ەلوردادا شىعىستانۋشى, ماملۇكتەر تاريحىن زەرتتەۋشى, ارابتانۋشى قايرات ساكيدىڭ «شەركەش ماملۇك سۇلتاندارى» كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. تۇساۋكەسەرگە زيالى قاۋىم وكىلدەرى, تاريحشىلار, وقىرماندار قاتىستى.
ءىس-شارادا ءسوز العان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءادىل احمەت عالىم ەڭبەگى جونىندە پىكىر ءبىلدىردى.
– جالپى, بۇل جيناق ەلىمىزدىڭ وركەنيەتىنە قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس دەپ ايتقىم كەلەدى. وسى تۇساۋكەسەرگە كەلمەس بۇرىن قايرات ساكيدىڭ كوپتەگەن سۇحباتىن, پىكىرىن شولىپ, قاراپ شىعىپ, ريزا بولدىم. قايراتتىڭ عىلىمعا قوسقان ەڭ ۇلكەن ۇلەسىنىڭ ءبىرى – بەيبارىس ەسىمىن بايبارىس ەتىپ انىقتاپ, دالەلدەۋى. بۇل كىتاپ ءار قازاقتىڭ ماقتان تۇتار شىعارماسى دەسەك, ارتىق ايتقانىم ەمەس. قايرەكە, ءسىز ۇلكەن شارۋا ءبىتىردىڭىز, ەلىڭىزگە ۇلكەن جاقسىلىق جاساپ وتىرسىز. مۇنىڭ ءبارى پاتريوتتىق نامىستى وياتاتىن اتاۋلى ەڭبەك, – دەدى عالىم.
كىتاپتا ورتاعاسىرلىق جازبا مۇرالاردى تالداي وتىرىپ, شەركەش ماملۇكتەردىڭ شىققان تەگىن, ولاردىڭ باسقا ۇلىستارمەن ەتنوستىق, لينگۆيستيكالىق, ەتنوگرافيالىق بايلانىسىن انىقتاعان. تاريحي شىعارمادا ورتا عاسىردا 267 جىل ءومىر سۇرگەن تۇركى مەملەكەتىندە بايبارىس سۇلتان نەگىزىن قالاعان قىپشاق ماملۇكتەرىن اۋىستىرعان شەركەش سۇلتاندارى تۋراسىندا سىر شەرتىپ, ارعى تاريحىمىزدى بايان ەتەدى.
شارادا جيناق اۆتورى قايرات ساكي ءوزىنىڭ تاريحقا كەلۋ جولى تۋراسىندا باياندادى.
– مەن ءاۋ باسىندا اراب ءتىلى مامانى بولدىم. ال تاريحتى جازۋعا كەلۋ جولىما كەلسەك, يوردانيادا وقىپ, يراكتا ءۇش جىل اۋدارماشى بولىپ قىزمەت ەتتىم. يراكتاعى اراب سوزدىگىندە تۇركى سوزدەرى وتە كوپ. مىنە, وسىلايشا سانام ويانىپ, مىسىر ەلىنىڭ كىتاپحانالارىن اقتارۋ ارقىلى تۇركىلىك تاريح تۋراسىندا قۇندى مالىمەتتەرگە كەزىكتىم. وسىنىڭ ءبارى تاريحقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىمدى وياتتى, ماقالالار جازا باستادىم. ال بۇگىنگى شەركەشتەر تاريحىن جازۋ بارىسىندا الەمنىڭ ءبىرتالاي ەلىن ارالاپ شىقتىق, – دەدى عالىم.
مۇنان سوڭ ءىس-شارا سۇراق-جاۋاپ تۇرىنە اۋىسىپ, ماملۇكتەر, شەركەشتەر تاريحى بويىنشا عالىمعا ءارتۇرلى ساۋال قويىلىپ, جاۋابىندا ماڭىزدى پىكىرلەر ءوربىدى. ونىڭ ىشىندە مىسىرداعى تۇركى مەملەكەتىن (1250-1517) 1382 جىلدان 1517 جىلعا دەيىن باسقارعان شەركەش سۇلتاندارىنىڭ بيلىككە كەلۋ تاريحى, اتاقتى تۇلعالارى, مەملەكەت باسقارۋ مەن مادەنيەت سالالارىندا قالدىرعان ءىزى, ساقتالعان مۇرالارى جونىندەگى زەرتتەۋ تۋراسىنداعى مالىمەتتەر قامتىلدى. جيناقتىڭ نەگىزگى مازمۇنى دا – ورتاعاسىرلىق جازبا مۇرانى تالداۋ ارقىلى شەركەش ماملۇكتەردىڭ شىققان تەگىن, ولاردىڭ باسقا حالىقتار مەن ۇلىستارعا ەتنوستىق, لينگۆيستيكالىق, ەتنوگرافيالىق بايلانىسىن انىقتاۋعا ارنالعان.
ايتا كەتەيىك, عالىم وتكەن جىلى سۇلتان بايبارىستىڭ 800 جىلدىعىنا وراي «سۇلتان بايبارىس» كىتابىن وقىرمانعا ۇسىنعان ەدى. بيىل «جالايىرلار تاريحى» اتتى جيناقتى تولىقتىرىپ باسىپ شىعارماق.
