شيكىزاتتان دايىن ونىمگە دەيىن

وبلىستىق اۋىل شارۋا­شىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى فايزۋللا بايدۋللاەۆ­تىڭ مالىمەتىنشە, بيىل ماق­تا داقىلىنىڭ اۋماعى 38 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 144,5 مىڭ گەكتارعا ەگىلگەن. ماقتا شارۋاشىلىقتارى­نا, ياعني 9 685 اگروقۇرىلىم­عا 4 بيۋدجەتتىك باعدارلاما بويىنشا 5,1 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇل وبلىستىڭ وسىم­دىك شارۋاشىلىعىنا بولىنگەن قارجىنىڭ 61%-ىن قۇرايدى.

مەملەكەتتىك قولداۋ مەن اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋا­شىلىعى داقىلدارىن جيناۋ قالىپتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ, بيىل 428 مىڭ توننا ماقتا جينالدى. 

قىركۇيەك ايىنان باستاپ ماقتا زاۋىتتارىنىڭ اق التىندى قابىلداۋ ناۋقانىنا دايىندىعى مەن شارۋالاردىڭ جاي-كۇيىن باعالاپ, تۇسىندىرمە جۇمىسىن جۇرگىزۋ بويىنشا قوعامدىق ۇيىم بەلسەندىلەرىنەن ارنايى ءموبيلدى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, 178 ماقتا قابىلداۋ بەكەتتەرىندەگى زەرتحانالار مەن تارازىلار تولىق سەرتيفيكاتتاۋدان وتكىزىلگەن. بۇدان بولەك, وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان ينۆەستورلارمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ, ماقتا زاۋىتتارىنان ءشيتتى ماقتانى ساتىپ الۋ كەلىسىلدى. ناتيجەسىندە, ءشيتتى ماقتانىڭ ساپالىق كورسەتكىشتەرىنە بايلانىستى تۇپكىلىكتى باعاسى 250-270 مىڭ تەڭگە بولدى.

وڭىردە ماقتا ءوندىرىسىن وركەندەتۋ جانە توقىما كلاستەرىن دامىتۋ بويىنشا جول كارتاسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ياعني ماقتا وسىرۋدەن باستاپ دايىن ماتا شىعارۋعا دەيىنگى تولىق وندىرىستىك جۇيە قۇرۋ كوزدەلگەن. بۇل ورايدا وبلىس اكىمدىگى ارنايى ساراپشىلارمەن تالداۋ جاساپتى. سۋدى كوپ تۇتىناتىن ماقتانى ءداستۇرلى ادىسپەن يگەرۋ ەسەبىنەن گەكتارىنان 25 تسەنتنەر جينالادى. ياعني ونىمدىلىك تومەن. بيىل جاڭا ادىسپەن ماقتا 52 مىڭ گەكتار القاپتا ەگىلىپ, ونىمدىلىك ەكى ەسەگە ارتقان. ەندى جاڭا ادىسپەن زاماناۋي تەحنولوگيانى قولدانا وتىرىپ, ماقتا-توقىما كلاستەرىن دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ماقساتتا جالپى قۇنى 201 ملرد تەڭگە بولاتىن 5 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قۋاتتىلىعى جىلىنا 229,5 مىڭ توننا, 7000 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى – قىتايلىق «Lihua» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, تۇركىستان قالاسىندا ماقتا وڭدەۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جوبا قۇنى – 146,8 ملرد تەڭگە. قۋاتتىلىعى جىلىنا 13 مىڭ توننا يىرىلگەن ءجىپ, 50 ملن مەتر ماتا, 7 ملن دانا جيىنتىق توسەك بۇيىمىن شىعارادى. 4 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. جوبا بويىنشا ماقتا وڭدەۋدەن دايىن بۇيىم شىعاراتىن تولىق وندىرىستىك تسيكلدى قامتاماسىز ەتەدى. تولىق تسيكلدى توقىما فابريكاسىندا ءيىرۋ, ماتا ءوندىرۋ, بوياۋ, وڭدەۋ بويىنشا 8 فابريكانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانسا, ونىڭ العاشقىسى جىل سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسىلادى. «Turkistan Textile» توقىما كلاستەرى – ءوڭىر تاريحىنداعى ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى. جالپى قۇنى 86,5 ملرد تەڭگەگە باعالانعان ءوندىرىس كەشەنى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە 2345 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتيتىن بولادى. جوبا تولىق وندىرىستىك تسيكلدى قامتيدى: ەليتالىق سۇرىپتى ماقتا تۇقىمىن جەرگىلىكتى جەردە ءوسىرۋ, ءجىپ ءيىرۋ, ماتا توقۋ, كيىم تىگۋ جانە دايىن ءونىمدى ەكسپورتقا شىعارۋ. بۇل جۇيە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن جەڭىل ونەركاسىپتىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى كۇشەيتىپ, قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «Turkistan Textile» كلاستەرى ىسكە قوسىلعان سوڭ جەرگىلىكتى ماقتا وندىرۋشىلەر ءۇشىن تۇراقتى وتكىزۋ نارىعى قالىپتاسادى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بيىل ىسكە قوسىلادى. قازىر وندىرىستىك كورپۋستار مەن جۇ­مىسشىلارعا ارنالعان جاتاقحانا قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن.

ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ نەگىزىندە وتىرار اۋدانى مەن ارىس قالاسىندا 32 مىڭ گەكتارعا جاڭا تەحنولوگيامەن ماقتا داقىلى ەگىلگەن. جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە تۇتىنىلاتىن سۋ كولەمىن 50%-عا ۇنەمدەپ, ونىمدىلىكتى 2-3 ەسەگە ارتتىرۋ. ماماندار جاڭا ءادىس قالىپتاسقان ءداستۇرلى ماقتا ەگۋ تەحنولوگياسىنان الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىن ايتۋدا. وسى كۇنگە دەيىن ءوڭىر ديقاندارى 1 گەكتار ماقتا القابىنان 25 تسەنتنەر ءونىم نەمەسە 625 مىڭ تەڭگە پايدا تاباتىن بولسا, جاڭا تەحنولوگيانى ەندىرۋ ارقىلى ءدال سول 1 گەكتار القاپتان 60 تسەنتنەردەن استام نەمەسە 2-3 ەسە كوپ ءونىم مەن پايدا تابۋعا مۇمكىندىگى بار. القاپ ماڭىندا سالىناتىن ءتورت زاۋىتتىڭ ەكەۋىن بيىل ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان, قالعان ەكى كلاستەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى 2026 جىلعا وتپەلى. مەملەكەت تاراپىنان سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە كەتكەن شىعىنداردىڭ 80 پايىزىنا دەيىن سۋبسيديالاۋ – شارۋالارعا جاڭا تەحنولوگيانى ەندىرۋ جولىنداعى قولداۋ ءارى ۇلكەن مۇمكىندىك. وسى جىلعا جوسپارلانعان 27 مىڭ گەكتاردىڭ ورنىنا 59 مىڭ گەكتار جەرگە سۋ ۇنەم­دەۋ تەحنولوگيالارى ەندىرىلىپ, جوسپار ارتىعىمەن ورىندالدى. ونىڭ ىشىندە 54,6 مىڭ گەكتارعا تامشىلاتىپ سۋارۋ, 4,4 مىڭ گەكتارعا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلدى. جالپى, وبلىستاعى سۋ ۇنەمدەۋ جۇيەسى 114 مىڭ گەكتار القاپتى قامتيدى. ناتيجەسىندە, 150 ملن تەكشە مەتردەن استام اعىن سۋ كولەمى ۇنەمدەلدى. ماسەلەن, ماقتا داقىلىنىڭ ونىمدىلىگى تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن ەكى ەسە ارتتى, ال سۋ تۇتىنۋ كولەمى گەكتارىنا 5,2 مىڭ تەكشە مەتردەن 2,6 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن ازايدى. قازىرگى زامانعى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىمەن جابدىقتال­عان القاپتاردىڭ كوبەيۋى «تۇركىستان» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» مەن «تۇركىستان ماقتا اگروونەركاسىپتىك كەشەنى» بىرلەسكەن جوباسى اياسىندا جول­عا قويىلىپ وتىر. بىلتىرمەن سالىستىرعاندا ءداستۇرلى تاسىلمەن ەگىلەتىن القاپتار 9 مىڭ گەكتارعا قىسقاردى. Cۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى ءوندىرىسىن دامىتۋ, قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قۋاتتىلىعى 73,0 مىڭ گەكتار القاپتى قامتيتىن 3 كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. بۇدان بولەك, قۋاتتىلىعى 67 مىڭ گەكتاردى قامتيتىن 3 كاسىپورىن جوباسى ىسكە اسىرىلادى.

ايتا كەتەلىك, وڭىردە ماقتا كلاستەرىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋ جولدارى جان-جاقتى قارالىپ جاتىر. وبلىس اكىمدىگىنىڭ رەسمي ساپارلارىندا بۇل ماسەلە نازاردان تىس قالعان جوق. جالپى, بيىل وبلىسقا نەگىزگى كاپيتال­عا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كورسەتكىشىن 1 ترلن 427,1 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ مىندەتى جۇكتەلگەن. توعىز ايدىڭ قورى­تىندىسىمەن ءوڭىر كاپيتالىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 1 ترلن 12,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى نەمەسە وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 115,9%-عا جوعارى. بۇدان بولەك 2025 جىلعا 475 ملن اقش دوللارى كولەمىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتۋ ينديكاتورى بەكىتىلگەن. II توقساننىڭ قورىتىندىسىمەن تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 543,5 ملن اقش دوللارىن قۇراپ, جىلدىق جوسپار ارتىعىمەن ورىندالدى. جالپى جىل باسىنان بەرى 92-دەن استام شەتەلدىك كومپانيامەن كەزدەسۋلەر ءوتىپ, قحر, يران مەن وزبەك­ستان ەلدەرىنە رەسمي ساپارلار ۇيىمداستىرىلدى. ناتيجەسىندە, ارنايى ايماقتاردا بەلسەندى قوسپالار مەن دارۋمەندەر, كەڭسەلىك قاعاز ءوندىرىسى, سەندۆيچ-پانەلدەر مەن ەدەن جابىندارىن ءوندىرۋ, ماقتا وڭدەۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ, بالىققا ارنالعان قۇراما جەم جانە وسىمدىك مايىن ءوندىرۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلادى.

تۇركىستان وبلىسى