ادەبيەت • 06 قاڭتار, 2023

«قالقامان-مامىر»: سيرەك جانرداعى پرەمەرا

685 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

شاكارىم – وتكەن عاسىرداعى ەڭ قۇپيا, ەڭ تىلسىم ەسىم. ۇلتىن اعارتۋ جولىندا ادامدىق بورىش ءۇشىن كۇرەسكەن قايرات­كەر تۇلعانىڭ پوەمالارى ويلى وقىرماننىڭ التىن قازىنا­سىنا اينالدى. «استانا وپەرا» تەاترىندا اقىن شاكارىم قۇداي­بەردى ۇلىنىڭ پوەماسى جەلىسى بويىنشا جازىلعان «قالقامان – مامىر» ۇلتتىق وپەرا-بالەتىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. كومپوزيتور بالنۇر قىدىربەكتىڭ مۋزىكاسىمەن ارلەن­گەن قويىلىم 28-29 جەلتوقساندا كورەرمەنگە جول تارتتى. «قال­قامان-مامىر» وپەرا-بالەتىنىڭ قويۋشى ديريجەرى – قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ابزال مۇحيتدين بولسا, قويۋشى رەجيسسەر – قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلى­عىنىڭ لاۋرەاتى, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى يۋري الەكساندروۆ.

«قالقامان-مامىر»: سيرەك جانرداعى پرەمەرا

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»

– مەن وپەرا سپەكتاكلدەرىنىڭ ءتۇرلى ۆارياتسيالارىن قويدىم, الايدا وپەرا-بالەتتى ەشقاشان قويىپ كورمەپپىن. بۇلار ۇنە­مى ماعان ونەردىڭ مۇلدە ۇيلەس­پەيتىن تۇرلەرى سەكىلدى كورى­نەتىن. ينتەرمەديا تۇرىندە وپە­راداعى بالەتتىك ءنومىر – بۇل قالىپتى قۇبىلىس, بىراق بالەت شىعارمانىڭ دراماتۋرگيا­سىنا ەنگىزىلگەندە جاعداي باس­قاشا بولادى... بۇل تاپسىرمانى ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس­تەي كورىندى. دەگەنمەن جۇمىس با­رىسىندا مەنىڭ ويىما شىنايى ومىردەگى قالقامان مەن ما­مىردىڭ قاسىندا ولاردىڭ جان­دارى جۇرسە قالاي بولار ەدى دەگەن يدەيا كەلدى. بۇل تىلسىم جاراتىلىستار وزدەرىنە با­لەتتىك جۇكتەمەنى الىپ, وسىلاي­شا شىنايى الەمدى رۋحاني الەممەن بايلانىستىرعانداي بولادى. كەز كەلگەن مۋزىكالىق سپەكتاكلدىڭ ماقساتى وسى بولىپ تابىلادى, ياعني شىنايى الەم بەينەلەنەتىن وزگەشە عالام جاساۋدى كوزدەيدى. ەگەر ول قولىنان كەلسە, ارتىستەرگە ونەرىن كورسەتۋگە قىزىقتى جانە كورەر­مەندەردىڭ نازارىن ۇستاپ تۇرا الاتىن جاڭا ساحنا كەڭىستىگى پاي­دا بولادى, – دەدى يۋري الەك­ساندروۆ.

قويىلىمنىڭ قويۋشى حورەو­گرافى كوپكە بەلگىلى نادەجدا كالينينا ءباسپاسوز جيىنىندا جۇمىس بارىسىنىڭ قالتارىس-بۇلتارىسى جونىندە ايتىپ ءوتتى. حوردىڭ ادەمى دىبىستالۋىنا باس حورمەيستەر, قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەر­جان ءداۋىتوۆ ىقپال ەتتى. ال ستسە­­­نوگراف جانە كوستيۋمدەر بو­يىنشا سۋرەتشى رەتىندە ۇزاق جىل شىعارماشىلىق ۇيلە­سىمدىلىكتە جۇمىس ىستەپ كەلە جات­قان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرلەرى سوفيا تاسما­عامبەتوۆا مەن پاۆەل دراگۋنوۆ تەر توكتى. جارىق بويىنشا سۋ­رەتشى – سەرگەي شەۆچەنكو, ال بەي­نەپروەكتسيالار بويىنشا سۋ­رەتشى – پاۆەل سۋۆوروۆ.

«استانا وپەرا» تەاترىن­دا وتكەن قويىلىمنىڭ پرەمەراسىنا كورەرمەن تۇس-تۇستان اعىلدى. زال لىق تولىپ, تەاتردىڭ ءۇش قاباتىنان سام­ساعان حالىق قويى­لىمدى جو­عارى قوشەمەتپەن قارسى ال­دى. ساحناداعى قال­قامان مەن مامىر, انەت بابا كورىنىسى شىنايى بەينەلەنگەن. ساحنا كورىنىسى قازاقتىڭ الۋان تابي­عاتىمەن بەزەندىرىلىپ, قوس عاشىق­تىڭ ماحاببات حيكاياسى شەبەر ۇيلەستىرىلگەن.

كومپوزيتور بالنۇر قىدىر­بەك قويىلىم جونىندە ايتا كەلە, تاريح قويناۋىنا كوز جۇگىرتتى.

– مەن بۇل شىعارماعا ءبىرىنشى كەلگەن كەزدە قازاق ادەبيەتىندە شاكارىم دەگەن ەسىم جوق بولاتىن. اقىن رەپرەسسياعا ۇشى­راپ, ەسىمى جابىق كۇيىندە ساق­تالدى. ونىڭ شىعارمالارى جو­نىندە ەشكىم اۋىز اشپايتىن. «قال­قامان مامىر» قويىلىمى جايلى يدەيا شىققان كەزدە كاۋكەن كەنجەتاەۆ ويىما ورالدى. كاۋكەن اعا پوەمانى جاتقا وقيتىن. سوناۋ وتىزىنشى جىلدارى, جاس كەزىندە وقىپ جاتتاپ العان ەكەن. ال قويىلىمدى ساحناعا شىعاراردا قيالىمىزدان قوسقان تۇستارىمىز دا بار, بىراق بارىنشا تۇپنۇسقانى ساقتاۋعا تىرىستىق, – دەدى كومپوزيتور.

بولاشاقتا «قالقامان ما­مىر» سەكىلدى سيرەك جانرداعى پرەمەر­لار كورەرمەنگە جول تارت­سا, كورەرەمەننىڭ كەۋدەسىن قۇن­دىلىققا تولتىرارى ءسوزسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار