كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
مۇحيتتاي ءتۇپسىز, ءۇستى الۋان اعىس تا اعىسپەن نىعىزدالعان, ءمالىم دە بەيمالىم ادام جانىن نەگە ۇقساتۋعا بولادى؟ بالكىم جاپان تۇزدەگى جارىم تۇندە بەتىندە اي ساۋلەسى دىرىلدەگەن جەتى قات جەر استىنداعى قۇدىق سۋىنا ۇقساتارسىز. بالكىم, ەلسىزدەگى قوس تاۋدىڭ ورتاسىنا بىتكەن اتاۋسىز كولگە تەڭەرمىز؟ «كىتاپحاناشى كۇندەلىگى» ءبىر ءوزى بۇكىل ادام ءۇشىن ارپالىسقان جالعىزدىڭ جان ەڭبەگىندەي. ەجەلگى گرەك فيلوسوفتارى ء«وزىڭدى تانى» دەسە, ءال-فارابي «تىرشىلىك ءمانى – كەمەلدىككە ۇمتىلۋ» دەگەن ءتۇيىن ءتۇيدى. ءبىز الەمىنە قانىققان كىتاپحاناشى ۇزدىكسىز ماڭگىلىك كانوندى جۇزەگە اسىرادى. ول وزىندەگى الىپ كۇشتى قوزعاۋ ارقىلى تۇتاس قوعامعا ءۇن قاتۋشى. «تۇماندى تەڭىز ورىندە جالتىلداعان جالعىز جالاۋ» كۇن سايىن قايشىلىقتار شەڭبەرىنە ەنىپ, تالايعى كارى دۇنيەنىڭ تەڭبىل-تەڭبىل سىرلارىنا سۇڭگيدى.
«كىتاپحاناشى كۇندەلىگى» كىتابىنان ءسىز ادەبي, پسيحولوگيالىق ءھام فيلوسوفيالىق, وزىڭىزگە قاجەتتى بارلىق جانردى تابا الاسىز. بارلىق جانردا ويلانىپ, ساناداعى سۇراقتاردىڭ شەشىمىنە كەزىگەسىز. «ادامگەرشىلىكتىڭ شىڭى – بىرەۋدە دە مەن سياقتى جۇرەك, كوڭىل بار دەپ ويلاۋ. قازىر ادام بالاسىنىڭ ويلاپ تاپپاعانى جوق. دەگەنمەن جەر بەتىندە ادام باردا ونىمەن جۇرەتىن مەيىرىم, قامقورلىق, جاقسىلىق دەگەن بىرگە جاساۋ كەرەك ەكەنىن ۇعىنۋعا ءتيىسپىز. ...جانتالاسپاي ءومىر سۇرمەك كەرەك. جان تىنىشتىعىنا جەتەتىن ەشتەڭە جوق». جالپى بۇگىنگى قوعامنىڭ باستى دەرتى – جان تىنىشتىعىنىڭ شايقالۋى ەمەس پە؟ الەۋمەتتىك جەلىگە قاراساڭىز كۇن سايىن ءوزىن دالەلدەۋگە تىرىسقان ادامدار, كۇن سايىن ءوزىن دالەلدەمەسە دۇنيە قۇدىعىنا تۇسەردەي جان الىسقان ونەرپازدار. اپىر-اي, ونەر بۇگىنمەن ەمەس, ماڭگىلىكپەن ولشەنگەن ەمەس پە؟ «بۇگىنشىلدىك» بارلىق زامان ويشىلدارى اتىنان سىنالعان, اقىل كەسەلىنە شالدىقتىرار دەرت ەكەنى تۇسىنىكتى ەمەس پە؟ ءتىپتى ءوزىن دارىپتەۋ, ءوزىن ماقتاعان پىكىرگە كوپ كوزىنشە قۋانىش ءبىلدىرۋ, ءوزىن ماقتاعان جازبانى الاقايلاپ باسقالارمەن ءبولىسۋ قالىپتى ارەكەتكە اينالۋى – قوعامدىق دەرت ەكەنى داۋسىز. كىتاپحاناشى بايلاۋسىز كەتكەن دەرتتى تاپ باسىپ, كىتاپتىڭ ءار تۇسىندا «جان تىنىشتىعى» اتتى جاڭا تۇجىرىمداماسىن ۇسىنادى. «ۋاقىتىلى, جانتالاسپاي, بالانس ۇستاپ ءومىر ءسۇرۋ قاعيدالارىن يگەرمەي, ءومىردىڭ ءمانىن دە تۇسىنە المايمىز». «ادامنىڭ ساناسى وسكەن سايىن بىرەۋگە ۇناۋعا تىرىسپايدى, اينالاسىنىڭ وعان قول شاپالاقتاۋىن قاجەتسىنبەيدى. وزىڭە ۇناۋ – ادامزاتقا, جەرگە, پلانەتاعا شىن نيەتىڭمەن, سانالى تۇردە قىزمەت ەتۋ. وزىڭە ۇناۋ – ارىڭا ۇناۋ». وسى ءبىر جازبادان كىتاپحاناشىنى ءوز ماماندىعىنىڭ شىڭىنا جەتەلەگەن ىزگىلىككە عاشىقتىق, ماماندىعىنا دەگەن بيىك ماحاببات, ابزال سەنىم, كىتاپ پەن وقىرمانعا بولعان ءىلتيپات ەكەنىن باعامدايسىز. باعامدايسىز دا, وسىناۋ ۇلى ماقسات جولىنداعى جان يەسىنە رۋحاني جاقىنداي تۇسەسىز. جاقىن بولعان سايىن ءسىز دە جان تىنىشتىعىنا قاۋىشا باستايسىز.
القيسسا, «بال مەن بالا» اڭگىمەسى ەسكە تۇسەدى. بىردە شىعىس عۇلاماسى ءابۋ حانيفاعا اكەسى بالاسىن اكەلىپ, بال جەۋىن قويدىرۋدى وتىنەدى. عۇلاما قىرىق كۇننەن سوڭ كەلۋىن سۇرايدى. قىرىق كۇننەن كەيىن عۇلاما بالاعا «بال جەمە» دەيدى. بالا سول ساتتەن باستاپ بال جەۋدى دوعارادى. وسى وقيعادان سوڭ ۇستازدان «نەگە ەكى اۋىز سوزگە بولا بالانى قىرىق كۇن كۇتتىردىڭىز؟» دەپ سۇرايدى. عۇلاما «سىزدەر بالاڭىزدى الىپ كەلگەندەرىڭىزدە, مەن بال جەي̆تىن ەدىم. ەگەر جاساعان نارسەمدى جاساما دەپ كەڭەس ەتكەنىمدە, كەڭەسىم ناتيجەسىز قالار ەدى» دەپ جاۋاپ بەرەدى. بۇل عيبراتتى وقيعادان تۇسىنگەنىمىزدەي, كەز كەلگەن ماماندىق يەسى وزىندە باردى تالاپ ەتكەندە عانا قارقىندى جۇمىس ىسكە اسپاق. «كىتاپحاناشى كۇندەلىگىندە» بايقاعان كىتاپحاناشى ىزدەنىسى كۇن سايىنعى تولاسسىز ەڭبەك, جان الەمىندەگى اشىلۋلار مەن ىلگەرى اققان تولقىندار, مىلتىقسىز كۇرەسكە تولى. ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىتتى عانا قامتىعان كۇندەلىكتەن كىتاپحاناشى وقىعان جەتپىسكە جۋىق اۆتوردىڭ ەسىمى ايتىلىپ, سول كىتاپتاردان قورىتقان, ىزدەنىس شيىرىنان تۇزىلگەن وي-تولعامدار ورامى بايان ەتىلەدى. دەمەك, ءوزى ىزدەنىمپاز كىتاپحاناشى عانا وزگەگە كىتاپ وقىتا الادى, جۇرەگىنىڭ تەرەڭىنەن شىققان ءسوزى ارقىلى وقىرماندى پاراسات ەسىگىنە ماگنيتتەي تارتا بىلەدى. وعان ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان تۇلعا عۇمىرى بىردەن-ءبىر دالەل.
كىتاپحاناشى ءوزى كۇندەلىگىندە كەلتىرگەندەي «ەلەۋسىز ۇلى بولا بىلەدى», «جارقىراي كورىنۋ» ءۇشىن «اسىرا سىلتەۋگە ۇرىنبايدى». بار نارسە ءوزى-اق كورىنەدى. ءبىز وسىناۋ كىتاپحاناشى الەمىن اشتىق تا, ونداعى تىنىشتىق پەن ماحابباتقا كۋا بولدىق. ادامدىق ءۇشىن الىپ ارپالىسقا تۇسكەن, كىتاپحاناشى دەگەن اسقار ماماندىقتىڭ تۋىن كوتەرگەن, تارازىسى مەن قازىسى ءوز بويىنا ورنىققان شىن تۇلعاعا كەزىكتىك. ءبىر كىتاپحاناشىنىڭ جان دۇنيەسى ارقىلى بارلىق كىتاپحاناشىعا كوڭىل تەرەزەمىز اشىلدى. ەگەر ءبىز سەزىنگەن عاجايىپ كۇيدى جان ۇشىڭىزبەن تۇسىنگىڭىز كەلسە, ءسىز دە وسى ءبىر سيقىرلى كىتاپ قاقپاسىن اشىڭىز, قادىرلى وقىرمان!
