مي قابىعىن كەمىرگەن مىڭ-سان ويدىڭ جەتەگىندە جۇرەتىن شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن ءومىردىڭ ءار كۇنى ىزدەنىستەن تۇرادى. بۇل قاتارعا قولىنان ءبىر ءسات قالامى تۇسپەيتىن گازەت جۋرناليستەرىن دە قوسار ەدىك. ءوز ءىسىن قۇلاي ءسۇيىپ, ارمانىنان اينىماعان ادام ءتۇبى جەڭىسكە جەتەتىنىن رەسپۋبليكالىق «ۇيعىر اۆازي» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى», بەلگىلى جۋرناليست ەرشات اسماتوۆتىڭ ءومىر ورنەگىنەن كورەمىز.
كەيىپكەرىمىزدىڭ باسپاسوزدەگى ايشىقتى جولى جاستارعا جارقىن ۇلگى. وقىرمان ويىنان ورىن تاپقان بۇل ەسىم بۇگىنگى جۋرناليستيكادا ايشىقتى قولتاڭباسى قالىپتاسقان اقەدىل ازاماتتىڭ جىلدار بويى جيناعان تاجىريبەسىنىڭ, تاباندى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. ونىڭ ءومىر وتكەلدەرىنە كوز تاستاعاندا ماقساتىنان ءمۇلت كەتپەگەن, ءوز ماماندىعىنىڭ شىڭىنا ءوزىن-ءوزى سۇيرەپ جەتكىزگەن كۇرەسكەر جاننىڭ كەلبەتىن كورەمىز.
الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانىنىڭ كىشى ديقان اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن ەراعاڭ, بالا جاستان ولەڭ-جىرعا قۇمار بولىپ وسكەن. وقۋشى كەزىندە-اق اۋداندىق گازەتكە جازعان-سىزعاندارى جاريالانىپ, بالا ارمانىنا قانات بايلاپتى. بالاباقشا تاربيەشىسى قىزمەتىن اتقارعان اناسى گۇلينۋر اپاي اباي مەن ىبىراي ولەڭدەرىن, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ, ۇيعىر حالقىنىڭ ءبىرتۋار اقىنى يليا باحتيانىڭ وتتى جىرلارىن ۇدايى وقىپ بەرۋى بالاڭ كوڭىلگە اسەر ەتكەنگە ۇقسايدى. جاركەنت كالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەدە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى ماماندىعى بويىنشا ءتالىم الىپ جۇرگەن ول 1988 جىلى رەسپۋبليكالىق گازەتتەن «قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ارنايى جۋرناليستيكا ءبولىمى اشىلادى. كارىس, نەمىس, ۇيعىر جۋرناليستەرى دايارلانادى» دەگەن جاڭالىقتى ەستىپ, ەلەڭ ەتەدى. كوپ ويلانباي ارمان ارقالاپ الماتىعا اتتانادى. تاعدىر تابىستىرعان ۇستازدارىنان تەرەڭ ءبىلىم الادى. جۋرفاكتاعى جىلداردىڭ ەستەلىگىن ول بىلايشا بايانداپ بەردى.
– بولىنگەن 25 ورىننىڭ جەتەۋى – ۇيعىر جاستارىنا ارنالعان ەكەن. بۇل باستاما گازەتىمىزدىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى يۋلداش ازاماتوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن اشىلعان. سول 7 ورىنعا 41 ادام قۇجات تاپسىرعان بولسا, سونىڭ ءبىرى مەن بولدىم. وسى ءسات جۋرناليستيكاعا باسقان ناقتى ءارى شەشۋشى قادامىم ەدى. العاش رەت «ۇيعىر اۆازي» گازەتىنە ماقالام شىققاندا, جۇرەگىم جارىلا قۋاندىم. بۇل – مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ اسەرلى, ەڭ ۇمىتىلماس ساتتەردىڭ ءبىرى. كازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ, ءبىر جىل وقىعان سوڭ رەداكتسياعا كوررەكتور بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىم. تاڭەرتەڭ – ساباق, تۇستەن كەيىن – جۇمىس. گازەتتىڭ ءيىسى سىڭگەن سول كۇندەر مەنىڭ, سونداي-اق ءبىراز قاتارلاسىمنىڭ كاسىبي بولمىسىن قالىپتاستىردى. رەداكتسيا بىزگە سەنىم ارتا باستادى. سول سەنىم شالقار شابىت سىيلادى. رەداكتسيانىڭ ىرعاعىن, جۋرناليستيكانىڭ ىشكى تىنىسىن, ءسوزدىڭ سالماعىن سول جىلدارى شىنايى سەزىنە باستادىق. قازۇۋ ناعىز ءومىر مەكتەبىنە اينالدى. كەرەمەت ۇستازداردان ءبىلىم الدىق. قازاقتىڭ ناعىز تالانتتى-قابىلەتتى قىز-جىگىتتەرىمەن تانىسىپ, دوستاستىم. جان-جاقتى ءوسىپ, جەتىلە باستادىم, دەپ ەسكە الادى ەرشات موللاحۋن ۇلى.
تاعدىر دەيتىن تاڭعاجايىپتى كورمەيسىز بە؟ ستۋدەنتتىك جىلدارى ءوزى تابالدىرىعىن يمەنە اتتاعان بەلدى باسىلىمنىڭ بۇگىنگى باس رەداكتورى بولعانعا دەيىن ول كاسىبي باسپالداقتىڭ بارلىق ساتىسىنان وتكەن. وتباسى جاعدايىنا بايلانىستى ارادا بىرەر جىل تۋعان اۋىلىنا بارىپ مۇعالىمدىك قىزمەت اتقارعانى بولماسا, «ۇيعىر اۆازي» گازەتىمەن تاعدىرى ەگىز ورىلگەندەي. اۋىلدا ۇستازدىق ەتكەن كەزەڭ دە تۇلعالىق قالىپتاسۋىنا وڭ اسەر ەتكەنىن ايتادى.
بەدەرلى جىلدار بەلەسىندە ەلدەگى ۇيعىر ەتنوسىنىڭ ءۇنىن جەتكىزىپ, سالت-ساناسى مەن ءداستۇرىن دارىپتەگەن, ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعان باسىلىمدى كەيىنگى ون جىلدان بەرى باسقارىپ كەلە جاتقان ەراعاڭنىڭ تۇسىندا گازەت مازمۇنى ارتا تۇسكەن. بۇگىندە «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «ۇيعىر اۆازي» تارالىم تۇرعىسىنان ەلدەگى ۇزدىك «بەستىككە» كىرەدى. گازەتتە 2024 جىلدىڭ اقپانىنان مەملەكەتتىك ءتىلدى قولداۋ جانە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «شاڭىراق» ارنايى بەتى جارىق كورەدى. سونداي-اق جاستارعا, مۇعالىمدەرگە, ايەلدەرگە, بالالارعا ارنالعان بەتتەر وقىرمان اسىعا كۇتەتىن دۇنيەلەرگە تولى. گازەت تەك ۇيعىر حالقىنىڭ جاڭالىقتارى, جەتىستىكتەرىمەن عانا شەكتەلمەيدى, الەمگە ايگىلى تۇلعالاردىڭ, قازاق اقىن-جازۋشىلارىنىڭ, عالىمدارىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى, ءومىر ونەگەسىنەن سىر شەرتەدى. جىلدار بويى وقىرمانىنان الىستاماي, ەل ءومىرىنىڭ ايناسىنا اينالعان باسىلىمنىڭ ءار بەتىندە حالىقتىڭ كوزقاراسى, رۋحاني بولمىسى مەن تىرشىلىك تىنىسى سايراپ جاتىر. ۇلت ساۋلىعى, ۇرپاق تاربيەسى, ەل بىرلىگى سىندى وزەكتى ماسەلەلەر باس رەداكتوردىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس.
ەراعاڭمەن ەتەنە ارالاسا الماساق تا, جۇمىس بابىندا ارىپتەس اعا-ءىنى رەتىندە ءجيى كەزدەسەمىز. قاشان كورسەڭ قاراپايىم قالىبىنان جاڭىلمايدى, ۇلكەن-كىشىگە ادەبى ءبىر. جاراسىمدى قالجىڭىن ايتىپ, ورتاسىن دۋمانعا بولەپ جۇرەتىنى بار. قاراپايىم قاراشانىڭ ورتاسىنان تابىلىپ, قوعامدىق ويعا قوزعاۋ سالاتىن, تاعىلىمدى باسقوسۋلاردا كەلەلى پىكىر ايتاتىن كەيىپكەرىمىزدەن ۇيرەنەرىمىز كوپ.
جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان ۇيعىرلارى رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ جانە قحا جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ مۇشەسى, ۇيعىر اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسىپ, ەل وركەندەۋىنە, جاس ۇرپاقتىڭ رۋحاني ورىستەۋىنە ورەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ەراعاڭنىڭ بيىل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولىنان العان «قۇرمەت» وردەنى ۇزاق جىلعى ەڭبەگىنە بەرىلگەن لايىقتى باعا. ال ەل اراسىندا ەرەكشە قۇرمەتكە بولەنۋى – ادامدىق بولمىسىنىڭ, كىسىلىك كەلبەتىنىڭ ايعاعى.
– ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, مەملەكەتكە قۇرمەت جانە حالىققا جاقىن بولۋ مەنىڭ كوڭىلىمە نەگىزگى قۇندىلىق رەتىندە ورنىققان. بۇل – ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇراتىن, بىراق تەپە-تەڭدىگى بۇزىلسا سالماعىن جوعالتاتىن نازىك ولشەم. مەملەكەتشىل, حالىقشىل بولۋ – باستى ۇستانىمىم. نازارىمىز ەل ىشىندەگى ەڭبەك ادامدارىنا, اۋىلدىڭ تىنىسىن ۇستاپ تۇرعان قاراپايىم بۇقاراعا بۇرىلۋعا ءتيىس. حالىققا جەتپەگەن ءسوزدىڭ قۇنى بولمايدى, ال حالىقپەن بايلانىسىن جوعالتقان باسىلىم ۇزاق ءومىر سۇرە المايدى. سول سەبەپتى ەل ىشىنە ءجيى شىقتىم – اۋىل ارالاپ, حالىقتىڭ قۋانىشى مەن قيىندىعىنا بىرگە كۋا بولدىم. ۋاقىت وتە كەلە گازەتتىڭ داۋىسى دا حالىق ۇنىمەن استاسىپ, ايقىنىراق ەستىلە باستادى, دەپ تەبىرەنەدى جامپوز جۋرناليست.
ەرشات موللاحۋن ۇلى قازاق جەرىن مەكەندەگەن بارلىق ەتنوستىڭ باسىن قوسىپ, ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى بولعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرى قاتارىندا ون بەس جىل بويى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. بۇل – جاي مۇشەلىك ەمەس, ەل بىرلىگىنە قىزمەت ەتەتىن يدەولوگيالىق ءارى رۋحاني جاۋاپكەرشىلىك. «ەل ىشىنە ءجيى شىعىپ, حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىن, سەنىمىن سەزىنۋ – كۇندەلىكتى مىندەتىم. ۇلتارالىق كەلىسىم ءسوز جۇزىندە ەمەس, ءومىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسۋى كەرەك. ياعني ونىڭ جۇمىسى جيىن-مەرەكەلەرمەن, سالتاناتتى ءىس-شارالارمەن عانا شەكتەلمەۋگە ءتيىس. ۇگىت-ناسيحات, يدەولوگيالىق جۇمىس كوبىرەك اۋىل-ايماقتاعى حالىق اراسىندا جۇرگىزىلگەنى ابزال» دەگەن ول وتاندى ءسۇيۋ, ادىلەتتى بولۋ ۇستانىمى توعىسقان جەردە قوعام ىرگەسى بەرىك بولاتىنىن ايتادى.
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, ەلدەگى تۇراقتىلىقتى, قوعامدىق جانە ەتنوسارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ جولىندا بەلسەنە قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن ارىپتەسىمىز ۇنەمى ەل ارالاپ, حالىق ىشىنەن تابىلادى. قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ شاقىرۋىمەن ستۋدەنتتەرگە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. وتاندىق ارنالارعا ساراپشى رەتىندە بارىپ, ەكران ارقىلى ەل-جۇرتقا ساليقالى بايلامىن ايتۋدان دا جالىققان ەمەس.
جۋرناليستىك جولدا تالاي تاعدىرعا اراشا بولعان مايتالمان ماماننىڭ ەسىمى بۇگىندە «ۇيعىر اۆازي» گازەتىنىڭ بەتىندە عانا ەمەس, وتاندىق جۋرناليستيكا كەڭىستىگىندە قۇرمەتپەن اتالادى. كاسىبي جاۋاپكەرشىلىكتى ەل تاعدىرىمەن ساباقتاستىرىپ, وتانشىل ويدىڭ وتىن وشىرمەي كەلە جاتقان قالامگەرگە شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىز.
الماتى