارعان قىزىل شوقتى لاۆادايىن اتىلعان» بوياۋلار كىمدى دە بولسىن بەي-جاي قالدىرمايدى.
سۋرەتشىنىڭ ەڭبەكتەرى قازاقستاندا عانا ەمەس, شەتەلدەردە دە سۇرانىسقا يە. كورمەلەرى بەلگيادا, قىتايدا, تۇركيادا, ۇلىبريتانيادا, رەسەيدە, جاپونيادا, نيدەرلاندتا ءوتتى. كارتينالارىنىڭ باسىم بولىگى ەۋروپا, ازيا, امەريكانىڭ گالەرەيالارى مەن جەكە كوللەكتسيالارىن قىدىرىپ كەتكەلى قاي زامان؟ جەكەلەگەن تۋىندىلارىن لايما ۆايكۋلە, ديدە مارۋاني, جەرار دەپاردە, پاتريسيا كااس, بەلگيا كنيازى لوران سياقتى اتاقتى ادامدار ساتىپ العانى ءمالىم. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, «ولار كارتينانى ساتىپ المايدى, سونداعى ەنەرگيانى ساتىپ الادى». كەنەپكە كوشكەن جاندى بەينە دەگەن سول شىعار.
ء«ار كورمەمدى اشقان سايىن تولقيمىن. 45 جىل شەبەرحانادا تاپجىلماي وتىرىپ, توننالاعان بوياۋ ەزىپ, كەنەپكە جاعىپ, 8 مىڭنان اسا كارتينا سالىپپىن. تۋىندىلارىم دۇنيە جۇزىنە تارادى. 45 جىل شىعارماشىلىقپەن اينالىسقاندا تۇسىنگەنىم, جاقسى شىعارما تەك جاراتۋشىنىڭ قولداۋىمەن شىعادى. سوعان كوزىم جەتتى. جاراتۋشى قولداماسا, سۋرەت سالىنبايدى», دەيدى ول.
كوللەكتسيونەر الپىسباي قازىعۇلدىڭ كوركەمسۋرەت مۇراعاتىندا ءابىلحان قاستەەۆ, جاڭاتاي شاردەنوۆ, ساليحيتدين ايتباەۆ, ۆلاديمير ەيفەرت, كيم كۋزنەتسوۆا سىندى اتاقتى سۋرەتشىلەردىڭ جانە باسقا كلاسسيكتەردىڭ تۋىندىلارى ساقتالعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
كوركەم ونەر تانىم كوكجيەگىن ءارى اسىرىپ, ۋاقىت پەن كەڭىستىكتەگى ادام رۋحى مەن ساناسىنىڭ ماڭگىلىگىن اسپەتتەيدى, كەيدە. سۋرەتشىنىڭ «كوشپەندىلەر», « ۇلى جىبەك جولى», «كوش», «اتالارىمىز» «كوكپار» سياقتى شىعارمالارىنا كوز توقتاتقان سايىن سونداي ويلار قاۋمالايدى. ول جىمداستىرعان بوياۋلارداعى وتكەن ءومىر قۇبىلىستارى بىزبەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ قانا قويماي, بولاشاققا بارا جاتقانداي ءتىل قاتادى. ءتىپتى بايانسىزدىقتى جوققا شىعارارداي كورىنەدى. قانشا زامان وتسە دە قيىندىقپەن كۇرەسۋدەن قاجىماعان ادام رۋحىنىڭ جەڭىمپاز ساۋلەسىن كوڭىل كۇيدىڭ اسەم كورىنىستەرىمەن ۇيلەستىرەدى. ادام دۇنيەگە كەلەدى, وسەدى, جەتىلەدى, قارتايادى, بىراق كوڭىل جاس كۇيىندە قالادى دەيتىن ۇلكەندەر. بۇل دا جاراتىلىستاعى كۇرەسكەر رۋحتىڭ ماڭگىلىكتى كوكسەۋىندەي. ەگەر سۋرەتشىنىڭ كوپ قىرىنىڭ بىرىنە توقتالساق, ءبىز وسى قاسيەتىن ەرەكشە اتار ەدىك. كوركەم ونەردە كوكجيەك جوق, شەكسىزدىك قانا بار.
