«بۇل ولكە – ءبىزدىڭ اۋىل
جايلاعان جەر,
جەلىگە اساۋ ق ۇلىن بايلاعان جەر.
كوزىمە وت-جالىنداي كورىنەدى,
ايقاسىپ ق ۇلىن-تايداي
ويناعان جەر».
ءيا, ءان اۋەلەپ قويا بەرگەندە تۋعان جەردىڭ تازا اۋاسى كەڭسىرىكتى جارىپ, الاڭسىز وسكەن بالالىق داۋرەن قيال پەردەسىندە قالىقتاپ قوياتىنى بار. كەشكى ازان-قازان ءسات, مال ورىستەن قۇلاپ, اينالا شاڭ شۇبالعان مەزەت, جۇگىرگەن بالا, جىلاعان ءسابي داۋسى, ارىرەكتە ءۇنسىز نەمەرەسىنە قاراعان قارت – مۇنىڭ ءبارى اسەم كارتيناداي جۇرەكتە شايقالادى, جانعا بەلگىسىز كۇش قۇيادى.
ءان تۋرالى دەرەكتەر شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋماسى, اقساقال ارعىنبەك قيلىباەۆتىڭ اۋزىنان جازىلىپ الىنعان. كونەكوز قاريانىڭ ايتۋى بويىنشا ەرتەدە كەرەي ەلىنىڭ قىزى نايمان ەلىنە كەلىن بولىپ تۇسكەن. ءوز ەلىندە سۇيگەن جىگىتى بولىپ, وزگە ەلگە ماجبۇرلىكپەن ۇزاتىلادى. كەيىن بوسانىپ, بوبەگىن باۋىرىنا العان كەزدە بەسىك جىرىمەن قوسا ءبىر ءاندى ىڭىلداپ ايتىپ, ىشتەگى مۇڭىن انگە قوسادى. تۋىندى ەل اراسىندا كەڭىنەن تارالىپ كەتەدى. وكىنىشكە قاراي, ءاننىڭ تولىق سوزدەرى ۇمىتىلىپ, تەك «ەي, احاۋ ساباز, ۇشىردىم ۇياسىنان بالاپان قازدى-اي» دەگەن جولدارى عانا ساقتالىپ قالادى.
قايىرماسى قالعان ءان ولەڭىن قايتا جازىپ شىعىپ, قار استىنداعى گۇلدەي قايتا بۇرلەتىپ, ەلەۋلى ۇلەس قوسقان بەلگىلى اقىن-دراماتۋرگ ارعىنباي جۇماجان ۇلى. موڭعوليا ەلىنىڭ بايان-ولگەي مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن اقىننىڭ جازعان ءماتىنى حالىق اراسىنا ءسىڭىپ كەتكەن. ءان ءماتىنى مەن اۋەنى موڭعوليا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كۇيشى-سازگەر, ونەرتانۋشى قابىكەي احمەر ۇلى جيناستىرعان «موڭعوليا قازاقتارىنىڭ حالىق اندەرى» كىتابىندا جارىق كورگەن. ارعىنباي جۇماجان ۇلى جازعان تۇپنۇسقادا ولەڭنىڭ قازىرگى ورىندالىپ جۇرگەن ماتىنىنەن ايىرماشىلىقتار بايقالادى.
«بۇل ولكە – ءبىزدىڭ اۋىل كۇزدەگەن جەر,
قاراكوز بويىن سىلاپ تۇزەگەن جەر.
كوزىمە وت-جالىنداي كورىنەدى,
قولاڭ شاش ۋادەسىن ۇزبەگەن جەر».
ماسەلەن, شۋماقتىڭ ەكىنشى قاتارىن ءانشى جانار ايجانوۆا ورىنداۋىندا «اينالىپ سۇلۋ شاشىن تۇزەگەن جەر» دەپ قولدانىلىپ ءجۇر. ال تۇپنۇسقاداعى «قاراكوز بويىن سىلاپ تۇزەگەن جەر» دەگەن قازاقى توپىراق, شەكسىز تامىر جىمداسقان سيقىرلى قاتار اندە نەگە ساقتالمايدى؟ «بويىن سىلاعان» ارۋ بەينەسى – قازاق ارۋىنىڭ ادەبى مەن قىلىعىن, نازەركە بولمىسى مەن ۇياڭدىعىن كورسەتىپ تۇر. كوز الدىڭىزعا العاش بويجەتكەنىن سەزىنگەن جۇسىپبەكتىڭ اقبىلەگى, اۋەزوۆتىڭ ار وتىنا ورتەنىپ اجال قۇشار عازيزاسى, بەيىمبەتتىڭ ء«ارى سۇلۋ, ءارى ەستى» شۇعاسىنىڭ بوياۋى قانىق تۇرپاتى كەلەدى.
«بۇل ولكە – اتا-بابام كوكتەگەن جەر,
قورامنان اقتىلى كوي كەتپەگەن جەر.
كوزىمە وت-جالىنداي كورىنەدى,
الدىمنان كەلىن كەسىپ وتپەگەن جەر».
وسى شۋماقتىڭ ورىندالۋىنا باجايلاپ قاراساق, ءبىرىنشى قاتار «بۇل ولكە – ءبىزدىڭ اۋىل كوكتەگەن جەر» دەپ ايتىلىپ ءجۇر. تۇپنۇسقاداعى «اتا-بابام» كوكتەگەن جەر» دەگەن قاتارى كىسىگە شۇڭعىما وي سالىپ, تولاعاي تاريحقا كوز سۇزۋگە ۇندەيدى. ءبىر اۋىلدىڭ ەمەس, تۇتاس ءداۋىردىڭ, تۇتاس شەجىرەنىڭ تاريحىن ساناعا اكەلىپ تۇر. ءان ولەڭى بۇزباي ورىندالسا, مۇنان دا اۋەزدى, اسەرلى بولار ەدى. ويتكەنى حالىق اندەرىنىڭ ءاربىر ءسوزى ءبىر ادامنىڭ تاعدىرىن جاساعان ميلليون ۇرپاقتىڭ تىكتەلگەن قولىنداي ءبىر-بىرىمەن تىعىز ساباقتاسىپ تۇر ەمەس پە؟
