ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ۇيىمداردىڭ ءبىرى سانالاتىن ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى سەكىلدى ۇلكەن ۇجىمدا ەڭبەك ەتۋ باقىتى ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيدى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز وسى ورتالىقتاعى بالالار نەيروحيرۋرگياسى بولىمشەسىنىڭ جوعارى ساناتتى پەدياتر دارىگەرى – ايزات يساەۆا.
ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا كۇردەلى, قاۋىپ جوعارى وپەراتسيالار جاسالادى. كەيىپكەرىمىزدىڭ جۇمىسى جەڭىل ەمەسىن وسىدان-اق اڭعارساق بولادى. ايزات وسى ۇيىمدا ورتالىق اشىلعالى, ناقتىلاساق 2008 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. س.اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى. ەڭبەك جولىن اۋىلدىق دارىگەرلىك امبۋلاتوريادا باستاسا, كەيىن استانا قالاسى №2 قالالىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ قابىلداۋ-دياگنوستيكا بولىمشەسىندە ورديناتور دارىگەر بولىپ جۇمىس ىستەگەن. بۇگىندە نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنا كەلگەن ءاربىر بالانىڭ وپەراتسياعا دايىندىعىن, وپەراتسيادان كەيىنگى جاي-كۇيىن تۇگەل ءوزى قاداعالايدى.
– ءيا, ورتالىققا دەنساۋلىق جاعدايى اۋىر بالالار ءجيى جەتكىزىلەدى. جۇمىسقا العاش كەلگەن جىلدارى كوزىمە ءجيى جاس كەلەتىن. ومىرمەن ارپالىسقان سابيلەردىڭ تاعدىرى جانىما قاتتى باتاتىن. دارىگەرگە بوساڭسۋعا بولمايتىنىن جاقسى بىلسەم دە, انا بولعان سوڭ ۋايىمدايسىڭ. قاراپ وتىرسام, ورتالىققا كەلگەنىمە 18 جىلعا جۋىقتاپتى. وسى ارالىقتا ءبىزدىڭ نەيروحيرۋرگتەر تالاي بالانىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. مىسالى, 2024 جىلى ورتالىقتا 623 بالاعا, ال بىلتىر 606 بالاعا وپەراتسيا جاسالدى. ەسكەرەتىن جايت, بىزدە تەك جوسپارلى وپەراتسيالار عانا جاسالادى. بەتىن اۋلاق, وقىس جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ بارىسىندا ءار پاتسيەنتتى ءجىتى باقىلايمىن. ءبىر عانا مىسال ايتايىن, كەيدە وپەراتسيا ۋاقىتى ۇزاپ كەتۋى مۇمكىن. مۇندايدا بالانىڭ تاماعىندا, مۇرىنىندا ميكروب بولسا, ارى قاراي وكپەگە ءتۇسىپ كەتۋى ىقتيمالدىعى ارتادى. ودان ءارى بالا پنەۆمونيا بولىپ, وپەراتسيادان كەيىن-اق تىنىس الۋى قيىنداۋى مۇمكىن. بۇل كوپ قاۋىپتى جاعدايدىڭ ءبىرى عانا, – دەدى ا. يساەۆا كۇندەلىكتى جۇمىسىن ءتۇسىندىرىپ.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا ەمدەلەتىن دياگنوزدىڭ ءتۇرى كوپ. مىسالى, گيدروتسەفاليا دياگنوزىندا باس سۇيەكتەگى مي قارىنشالارىندا ج ۇلىن سۇيىقتىعى شامادان تىس جينالادى. سالدارىنان ميعا قىسىم تۇسكەن سوڭ, باس ۇلكەيىپ, نەۆرولوگيالىق بۇزىلۋعا اكەلۋى مۇمكىن. تاجىريبەدە ءبىر جاسقا دەيىنگى شىناشاقتاي بالانىڭ باسى 75-80 سم دەيىن جەتۋى ىقتيمال. مۇندايدى كورگەن ادامنىڭ دەنەسى تۇرشىگەدى. ال ورتالىقتاعى دارىگەرلەر وعان ۇيرەنگەن, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي قانداي ەمشارا جاسالاتىنىن دا جاقسى بىلەدى. دارىگەردىڭ باستى مىندەتى – ادام ءومىرىن قالاي دا اجالدان اراشالاپ قالۋ. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ءوز تاجىريبەسىنەن قازىر اكتگ بۇيرەك ءۇستى بەزىنەن بولىنەتىن كورتيزول دەگەن گورمونعا قاتىستى كلينيكالىق ۇسىنىس جازىپ جاتقان كورىنەدى.
ورتالىقتا مەدبيكەلەردىڭ ءوزى نەبىر قيىن ەمشارالارعا ابدەن مامانداعان. بالالاردىڭ وپەراتسياعا دەيىنگى جانە كەيىنگى كۇتىمىن جاساپ ءجۇرىپ, تاڭعاجايىپ, كەيدە تىلسىم وقيعالارعا تاپ بولادى. قيىن, كۇردەلى وپەراتسيانى ەڭسەرگەن بالالاردىڭ ىشىندە قازىر ەسەيىپ, ەل قاتارىنا قوسىلعان جاستار جەتكىلىكتى. ولاردىڭ اتا-انالارى ءالى كۇنگە دارىگەرلەرگە حابارلاسىپ, العىسىن جاۋدىرۋدان جالىقپايدى.
– ءوزىنىڭ وزەگىنەن شىققان بالا ءۇشىن قايران انا وتقا دا, سۋعا دا تۇسۋگە ءازىر. كەيبىر انالاردىڭ جۇزىنە قاراساق, سوڭعى ءۇمىتى بىزدە ەكەنىن ايتپاي-اق ءتۇسىنىپ تۇرامىز. كۇندەلىكتى تاڭەرتەڭ مەڭگەرۋشى, ەمدەۋشى دارىگەر باستاپ, بىرنەشە قىزمەتكەر بولىپ رەانيماتسيا ءبولىمىن ارالايمىز. سول داعدىمەن ءبىر كۇنى ادەتتەگىدەي رەانيماتسياعا بەتتەدىم. جولاي كۇنى كەشە وپەراتسيادان شىققان پاتسيەنتتىڭ پالاتاسىنا كىدىرسەم, اناسى بالاسىن قۇنداقتاپ, قۇشاقتاپ الىپتى. كوڭىل-كۇيى جاقسى, بالاسىن الىپ, تەلەديدار تۇراتىن زالعا شىققان بويى ەكەن. از-كەم اڭگىمەدەن بالانىڭ ۇيقىسى تۇندە تىنىش بولعانىن ءبىلدىم. قىزۋى جوق پا دەپ سۇراعانىمدا دا «جوق» دەپ جاۋاپ بەردى. ولاي بولسا, رەانيماتسيا ءبولىمىن تۇگەل ارالاپ بولعان سوڭ, قايتا كەلىپ, بالانى قارايتىنىمدى ايتتىم دا جۇرە بەردىم. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى, بىراق, ىشتەي ءوزىم الدەنەدەن كۇدىكتەنىپ, رەانيماتسياعا اياعىم تارتپادى. كوزىمە نە كورىنگەنىن, سول جەردەن دەرەۋ كەرى بۇرىلدىم دا بالانى پالاتاعا اپارىپ, تەكسەرە باستادىم. ءوڭى بوپ-بوز, كوكپەڭبەك, قىزۋى كوتەرىلگەن, بەتىندە قان جوق. ءسابيدىڭ تىنىسى تارىلىپ, دەمى تاۋسىلۋعا از قالعان ەكەن. سودان ءبىز جەدەل كومەك توبىن شاقىرىپ, ول 2-3 مينۋتتا جەتكەنشە العاشقى كومەك كورسەتتىك. بالانى امان الىپ قالدىق, – دەپ قاس-قاعىمدا بولعان وقيعانى ەسكە الدى كەيىپكەرىمىز.
اڭگىمە بارىسىندا ايزات يساەۆا ەلىمىزدە انا مەن بالانىڭ ساۋلىعىنا جاقسى كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن ايتىپ قالدى. بالا انا قۇرساعىنا بىتكەننەن دارىگەرلەر انا مەن بالا جاعدايىن ءجىتى باقىلايدى. سەبەبى تاجىريبەلى بالالار دارىگەرى ايزاتتىڭ ايتۋىنشا, قاراپايىم تۇماۋدىڭ ءوزى قۇرساقتاعى بالانىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇعان ءبىرىنشى كەزەك ومىرگە دەنى ساۋ بالا اكەلۋدى جوسپارلاعان ەرلى-زايىپتىلار مۇددەلى بولۋعا ءتيىس.
– كۇيەۋىم ەكەۋمىز 4 بالا تاربيەلەپ وتىرمىز. ورتالىقتاعى بالالارعا دا ءوز بالامىزدان كەم الاڭدامايمىز. انا, مامان رەتىندە قازىرگى مەديتسينانىڭ مۇمكىندىگىنە قاراپ, تاۋبە دەيمىن. مىسالى, وسى ورتالىقتا جاسالاتىن وپەراتسيالاردى شەتەلدە جاساسا دا ستاندارتى ءبىر, ءبارى سول ءبىر وپەراتسيا. ءتىپتى, ءبىزدىڭ بىلىكتى دارىگەرلەر وپەراتسيانى كوپ ەلدەن ارتىق جاسايدى دەسەم, ارتىق ايتقانىم ەمەس. مەديتسيناداعى 23 جىلدان استام تاجىريبەدەن كوڭىلگە توقىعانىم, بالانىڭ اتا-اناسى اۋرۋحاناعا بالام اۋرۋىنان ايىعادى دەگەن سەنىممەن, تىلەكپەن كەلۋگە ءتيىس. انا مەن بالا اراسىندا كوزگە كورىنبەيتىن, قولمەن ۇستاۋعا كەلمەيتىن بەرىك بايلانىس بولادى. جاقسى-جامان ويدىڭ بارلىعى بالاعا انا سۇتىمەن داريدى. وعان دالەل-دايەك ىزدەپ قاجەتى جوق. انانىڭ سەنىمىمەن, دارىگەرلەردىڭ قايراتىمىن دەرتىنەن ايىققان بالالاردى كۇندە كورىپ ءجۇرمىز. لايىم, بالاپاندارىمىز اۋىرماسىن, كورەر جارىعى كوپ بولسىن, – دەپ كەيىپكەرىمىز مەيىرلەنە تىلەگىن جاۋدىردى.