شاعىن مەكتەپتەردىڭ مۇمكىندىگى قانداي؟

جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن مەكتەپتەر تەح­ني­كا­لىق جاب­دىق­تالىپ, جوعارى جىل­دام­دىق­­تى ينتەرنەتپەن قامتىلۋعا ءتيىس. مۇنىمەن قوسا مەكتەپتەردە جي قولدانۋ ستاندارتى, ءبىلىم كون­تەنتىن گەنەراتسيالاۋ ەرەجەسى, ناتي­جەلەردى باعالاۋ جۇيەسى بەكى­تىلۋگە ءتيىس. ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەك­قورىنىڭ جاڭعىرتىلۋى ناتي­جەسىندە LMS جۇيەلەرى, ياعني ەلەك­تروندىق كۇندەلىكتەر مەن جۋر­نال­دار بىرىڭعاي دەرەكتەر قوي­ماسىنا بىرىكتىرىلىپ, «QazTech» مەم­لە­كەتتىك بۇلتتى پلاتفورما­سىنا شوعىر­لا­ناتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا ەلى­مىزدە 160 مىڭنان استام پەداگوگ پراكتيكالىق جي داعدىلارىن مەڭ­گەرگەن. جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىز­گەندە وقىتۋ فور­ماتى مەن رەسۋرستارىن ازىرلەۋ, قاشىق­تان جانە وفلاين وقىتۋدىڭ ۇيلە­سىمى ەسكەرىلىپ, قازاق تىلىندەگى جي وقۋ­لىعى مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇ­رال­داردى دا­يىنداۋ كوزدەلىپ وتىر.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ورتا ءبىلىم جۇيە­سىنە جاساندى ينتەللەكتىنى ەن­دىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىققا قول قويۋى ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە يننوۆاتسيالىق شە­شىمدەردى ىلگەرىلەتۋگە ىقپال ەتەدى. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفر­لىق شەشىمدەر شالعاي اۋىل­دار مەكتەبىندە قولدانىلۋى وقۋ­شىلاردىڭ دا, مۇعالىمدەردىڭ دە تسيفرلىق قۇزىرەتىنىڭ ارتۋى­نا, ادىستەمەلىك ماتەريالدار مەن ونلاين رەسۋرستاردىڭ قول­جە­تىم­دى­لىگىنە ىقپال ەتەدى. ءبى­لىم ءۇردىسىن جاڭا باعىتقا بۇرىپ, سىني ويلاۋ, اقپاراتتى تالداۋعا كەڭ مۇمكىندىك تۋعىزادى.

الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, وقۋشىلارىنا ءپاندى جاڭاشا ءتۇسىندىرىپ جۇر­گەن تاراز قالاسىنداعى نزم فيزيكا مۇعالىمى ميرلان جۋسام­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي الگوريتمدەردى وقۋ ۇردىسىندە قول­دانۋ جاڭا ءبىلىم كەڭىستىگىنە جول اشادى. ناقتى اقپارات قاجەت بولعان جاعدايدا جي كومەگىمەن جىلدام جاۋاپ الۋعا بولادى. ول وقۋشىنىڭ جەكە جاردەمشىسى بولا الادى. وقۋ ۇدەرىسىندە ەسەپ شىعارۋ دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ كومەكتەسەدى.

«تيكتوكتاعى» ءبىلىم كانالىما ۇلگىلىك جانە زەرتحانالىق جۇ­مىستاردى ءتۇسىرىپ, جۇكتەپ وتىرامىن. قىزىقتى ءارى تۇسىنىكتى ەتۋگە تىرىسامىن. جۇكتەلگەن ماتەريالدار نەگىزىندە وقۋشىلار تانىستىرىلىمىن ازىرلەيدى. جاڭا ءبىلىم داعدىلارىن ۇيرەنەدى. وسىعان قاراپ ولارعا ينتەرنەتتىڭ وڭىرلەردە قولجەتىمدى ەكەنىن ءارى وقۋشىلار قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعارى ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ونى جەلى پايدالانۋشىلار كونتەنتى, كەرى بايلانىس ناتيجەسىنە قاراپ بىلۋگە بولادى», دەيدى م.جۋسام­باەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, وقۋشى­لاردىڭ جي الگوريتمىن ءتيىمدى قولدانۋ ەرەجەسىن, ەتيكاسىن ۇيرەتۋ – مۇ­عالىم ءۇشىن باستى ماسەلە. ويتكەنى, ونىڭ بىرقاتار تاۋە­­كەلى بار. جي كومەگىمەن ورىندال­عان ءۇي تاپسىرماسىنداعى ايىرماشى­لىقتى مۇعالىم بىردەن بايقاپ قويا­­دى. اسىرەسە الگوريتمنىڭ قولدانىل­عانى ەسەپتەردى شەشكەندە انىق كوزگە تۇسەدى. مۇعالىم ءبىر عانا فورمۋلا قولدانسا, جي ەسەپتىڭ شەشىمىن ۇزاق جولمەن قاراستىرادى. قورىتىندىسىنا وقۋشى وزدىگىنەن قۇرىلىمداي المايتىنداي شەشۋ جولى ءتۇزىلۋى مۇمكىن. سىنىپتا بەلسەندىلىك تانىتپايتىن وقۋشىنىڭ ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداعاندا جي كومەگىنە جۇگىنگەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس جانە ونىڭ جاۋابى دا ءاردايىم دۇرىس بولا بەرمەيدى. ەسەپ شىعارعاندا ول تىلدىك مودەل بولعاندىقتان, بىردەن كوزگە تۇسەدى. ناقتى ەمەس اقپارات بەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇعالىم ناقتى مىسالدارمەن ءتۇسىندىرۋى قاجەت.

«Qazaq Expert Club» ءبىلىم سا­لاسىنداعى ساراپشىسى باحىتجان دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, جوبانى قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە اسىرۋدا سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا, پاۆلودار, باتىس قازاقستان, اقتوبە, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەرى كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. رەس­مي دەرەكتەر بويىنشا وسى وڭىرلەردە اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ, شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى جوعارى. سوندىقتان تىرەك مەكتەپ پەن شا­عىن مەكتەپتىڭ جەلىلىك بايلانىسى, تسيفرلىق كونتەنت جانە قاشىقتان قولداۋ كورسەتۋ بۇل ايماقتار ءۇشىن باسىم مودەل سانالادى. ەىدۇ دەرەكتەرى ەلىمىز وڭىرلەرى اراسىندا تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەن پەداگوگتەردىڭ تەحنولوگيالىق دايارلىعى بويىنشا ايىرما­شىلىقتار بار ەكەنىن كورسەتەدى. 2023 جىلى ۇلتتىق بايان­دامادا مەكتەپتەردىڭ 99,7 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلعانى كورسەتىلگەن. بىراق ساپا بىركەلكى ەمەس. «ينتەرنەت بار» دەگەن كورسەتكىش ازىرگە جي سەرۆيستەرىن تۇراقتى پايدالانۋعا جەتكىلىكتى ەمەس. وعان قوسا, ەل بويىنشا ءبىر كومپيۋتەرگە ورتا ەسەپپەن 4 وقۋشىدان كەلەدى. ەلىمىزدە قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ينتەرنەت ساپاسى, قۇرىلعىلارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جانە ءىت-كادرلار بويىنشا ايىرماشىلىقتار ءالى كۇنگە ساقتالىپ وتىر.

«بۇل ايىرماشىلىقتى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ قۇ­رىلىمى ايقىن كورسەتەدى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 2 500-دەن استام شاعىن جيناقتى مەكتەپ بار, بىراق وندا تەك بارلىق وقۋشىنىڭ 5 پا­يىزعا جۋىعى عانا ءبىلىم الادى. مەملەكەتتىك مەكتەپتەردىڭ 70 پايىزدان استامى اۋىلدىق جەردە ورنالاسقان. وسى رەتتە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ۇلەسى 88 پايى­ز بولسا, قوستاناي وبلىسىندا 80 پايىز­دى قۇراپ, ءدال وسى وڭىرلەردە شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ كورسەتكىشىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. دەمەك, «Qazaq Digital Mektebi» سياقتى شەشىمدەر ءۇشىن نەگىزگى نىسانا – وسى ايماقتار. سوندىقتان جوبانى ىسكە اسىرۋدا وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەر باستى نازاردا بولۋى قاجەت», دەيدى ب.دۇيسەنوۆا.

جي قۇرالدارى بىلىمگە قولجە­تىم­دىلىكتى كەڭەيتىپ, ەرەكشە ءبىلىم قاجەتتىلىگى بار بالالاردى قولداۋدا ءتيىمدى مەحانيزم رە­­تىن­دە قاراستىرىلىپ وتىر. وعان قوسا «UNESCO جانە ەىدۇ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس جي ءبىلىم ۇردىسىندە وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىس­­­تىكتەرىن تالداپ, مۇعالىمنىڭ ۋاقى­تىن دا ۇنەمدەيدى. اكا­دە­ميا­لىق ادالدىقتىڭ بۇزىلۋى, وقۋشىلاردىڭ دايىن جاۋاپتارعا تاۋەلدىلىگى, جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋى, دەربەس مالىمەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى نەگىزگى تاۋەكەلدەر قاتارىندا. جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا وڭىرلەر اراسىنداعى تسيفرلىق تەڭسىزدىكتى ەسكەرۋ ما­ڭىزدى.

رەسمي مالىمەت بويىنشا «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن حالىقتىڭ 100 پايىزىن ينتەرنەتپەن قامتىپ, اۋىل­دىق ەلدى مەكەندەردى 90 پا­يىز وپتيكالىق بايلانىس­پەن قام­­تۋ جوسپارلانعان. وسى وراي­­­­دا ساراپشى, بىرىنشىدەن پەداگوگ­­­تەر­دىڭ تسيفرلىق جانە جي قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋ بو­يىنشا ۇلتتىق دەڭگەيدە تۇراقتى وقىتۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋ قاجەت­­­تىگىن اتاپ ءوتتى. ەكىنشىدەن, ءبىلىم سالاسىندا جي قولدانۋدىڭ ەتي­كالىق ستاندارتتارى مەن دەرەك­تەر قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى نور­­­ما­­­­­­تيۆ­تىك بازا ازىرلەنۋگە ءتيىس. ۇشىنشىدەن, اۋىل جانە قالا مەك­تەپ­­­­­تەرى اراسىنداعى تسيفرلىق الشاق­تىقتى ازايتۋدا ينتەرنەت پەن تەحنيكاعا قولجەتىمدىلىكتى تەڭەس­­­­­تىرۋ. سونىمەن قاتار قازاق تىلىندەگى ساپالى تسيفرلىق كونتەنت­تى دامىتىپ, ۇلتتىق ءبىلىم پلاتفور­ما­سى­نىڭ بىرىڭعاي ەكوجۇيەسىن قا­لىپ­تاستىرۋ ستراتەگيا­لىق ماڭىزعا يە.

«پراكتيكالىق شەشىم – «الدىمەن وفلاين, كەيىن سينحرونداۋ» قاعيداتى. ياعني كونتەنت پەن تاپسىرما مەكتەپ قۇرىلعىسىنا الدىن الا جۇكتەلىپ, جەرگىلىكتى سەرۆەر نە كەش ارقىلى ساباق كەزىن­دە ينتەرنەتسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋى ماڭىزدى. ال بايلانىس پايدا بول­­عاندا دەرەك سينحرون­دالۋى كەرەك», دەيدى ساراپشى.

ال مۇن­داي مودەلگە PDF/ۆيدەونىڭ جەڭىل نۇسقاسى, جۇكتەلەتىن ساباق پاكەتتەرى, مۇعالىمگە ارنالعان وفلاين ادىستەمەلىك مودۋلدەر, SMS/مەسسەندجەر ارقىلى قىسقا كەرى بايلانىس كىرەدى. بۇل ءتاسىل حالىق­ارالىق تاجىريبەگە دە سايكەس كەلەدى. UNESCO-نىڭ 2020 جىلعى داعدارىس كونتەكسىندەگى قاشىقتان وقىتۋ جوبالارىنىڭ 70 پايىزىندا راديو, تەلەديدار, ۇيالى تەلەفون پايدالانىلعان, ال پاندەميا كەزىندە ونلاين پلاتفورمالاردىڭ الەم وقۋشى­لارىنىڭ شامامەن تورتتەن بىرىنە عانا جەتكەنىن كورسەتتى. دەمەك, شالعاي اۋىل ءۇشىن «ونلاين عانا ەمەس», كوپارنالى ارالاس ارحيتەكتۋرا دا قاجەت. جوبا ماقساتىنا ساي ىسكە اسسىن دەسەك, ايماقتارداعى مەكتەپتەر ينتەرنەت جەلىسىمەن عانا ەمەس, جاڭا تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرمەن دە تولىققاندى قامتىلعانى ابزال.

الماتى